ଏହି କଥାରେ, ନାରଦ ମହାର୍ଷି ଭଗବତୀଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି—ଅବିମୁକ୍ତ ଯେପରି ଭ୍ରୂମଧ୍ୟ, ନାଭି, ହୃଦୟ ଓ ମସ୍ତକରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସେପରି ଏହା ବାରାଣସୀର ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। ବାରାଣସୀ ସହର ଭାରଣା ଓ ଅସି ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏଠାରେ ସତ୍ୟ ସଦା ଅବିମୁକ୍ତ ରୂପେ ସ୍ଥାପିତ। ବାରାଣସୀରୁ ଉପରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନଥିଲା, ନାହିଁ ଓ ହେବ ନାହିଁ—ଏଠାରେ ନାରାୟଣ, ମହାଦେଵ ଓ ସ୍ଵର୍ଗର ନାଥ ବାସ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମିଶି ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ପିତାମହଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରନ୍ତି। ଭଗବତୀ, ବଡ଼ ଅପରାଧୀ ମଧ୍ୟ ଯଦି ବାରାଣସୀକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ଯେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାସନ ରେ ବାରାଣସୀରେ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ମହାଦେଵଙ୍କ ନିକଟରୁ ଜ୍ଞାନ ଲଭି ମୁକ୍ତି ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ପାପରେ ଦୃଷ୍ଟ, ସେମାନେ ବାଧା ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବେ; ଏହି କାରଣରୁ ଶରୀର, ମନ ଓ ବାଣୀରେ କେବେ ବି ପାପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦେବତା ଓ ପୁରାଣର ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ଏ ଶୁଭାଚାରୀ, ଅବିମୁକ୍ତରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଜ୍ଞାନ କେଉଁଠି ନିଜେ ଜାଣିପାରିବ ନାହିଁ। ନାରଦ କହିଲେ: ଦେବତା, ଋଷି ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ଜଣେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ କୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ଯେପରି ନାରାୟଣ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରମ ପୁରୁଷ, ସେପରି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ପ୍ରଧାନ, ଯେପରି ଗିରିଶ ନାଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ପରମ କ୍ଷେତ୍ର—ଅବିମୁକ୍ତ, ଶିବଙ୍କ ନିବାସ—କୁ ଜାଣିଥିବେ। କଳିଯୁଗର ପାପରେ ମନ ଦୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିବାମାନେ ଏହି ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସହରର ସମୟ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି ଓ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏଠି ଥିବା ଲୋକମାନେ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ଶିବ, କାଳ ରୂପ ଦେବତା, ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି। ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ମୁକ୍ତି ଚାହିଁଥିବା ଅନେକ ଜନ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଜୀବନ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ, ଯୋଗୀ ହେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ, ପାପୀ କିମ୍ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତେ ବାରାଣସୀରେ ରହିବା ଉଚିତ। ମନକୁ ଅବିମୁକ୍ତ ପଥରୁ ଅନ୍ୟ କଥା, ପୂର୍ବଜ, ଶିକ୍ଷକଙ୍କ କଥାରେ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନାରଦ କହିଲେ: ଏଠି ଶୁଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗ ଓଂକାର ଅଛି, ଯାହାକୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ, ପଞ୍ଚ-ପୀଠର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାରାଣସୀର ଋଷିମାନେ ସଦା ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଏଠି ମହାଦେଵ ନିଜେ ପଞ୍ଚ-ପୀଠର ରୂପେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରୁଦ୍ର ଏଠି ଜୀବମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ପଶୁପତ ଜ୍ଞାନକୁ ପଞ୍ଚ-ପୀଠ କୁହାଯାଏ; ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗ ଓଂକାର ଏଠି ବିଦ୍ୟମାନ। ପରମ ଶାନ୍ତି, ଶାନ୍ତି ନିଜେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ, ସ୍ଥିତି ଓ ଉପସଂହାର—ଏହି ପଞ୍ଚ ଦିବ୍ୟ ଲିଙ୍ଗର ତତ୍ତ୍ୱ। ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଅଂଶରୁ ପଞ୍ଚ ରୂପର ଚିହ୍ନ ସହିତ ଏଠି ସ୍ଥାପିତ; ଓଂକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଚିହ୍ନକୁ ପଞ୍ଚ-ଶ୍ରାଇନ କୁହାଯାଏ। ଦିବ୍ୟ ଚିହ୍ନ, ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ପଞ୍ଚ-ଶ୍ରାଇନ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଶରୀର ଶେଷ ହେବାରେ, ବିଦ୍ୱାନମାନେ ପରମ ଆଲୋକ ଓ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଏଠି, ଦିବ୍ୟ ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଈଶାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଅନ୍ତରେ ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଥିଲେ। ମତ୍ସ୍ୟ ସରୋବରର ପବିତ୍ର ତୀରେ, ରାଜା, ଏକ ଗୁପ୍ତ ଓ ଶୁଭ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଗଂଗା ଚାମ୍ବା ଅପରିମାଣରେ, ଯାହାକୁ ପରମ ଓଂକାରେଶ୍ୱର କୁହାଯାଏ। କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ଓଂକାର, କନ୍ଦର୍ପେଶ୍ୱର ଚିହ୍ନ ଏଠି ଅଛି। ଏହି ଗୁପ୍ତ ଚିହ୍ନ ବାରାଣସୀରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର; ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦୟା ଛଡ଼ା କେହି ଏହାକୁ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏବେ କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱରର ମହିମା ଶୁଣ, ରାଜା; ଏଠି ଏକ ଦେମନ ପୁର୍ବେ ହାତୀ ରୂପରେ ଆସି ଶିବଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସେଠି ସଦା ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ରିନେତ୍ର ମହାଦେଵ ଚିହ୍ନରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରୁଥିବା ମହାଦେଵ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ହାତୀ ରୂପ ଦେମନକୁ ଅବିମାନରେ ହତ କଲେ। ସେ ଦେମନର ଚମଡ଼କୁ ନିଜ ପୋଶାକ କଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ସେ କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏଠି, ଋଷିମାନେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଶରୀରରେ ପରମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଲେ; ରୁଦ୍ରମାନେ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ନାଥ, ଶିବ ନାମରେ ପରିଚିତ। ସେମାନେ ସଦା କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର ଚିହ୍ନରେ ନିର୍ଭର କରି ବିଦ୍ୟମାନ; କଳିଯୁଗର ଭୟଙ୍କର, ଅଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜନମାନେ ଜାଣିଥିବେ। ସେମାନେ କୃତ୍ତିବାସକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠି ଏକ ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର ନିବାସ। ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ଗୁପ୍ତ ରହିଛି, ମହାଦେଵ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ଶାସନ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ମହାତ୍ମାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ପାଠ କରନ୍ତି, ତ୍ରୟମ୍ବକ, କୃତ୍ତିବାସ, ଓ ସ୍ଥାଣୁ ଶିବଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ସିଦ୍ଧମାନେ ଗୀତ ଗାନ୍ତି, ବାରାଣସୀରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବସନ୍ତି; ସେମାନେ କୃତ୍ତିବାସରେ ଶରଣ ନେଇ ମୁକ୍ତି ପାନ୍ତି। ଏ ଜଗତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଭିଲାଷୀ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ମିଳିଥିବା ତପସ୍ୱୀମାନେ ଧ୍ୟାନରେ ରୁଦ୍ର ପାଠ କରନ୍ତି ଓ ମନରେ ମହେଶଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ବାରାଣସୀ ଏକ ପରମ ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠି ଦେବତା, ଋଷି, ଭକ୍ତ ଓ ସାଧକମାନେ ଶିବ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏଠି ଅବିମୁକ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ମୁକ୍ତି ସଦା ଅଛି, ଏଠି ଏକ ଜନ୍ମରେ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହୁଏ।