ଏହି ସଂସାର କେଉଁଠି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ କେଉଁଠି ଲୟ ହୁଏ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମଙ୍ଗଳମୟତାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେହି ବ୍ରହ୍ମର ସୀମା, ଭଗବାନଙ୍କୁ ମୁଁ ସଦା ନମସ୍କାର କରେ ଏବଂ ଶରଣ ନେଇଥାଏ। ସେ ବିନାରୂପ, ଅଦୃଶ୍ୟ, ସ୍ୱୟଂସିଦ୍ଧ, ଚେତନାର ଅଧିପତି ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ରୂପୀ; ସେ ବ୍ରହ୍ମର ସୀମା, ପରମେଶ୍ୱର, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ସଦା ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗୀମାନେ ତାଙ୍କର ଫଳଦାୟକ କର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସମାଧି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ପରମାତ୍ମା ସହିତ ଏକାତ୍ମତା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ସଦା ନମସ୍କାର କରେ। ଯେଉଁଠି ନାମ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଗୁଣର କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ, ଯାହାର ନିଜସ୍ୱ ରୂପ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେହି ସ୍ୱୟଂଭୂ, ବ୍ରହ୍ମର ସୀମାକୁ ମୁଁ ସଦା ନମସ୍କାର କରେ ଏବଂ ଶରଣ ନେଉଛି। ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଉପଦେଶରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ଦେହବିହୀନ, ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନକୁ ଅନୁଭବ କରି, ତୁମର ଅନେକ ସତ୍ୟ ରୂପକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେହି ବ୍ରହ୍ମସୀମାକୁ ମୁଁ ସଦା ନମସ୍କାର କରେ। ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ପୁରାତନ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ତେଜର ଧାରକ, ସେ ତୁମର ସେହି ବିଶାଳ ରୂପକୁ, ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଆଲୋକରେ ବିରାଜିତ, ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ମୁଁ ସଦା ଗୁହାର ନାଥ, ଅଚଳ, ପାହାଡ଼ର ପୁରାତନ ପ୍ରଭୁ, ଦୁଃଖହର, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର, ଧନୁର୍ଧର ଶିବଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି। ଏପରି ଭାବେ ଜଟାଧର ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଶିବସ୍ୱରୂପ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଆନନ୍ଦର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଲିଙ୍ଗ ଦେଖାଦେଲା, ଯାହା କୋଟି କୋଟି ଅଗ୍ନିର ତେଜ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଏବେ ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ, ଯାହାଙ୍କର ଆତ୍ମା ମୁକ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସେହି ନିର୍ମଳ ଲିଙ୍ଗରେ ଏକାତ୍ମ ହେଲେ ଏବଂ ତାହା ଅଦ୍ଭୁତ ହେଲା। ଏହି ଗୁପ୍ତ ଗାଥା, ଜଟାଧରଙ୍କର ମହିମା, ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି; ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ଭ୍ରମିତ। ଯିଏ ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଦିନେ ଶୁଣନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପାପରହିତ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ପାଆନ୍ତି। ଏବଂ ଯିଏ ଏହି ମହାସ୍ତୁତିକୁ ପ୍ରଭାତ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ସାନ୍ଧ୍ୟାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଯୋଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ନାରଦ ଏହିପରି କହିଲେ: "ହେ ରାଜନ୍, କାଶୀରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର ବିଦ୍ୟମାନ। ସେଠାରେ ପ୍ରଭୁ ମହେଶ୍ୱର ଦେବୀ ସହ ନିତ୍ୟ ବିରାଜିତ। ଭଗବାନ ସେଠାରେ ନିତ୍ୟ ରୁଦ୍ରମାନେ ଘେରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ପୂର୍ବକାଳରେ, ହୃଷୀକେଶ, ଜଗତର ଆତ୍ମା, ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ, ଏଠାରେ ଏକ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶରୀର ଭସ୍ମରେ ଆବୃତ, ପଶୁପତି ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ନିତ୍ୟ ରୁଦ୍ର ଧର୍ମ ପାଠ କରୁଥିଲେ। ହରି, ପଶୁପତିବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ତାଙ୍କର ଅନେକ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ସେମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ। ତାଙ୍କୁ, ନୀଳ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ମହାଦେବ, ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଦେଲେ। ଭଗବାନ ଶିବ, ଵରଦାନଦାତା, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବର ଦେଇ କହିଲେ: “ଯେମାନେ ମୋର ଭକ୍ତ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କରିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଉଦିତ ହେବ; ଯେମାନେ ମୋତେ ଭଜନ୍ତି, ପୂଜନ୍ତି, ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋର କୃପାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଲାଭ କରିବେ। ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏଠାରେ ଦେବଦେବ ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବେ, ପିନାକିନକୁ ସ୍ନାନ କରି ପୂଜିବେ, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ପାପ ଦ୍ରୁତ ନଶ୍ଟ ହେବ; ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଏଠାରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। ଯେଉଁମାନେ ମଣ୍ଡାକିନୀରେ ଜଳ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍। ଏଠାରେ ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜି, ଜ୍ଞାନ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା, ପିତୃକ୍ରିୟା, ପିଣ୍ଡଦାନ—ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସପ୍ତମ ପୂର୍ବଜ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର କରେ। ରାହୁ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ୟ ଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ଏଠାରେ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ଆଉଠାରୁ ଦଶଗୁଣ ଫଳ ମିଳେ। ଏହିପରି ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱରଙ୍କର ମହିମା କୁହିଲି; ଯେଉଁମାନେ ସ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।” ଏହା ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର 'କାଶୀମହାତ୍ମ୍ୟ' ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି। ନାରଦ ପୁନି କହିଲେ: "ହେ ରାଜନ୍, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କାଶୀର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କହିବି। ଏଠାରେ ପ୍ରୟାଗଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପବିତ୍ର ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱରୂପ ତୀର୍ଥ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଳ ତୀର୍ଥ, ମହା ଆକାଶ ତୀର୍ଥ, ଉତ୍ତମ ଋଷଭ ତୀର୍ଥ, ମହା ସୁନୀଳ ତୀର୍ଥ, ଅପୂର୍ବ ଗୌରୀ ତୀର୍ଥ, ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ତୀର୍ଥ, ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ତୀର୍ଥ, ଖ୍ୟାତିନାମ ଜମ୍ବୁକେଶ୍ୱର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ତୀର୍ଥ, ଗୟା ତୀର୍ଥ, ମହାନଦୀ ତୀର୍ଥ, ନାରାୟଣ ତୀର୍ଥ, ଅପୂର୍ବ ବାୟୁ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନ ତୀର୍ଥ, ଗୁପ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବରାହ ତୀର୍ଥ, ଯମ ତୀର୍ଥ, ସମ୍ମୂର୍ତ୍ତିକ ତୀର୍ଥ, ଅଗ୍ନି ତୀର୍ଥ, କଳଶେଶ୍ୱର, ନାଗ ତୀର୍ଥ, ସୋମ ତୀର୍ଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୀର୍ଥ, ପର୍ବତ ତୀର୍ଥ, ଅପୂର୍ବ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା, ଉତ୍ତମ ଘଟୋତ୍କଚ ତୀର୍ଥ, ପିତାମହ ତୀର୍ଥ, ଗଙ୍ଗା ତୀର୍ଥ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ ତୀର୍ଥ, ଉତ୍ତମ ଯୟାତି ତୀର୍ଥ, କପିଳ, ସୋମେଶ୍ୱର, ଅପୂର୍ବ ବ୍ରହ୍ମା ତୀର୍ଥ ରହିଛି। ଏଠାରେ ପୁରାତନ ଲିଙ୍ଗ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଗମନ ସହିତ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା; ପରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାହାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ହରିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଏହି ଲିଙ୍ଗ ମୁଁ ଆଣିଥିଲି; ତୁମେ କାହିଁକି ସ୍ଥାପନ କଲ?' ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: 'ମୋର ରୁଦ୍ର ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ; ତେଣୁ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା ଏବଂ ଏହି ତୁମ ନାମରେ ରହିବ।' ଭୂତେଶ୍ୱର, ଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ତୀର୍ଥ, ଶୁଭ ଗନ୍ଧର୍ବ ତୀର୍ଥ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବହ୍ନେୟ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।