ହରିଙ୍କୁ ତୁଳସୀ କାଠର ଧୂପ ଅର୍ପଣ କରିଥିବା ଜଣେ ଭକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଶତ ଗୋଦାନର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି। ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ପାକା ଖାଦ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଲେ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ମୂଲ୍ୟବାନ ହୋଇଯାଏ। ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜ୍ଵାଳିଥିଲେ, ଶତ ହଜାର ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରିଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରାଯାଏ। ତୁଳସୀ କାଠର ଚନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଥିବା ଭକ୍ତଙ୍କ ସମାନ କୌଣସି ବୈଷ୍ଣବ ଏ ପୃଥିବୀରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଏହି ଭକ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟାର ପାତ୍ର ହୋଇଥାନ୍ତି। ଯଦି ଏହି ଭକ୍ତ ଦୈନିକ ଭାବେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁଳସୀ କାଠର ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗ ମାଲିଶ କରିଥାନ୍ତି, ତେଣୁ ହରିଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥାନ୍ତି। ତୁଳସୀ ପେଷା ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗ ଅନୁଳେପନ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ, ଏକ ଦିନରେ ଶତ ଗୋଦାନର ଫଳ ମିଳେ, ଏହା ଶତ ଦିନର ପୂଜା ସମାନ। ଯେଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁଳସୀ କାଠର ଚନ୍ଦନ ମନ୍ଦିରରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଅନୁଳେପନ ପାଇଁ ରହିଥାଏ, ସେ ସମୟରେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ, ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଅଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ତିଳ ଦାନ କରିଥିବା ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ତେଉଁ ଫଳ ଚକ୍ରଧରୀ ଭଗବାନଙ୍କ କୃପାରେ ଲାଭ ହୁଏ। ତୁଳସୀ ଦ୍ୱାରା ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିତୃ ପତ୍ର ପତ୍ର ଭାବରେ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ତୁଳସୀ ମୂଳର ମାଟି ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଯେଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଟି ଦେହରେ ରହିଥାଏ, ସେଉଁଥିରେ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ତୁଳସୀ ଗଛର ଗୁଛ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଲେ, ଏହି ପୂଜା ଅନେକ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିଲେ, ସେଉଁଥିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପୂଜାର ଫଳ ଅବିନାଶୀ ରହିଥାଏ। ଯେଉଁଘରେ ତୁଳସୀ ତୋପା ରହିଥାଏ, ଏଠାରେ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଛୁଇଁବାରେ, ସମସ୍ତ ପାପ—ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପରି ଭୟଙ୍କର ପାପ ମଧ୍ୟ—ନାଶ ହୋଇଯାଏ, ନାରଦ। କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ। ମହାଦେବ କହିଲେ: ଏବେ ଆଉ ଏକ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିବି, ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣ। ଏହା କେହିଁକୁ କହିଯାଇନି, ଦେବ ଋଷିମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଣ। ଯେଉଁଘର, ଗାଁ, କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁଳସୀ ରହିଥାଏ, ସେଉଁଠି ଜଗତ୍ପତି ଭଗବାନ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ବାସ କରନ୍ତି। ସେଉଁଘରେ କେବେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, କୁଟୁମ୍ବ ଦ୍ୱାରା ଅନର୍ଥ, କଷ୍ଟ, ଭୟ କିମ୍ବା ରୋଗ ରହିଥାଏ ନାହିଁ। ତୁଳସୀ ସମସ୍ତଠି ସ୍ୱର୍ଗୀୟ, ବିଶେଷ କରି ତୀର୍ଥରେ; ଭୂମିରେ ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁଳସୀ ରୋପଣ କଲେ, ତୁଳସୀ ରୋପଣ କରିଥିବା ଲୋକ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁଳସୀ ପୂଜା କଲେ, ହରି ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ଓ ଅପଶକୁନ ଦୂର କରି ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ତୁଳସୀର ଗନ୍ଧ ଯେଉଁଠି ପବନ ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ଦଶ ଦିଗ ଓ ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି। ଯେଉଁଘରେ ତୁଳସୀ ମୂଳର ମାଟି ରହିଥାଏ, ସେଉଁଠି ଦେବତା, ଶିବ ଓ ହରି ସଦା ବାସ କରନ୍ତି। ତୁଳସୀ ତୋପାର ଛାୟା ଯେଉଁଠି ପଡ଼ିଥାଏ, ସେଉଁଠି ପିତୃ ଅର୍ପଣ ଅବିନାଶୀ ହୋଇଯାଏ। ତୁଳସୀର ମୂଳରେ ବ୍ରହ୍ମା, ମଧ୍ୟରେ ଜନାର୍ଦନ, ଫୁଲରେ ରୁଦ୍ର ବାସ କରନ୍ତି, ତୁଳସୀ ଏପରି ଶୁଦ୍ଧିକର। ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳରେ ତୁଳସୀ ବିନା ଶୁଦ୍ଧିକରଣ କରିଥିବା ପୂଜା, ସମସ୍ତ ଦୂତଗଣ ଦ୍ୱାରା ନିୟତ ହୋଇ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରୁ ପଡ଼ିଥିବା ଜଳ ମୁଣ୍ଡରେ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଗଙ୍ଗା ସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶତ ଗୋଦାନର ଫଳ ପାଉଥାଏ। ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ବିଶେଷ ତୁଳସୀ ରୋପଣ କଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାଞ୍ଜିର ପାଇଁ ଏକ ଯୁଗ ସମାନ ସ୍ୱର୍ଗ ରହିବା ଫଳ ମିଳେ। ଏକ ଦିନ ଦେବୀ ଉମା ହିମାଳୟରେ ଶଙ୍କର ପାଇଁ ଶତ ତୁଳସୀ ଗଛ ରୋପଣ କରିଥିଲେ; ମୁଁ ସେଗୁଡିକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଯେଉଁଘରେ ପର୍ବ ଅବସର, ଶ୍ରାବଣ ମାସ କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାଶି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦିନରେ ତୁଳସୀ ରୋପଣ କରାଯାଏ, ତୁଳସୀ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଦୈନିକ ତୁଳସୀ ପୂଜା କରିଥିବା ଲୋକ, ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ନାୟକ ହୋଇଯାନ୍ତି; କୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତ ଲାଉର ଦାତା, ତାଙ୍କୁ ଖ୍ୟାତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ରହିଥାଏ, ହରି ସେଉଁଠି ବାସ କରନ୍ତି; ସେଉଁଠି ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ କରିଲେ, ବାରାଣସୀର ଶତ ଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରୟାଗ ଓ ନୈମିଶ ଅରଣ୍ୟରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା କଲେ, କୋଟି ଗୁଣା ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ମଣିର ଅଙ୍ଗୁଠି ରହିଥାଏ, ସେଉଁଠି ବାରାଣସୀର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଯେଉଁପ୍ରକାର ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ମଧ୍ୟ, ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ଶୀଘ୍ର ନାଶ ହୋଇଯାଏ। ନାରଦ କହିଲେ: ଏପରି ତୁଳସୀର ମହିମା ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଶୁଣିଲି; ଏବେ ତୁଳସୀର ତିନି ରାତିର ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ। ସଦାଶିବ କହିଲେ: ଏହି ପୁରାତନ ବ୍ରତ କଥା ଶୁଣ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପୂର୍ବକାଳରେ, ଏକ କଳ୍ପର ରୈଭ୍ୟ ଅନ୍ତରାଳରେ, ପ୍ରଜାପତି ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ଦମ୍ପତି ଅତି ପତିବ୍ରତା ଥିଲେ। ସେ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ତାଙ୍କ ତିନି ରାତି ବ୍ରତ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିଲା। ତୁଳସୀ ବ୍ରତ ଶୁଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ଧନ୍ୟ, ନାରଦ, ବିଶେଷ କରି କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀରେ। ନିୟମିତ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହି, ଭୂମିରେ ଶୟନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ତିନି ରାତି ଶୁଧ୍ଧ ମନ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଥାଏ। ପ୍ରଥମେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶୟନ କରି, ତୁଳସୀ ତୋପା ସାମ୍ନାରେ ଶୁଏ; ତାପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ନଦୀ କିମ୍ବା ହ୍ରଦର ଶୁଧ୍ଧ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଥାଏ। ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଧାରାରେ ଅର୍ପଣ କରିଥାଏ; ତେଉଁ ଜନାର୍ଦନ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ତିଆରି କରିଥାଏ।