ଏକ ପବିତ୍ର ଯାତ୍ରାରେ ଏକ ଭକ୍ତ, ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ସୂର୍ୟରକକୁ ଯାଇଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ଅଧିକ ସୁନା ପାଇଥିଲେ। ପରେ, ଗୋଦାବରୀ ନଦୀର ସାତଟି ଧାରାରେ ସ୍ନାନ କରି, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ନିମନ୍ତେ ଅନୁସରଣ କରି, ଏହି ଭକ୍ତ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ଦେବପଥରେ ଆଗକୁ ବଢି, ସ୍ଵ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମସତ୍ର ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ତୁଙ୍ଗକ ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକ ନିୟମିତ ନିଷ୍ଟାବାନ୍ ଏଠି ପୁରାତନ କାଳରେ ସରସ୍ୱତ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ବେଦ ପଠାଇଥିଲେ। ଏଠି, ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁଅ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସି, ହରାଇଯାଇଥିବା ବେଦଗୁଡିକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ସଠିକ ଭାବେ 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପୂର୍ବରୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ପୁନଃ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଥିଲା। ଏଠି, ଋଷି, ଦେବତା, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ପ୍ରଜାପତି, ହରି, ନାରାୟଣ ଓ ମହାଦେବ ବି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବମାନେ ସହିତ, ଭୃଗୁଙ୍କୁ ପୂଜା କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭୃଗୁ ସଠିକ ବିଧିରେ ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ, ଏହା ଦେବମାନେ ଦେଖିଥିଲେ। ଏଠି, ନିୟମିତ ଘୃତ ଅଞ୍ଜଳି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରି, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଋଷିମାନେ ଇଚ୍ଛାମତା ଯାଇଥିଲେ। ତୁଙ୍ଗକ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ରାଜା, ଜନାନୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ, ଯେଉଁଠି ଥିବେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦ୍ରୁତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏଠି, ଏକ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହି, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରିଲେ, ଏହି ଭକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ ଓ ନିଜ କୁଳକୁ ପୁନଃ ପବିତ୍ର କରିଥିଲେ। ମେଧବନକୁ ପହଞ୍ଚି, ପିତୃ ଓ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିଲେ, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ ହୋଇଥିଲା, ସ୍ମୃତି ଓ ଧାରଣା ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥିଲା। କାଳଞ୍ଜର ପର୍ବତକୁ ଯାଇ, ଏଠି ସହସ୍ର ଗାଉଁ ପରି ଫଳ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଏଠି ନିଜକୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଉଁ ପରେ, ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରାଯାଏ, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଉଁ ରୀତିରେ, ରାଜା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଚିତ୍ରକୂଟ ପହଞ୍ଚି, ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ପରେ, ଗୁହଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ମହାସେନ ଦେବ ସଦା ବସିଥିଲେ। ଏଠି, କେବଳ ଯାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସଫଳତା ଲାଭ ହୋଇଥିଲା। କୋଟିତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏକ ଜଣେ ଜଣେ ହଜାର ଗାଉଁ ଦାନ କରିବା ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରି, ପରିକ୍ରମା କରି ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ମହାଦେବଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚି, ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏଠି ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୁଆଁ ଅଛି, ଯାହା ଭାରତବଂଶୀମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଚାରିଟି ସାଗର ଏଠି ବସିଛନ୍ତି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏଠି ସ୍ପର୍ଶ କରି ଓ ପରିକ୍ରମା କରି, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ପବିତ୍ରତାରେ ଉତ୍ତମ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ପରେ, କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରିଙ୍ଗବେରପୁରୀକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏଠି, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଏଠି ଅତୀତରେ ଗଙ୍ଗା ଉପରେ ପାର ହେଇଥିଲେ। ଏଠି ସ୍ନାନ କରି, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଭକ୍ତ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବଜାପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ପରେ, ମୁଞ୍ଜବଟ ଦେବତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ମହାଦେବଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚି ଉପାସନା କରି, ପରିକ୍ରମା କରି, ଗଣପତିଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏଉଁ ପରେ, ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ, ଦିଗପାଳମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ଏଠି, ଲୋକର ରକ୍ଷକ, ସିଦ୍ଧ, ପିତୃ, ସନତ୍କୁମାର ଓ ଅନ୍ୟ ମହାଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ନାଗ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଶୁକ୍ରଧାରୀ ସିଦ୍ଧ, ନଦୀ, ସାଗର, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଏଠି, ପ୍ରଜାପତି ପୂର୍ବରେ ହରି ଉପସ୍ଥିତ, ତିନିଟି କୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଏଉଁ ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ପ୍ରୟାଗ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୂର୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟା ଏଠି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସହିତ ଏଠି ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଉପକାର କରେ; ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଭୂମିର ଶ୍ରୋଣି ଅଛି। ଋଷିମାନେ ପ୍ରୟାଗକୁ ଶ୍ରୋଣିର ଶେଷ ଓ ଆସନ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି; ପ୍ରୟାଗ ସ୍ଥିର ଭାବେ ଅଛି, କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ସହିତ। ଭୋଗବତୀ ଏଠି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବେଦୀ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ; ଏଠି, ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞ ସମସ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ନିର୍ମଳ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଦେବମାନେ, ଚକ୍ରଧାରୀ ଅପି, ଏଠି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ଭାରତ, ତିନି ଲୋକରେ ଏଠିଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ନାହିଁ; ପ୍ରୟାଗ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଉପରେ ଶକ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପ୍ରୟାଗର ନାମ କେବଳ ଶୁଣିବା, ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇବା ମାତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁଠି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଭକ୍ତ ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ, ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏହା ଦେବମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ଭୂମି, ଏଠି ଦିଆଯାଇଥିବା କିଛି ଦାନ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଇଥିଲା। ଏଠି ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରିବା ଉପରେ ଦେବମାନେ କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ କିଛି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ମନକୁ ଅଟଳ ରଖିବା ଉଚିତ। ପ୍ରୟାଗରେ ଦଶ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଓ ଅଠାଠି କୋଟି ଅଧିକ ତୀର୍ଥ ଉପସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଜଣାଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ଏକ ଭକ୍ତ ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ସ୍ନାନ, ଉପାସନା, ଦାନ ଓ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଫଳ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଜୀବନକୁ ପବିତ୍ର କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ।