ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ମହାଦେବ ତାଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଦାନବ, ଯିଏ ହାତୀର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିଲା, ସେଠାରେ ଘୃଣାଭାବରେ ବଧ କଲେ। ତା’ପରେ, ସେଇ ଦାନବର ଚର୍ମକୁ ନିଜ ପୋଶାକ ବାଣିଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ, ମୁନିମାନେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧିକୁ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ଶରୀର ସହିତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ଅପେକ୍ଷା କଲେ; ରୁଦ୍ରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ନାୟକ, ଶିବ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେମାନେ ସଦା କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱରଙ୍କ ଚିହ୍ନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଅବିଚଳିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛନ୍ତି। କଳିଯୁଗର ଭୟଙ୍କର ଅଧର୍ମ ଜ୍ଞାନ ରଖି, ଲୋକମାନେ କୃତ୍ତିବାସକୁ କେବେ ଛାଡ଼ନ୍ତିନାହିଁ; ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସଫଳ ହୁଅନ୍ତି, ହଜାର ଜନ୍ମରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳୁ ନାହିଁ କି ମିଳୁ, ଏଠାରେ କୃତ୍ତିବାସରେ ଏକମାତ୍ର ଜନ୍ମରେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରାଯାଏ। ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର ନିବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାକୁ ଦେବଦେବ ମହାଦେବ ଶମ୍ଭୁ ଗୁପ୍ତ ରଖିଛନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ଏଠାରେ ନୀତିଶୀଳ, ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବସିଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ପାଠ କରନ୍ତି, ନିରନ୍ତର ତ୍ରୟମ୍ବକ, କୃତ୍ତିବାସଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଓ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାନୁ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜିତ। ସିଦ୍ଧମାନେ ଗୀତ ଗାନ କରନ୍ତି ଓ ବାରାଣସୀରେ ବସୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କୃତ୍ତିବାସର ଶରଣ ନେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ ଜଗତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅଭିଷ୍ଟ ଜନ୍ମ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଳରେ ଲାଭ କରି, ତପସ୍ୱୀମାନେ ରୁଦ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରନ୍ତି, ମନରେ ମହେଶଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ବାରାଣସୀ ମଧ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ମହାମୁନିମାନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ନିଷ୍କାମ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି। ଭବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଯିଏ ଯୋଗର ପବିତ୍ର ନିବାସ; ମୁଁ ପ୍ରାଚୀନ ପାହାଡ଼ର ନାଥ ସ୍ଥାନୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି। ମୋ ହୃଦୟରେ ବିରାଜିତ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମହାଦେବଙ୍କୁ ଜାଣେ। ଏଭଳି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚତୁର୍ଥିସ୍ୱର୍ଗ ଖଣ୍ଡର ଚତୁର୍ତ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ତା’ପରେ ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ରାଜା, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଯାହାକୁ କପର୍ଦ୍ଦିଶ୍ୱର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନିୟମିତ ବିଧିରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଓ ଭୋଗ-ମୋକ୍ଷ ଦୁଇଟି ଲାଭ କରାଯାଏ। ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ପିଶାଚମୋଚନ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭଗବାନ, ମୋକ୍ଷଦାତା ଓ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ନାଶକ, ବିରାଜିତ। ଏକ ସମୟରେ, ଏଠାକୁ ଏକ ଦାନବ, ଭୟଙ୍କର ବାଘର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଆସିଲା। ସେ ଏକ ହରିଣୀକୁ ଖାଇବାକୁ ଚାହିଲା। ହରିଣୀ, ଭୟରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇ, ଏଇ କପର୍ଦ୍ଦିଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ବାରମ୍ବାର ପରିକ୍ରମା କଲା। ବଡ଼ ଭୟରେ ପଳାଇ ଯିବାବେଳେ, ସେ ବାଘର ଚ଼ଉଁରେ ପଡ଼ିଗଲା; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଘ ତା’କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ଟୁକୁଡ଼ିଏ କରିଦେଲା। ତା’ପରେ, ସେଠାରେ ଥିବା ମହାମୁନିମାନେ ଦେଖି, ବାଘ ଅନ୍ୟ ଏକ ଜନଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଚଲିଗଲା। ଏଠି, ମୃତ ହରିଣୀ କପର୍ଦ୍ଦିଶ୍ୱର ନିକଟରେ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏବେ, ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଭଳି ଏକ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପ୍ରକଟ ହେଲା; ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ଜଟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନ ଦେଖାଦେଲେ। ସେ ବୃଷଭାରୋହୀ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ରୂପର ଅନେକ ଦେବତା ଥିଲେ; ଆକାଶମଣ୍ଡଳରୁ ଫୁଲ ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା। ହରିଣୀ ନିଜେ ଦେବମଣ୍ଡଳର ନେତୃତ୍ୱ କଲେ ଓ ତା’ପରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ରହିଲେନାହିଁ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସ୍ତୁତି କଲେ। ମହେଶଙ୍କ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କପର୍ଦ୍ଦିଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଜନମଜାତ ସମସ୍ତ ପାପ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ବାରାଣସୀରେ ବସନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଭିଳାଷା, କ୍ରୋଧ ଇତ୍ୟାଦି ଦୋଷ ଏହି କପର୍ଦ୍ଦିଶ୍ୱର ପୂଜାରେ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ତେଣୁ, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କପର୍ଦ୍ଦିଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସଦା ଦର୍ଶନ, ପୂଜା, ବେଦମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଯୋଗୀମାନେ ଏଠାରେ ନିୟମିତ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଯୋଗସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପରି ପାପ ମଧ୍ୟ କପର୍ଦ୍ଦିଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ନଶ୍ୱର ହୁଏ; ପିଶାଚମୋଚନ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶାନ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୁରାତନ କାଳରେ ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ଏକ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ୱୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ସେ ନିରନ୍ତର ରୁଦ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରଣବ ଜପ କରୁଥିଲେ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ତୁତି ସହିତ ପୂଜା, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ନମସ୍କାର କରୁଥିଲେ। ଏଠି, ସେ ଯୋଗୀ ଜୀବନବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି ଉପାସନା କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଭୂତ ଭୟଙ୍କର ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଆସୁଛି। ତାହାର ଦେହ ଅସ୍ଥି ଓ ଚର୍ମରେ ବନ୍ଧା, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନିଅଉଛି; ଦେଖି, ମୁନି ଦୟାରେ ପ୍ରଭୃତ ହେଲେ। ସେ ପଚାରିଲେ: “ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ?” ଭୂତ, ଭୟଙ୍କର ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ, ଉତ୍ତର ଦେଲା: “ଗତଜନ୍ମରେ ମୁଁ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଭର୍ପୂର ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲି, ପୁଅ, ପଉତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମୋ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ଘରକୁ ପାଳନ କରିବାରେ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେବେ ମହାଦେବଙ୍କୁ, ଗାଈକୁ, ଅତିଥିକୁ ପୂଜା କରିନଥିଲି; କିଛି ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିନଥିଲି। “ଏକ ଥର ବାରାଣସୀରେ ମୁଁ ଭଗ୍ୟବଶତଃ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି, ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲି, ନମସ୍କାର କରିଥିଲି। ତା’ପରେ ସିଘ୍ର ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା; ମୁଁ କେବେ ବି ଯମର ଭୟଙ୍କର ନିବାସ ଦେଖିନଥିଲି। ଏବେ ମୁଁ ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ, କଣ ଭଲ କି କୁଅଭଲ ଜାଣେନାହିଁ; ଯଦି ମୋ ଉଦ୍ଧାରର କିଛି ଉପାୟ ଦେଖୁଛ, ଦୟାକରି ଦେଖାଇଦିଅ। ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ତୁମ ଶରଣ ନେଇଛି।