ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ବାରାଣସୀର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିବେଚନା କରିବା ସମୟରେ, ତୁମେ ଶୁଣ, ବହୁତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଏଠାରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି। ଦୌର୍ବାସିକ, ବ୍ୟୋମ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ତୀର୍ଥ ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ। ଏଠି ପବିତ୍ର ଚିନ୍ତାଙ୍ଗଦେଶ୍ବର ତୀର୍ଥ ଓ ବିଦ୍ୟାଧର ଈଶ୍ବର ଅଛନ୍ତି। ଉଗ୍ରନାମକ କେଦାର ତୀର୍ଥ, ଅପରିମିତ କଳଞ୍ଜର, ସରସ୍ୱତ, ପ୍ରଭାସ ଏବଂ ଶୁଭ ରୁଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ ସରୋବର ଏଠି ଅଛି। ବଡ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ କୋକିଳ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଓ ମହାଳୟ ତୀର୍ଥ, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଗୋପ୍ରେକ୍ଷା ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତୀର୍ଥ ଏଠି ଦେଖାଯାଏ। ଉପଶାନ୍ତ, ଶିବ ଏବଂ ଅପରିମିତ ବ୍ୟାଘ୍ରେଶ୍ୱର, ବଡ ତ୍ରିଲୋଚନ ତୀର୍ଥ ଓ ଉତ୍ତର ନାମକ ଲୋକାର୍କ ଏଠି ଅଛି। କପାଳମୋଚନ ତୀର୍ଥ, ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ୍ନ କରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ରେଶ୍ୱର ଓ ଉତ୍ତମ ଆନନ୍ଦପୁର ଏଠି ବିଦ୍ୟମାନ। ଏମିତି ଅନେକ ତୀର୍ଥ ବାରାଣସୀରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି, ଯାହାକୁ କୋଟି କୋଟି ଯୁଗ ଦ୍ୱାରା ବି ଏହାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଦିଆଯିବା ଅସମ୍ଭବ। ଏହିପରି ମହତ୍ତ୍ୱ ଜନାଇ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ନାରଦ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ବାରାଣସୀ ଓ ଏଠାର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ମହତ୍ତ୍ୱ ତୁମେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହିଛ, ଏବେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।” ତାପରେ, ଯେଉଁ ଜନ ଗୟାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନେ କେବଳ ଯିବା ମାତ୍ରରେ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକ ଅବିନାଶୀ ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠି ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ଯେଉଁ କିଛି ଦାନ କିମ୍ବା ପିଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ, ତାହା କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ। ବଡ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଲେ ଅବିନାଶୀ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାଏ। ତାପରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମସରକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ତପସ୍ୱୀମାନେ ଆସନ୍ତି। ଏଠି ଏକ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭ ଅଛି, ଯାହାକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ଵାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ। ତାପରେ, ଧେନୁକ ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଲୋକମାନ୍ୟ ଅଟୁଟ ଖ୍ୟାତି ଅଛି। ଏଠି ଏକ ରାତି ରୁହି ତିଲ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସୋମ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏଠି ଏକ ପିତାମ୍ବର ଗାଈ ତାଙ୍କ ଛାଣା ସହ ଅଜାଉ ଚରେ, ଏଠି ତାଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ। ସେହି ପଦଚିହ୍ନରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପାପ ନଶ୍ୱନ୍ନ ହୁଏ। ତାପରେ, ଗୃଧ୍ରବଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍, ଯାଁଠି ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନ ଅଛନ୍ତି। ଏଠି ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରି ବୃଷଧ୍ୱଜ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଏଠି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାଦଶବର୍ଷୀୟ ବ୍ରତ କଲେ ତାହା ସଫଳ ହୁଏ, ଅନ୍ୟ ବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱନ୍ନ ହୁଏ। ଏହା ପରେ, ଉଦୟ ପର୍ବତକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠି ଗୀତର ଧ୍ୱନି ଗଞ୍ଜି ଉଠେ। ଏଠି ସାବିତ୍ରୀ ପଦ ଦେଖାଯାଏ। ଏଠି ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସାନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କଲେ ଦ୍ୱାଦଶବର୍ଷୀୟ ବ୍ରତ ସଫଳ ହୁଏ। ଏଠି ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ ଯୋନିଦ୍ୱାର ଅଛି, ଯାଁଠି ଗଲେ ଜନ୍ମର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୁଇପକ୍ଷ ମାନ୍ୟ ଗୟାରେ ରହିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସପ୍ତମ ପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଂଶକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଅନେକ ପୁଅ ଚାହିଁଥିଲେ ବି, ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଗୟାକୁ ଯାଏ କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱମେଧ କରେ କିମ୍ବା ନୀଳ ବୃଷଭ ଛାଡ଼ିଲେ, ତଥାପି କୃତ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ। ଏହା ପରେ, ତୀର୍ଥଭକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଫଳ୍ଗୁ ନଦୀକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠି ଅଶ୍ୱମେଧ ଫଳ ମିଳେ। ତାପରେ, ଧ୍ୟାନସମ୍ମତ ଚିତ୍ତରେ ଧର୍ମପୃଷ୍ଠକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି। ଏଠି ଧର୍ମଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ବ୍ୟକ୍ତି ବାଜିମେଧ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ପାଏ, ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍। ଏଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତରେ ପୂଜିଲେ, ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଦୁଇଟିର ଫଳ ମିଳେ। ତାପରେ, ତୀର୍ଥସେବୀ ରାଜା ରାଜଧାନୀକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍; ଏଠି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ମନେ ଅନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ। ଏଠି ଏକ ଯକ୍ଷିଣୀଙ୍କ କୃପାରେ, ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତିଦିନ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ତାପରେ, ମଣିନାଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠି ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ। ଏଠାରେ ନୈତିକ ହବିର ଭାଗ ଭୋଗ କଲେ, ଯଦି କୌଣସି ବିଷାକ୍ତ ସାପ କାମଡ଼ିଲେ ବି, ବିଷ କାମ କରେନାହିଁ ଏବଂ ଏକ ରାତି ରହିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱନ୍ନ ହୁଏ। ଏହାପରେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଗୌତମଙ୍କ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍। ଏଠି ଅହଲ୍ୟା ସ୍ନାନକୁ ସ୍ନାନ କଲେ, ପରମ ଦଶା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏଠି ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରି, ଅତିଶୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ, ଏଠି ଉପାପାନ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠି ଅଭିଷେକ କଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ ରାଜା ଜନକଙ୍କ କୁଆଁ ଦେବତାମାନେ ପୂଜନୀୟ। ଏଠି ଅଭିଷେକ କଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ପାଏ; ପରେ ଅବିନାଶନକୁ ଯିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହିପରି ଅଶ୍ୱମେଧ ଫଳ ଲାଭ କରି ସୋମ ଲୋକକୁ ଯାଏ, ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ବ୍ୟକ୍ତି ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ଲାଭ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଏ। ତାପରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଧ୍ରୁବ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥାଏ। କର୍ମଦା ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ପୁଣ୍ଡରୀକ ଲାଭ କରି ସୋମ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ତାପରେ ବଡ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ ବିଶାଳା ନଦୀକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଭଳି ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ଓ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ତର୍ପଣ ଓ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ, ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଦୁନିଆର ଓ ପରଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।