ଏହି ମହାପୁନ୍ୟ ଗାଥାରେ କହାଯାଏ, ଯେଉଁ ପୁରୁଷ କ୍ଷୁଦ୍ର କିମ୍ବା ଧୃତିହୀନ କିମ୍ବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଯେଉଁଠି ନ ଥାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ବାରାଣସୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ନିଜ ସମସ୍ତ ବଂଶକୁ ପବିତ୍ର କରିଦେଇଥାନ୍ତି। ବାରାଣସୀରେ ଯେଉଁମାନେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କ ଗଣମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଥାଏ, ଯୋଗ, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହି ସବୁ ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ମାତ୍ର ସମ୍ଭବ। କିନ୍ତୁ, ହେ ଦେବୀ, ବାରାଣସୀରେ ବସିଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ପରମ ମୁକ୍ତିକୁ ଏକ ଜନ୍ମରେ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଏକ ଜନ୍ମରେ ଯୋଗ, ଜ୍ଞାନ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ଅବିମୁକ୍ତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ପରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ଚାହିଁ ନଥାଏ। ମୁଁ ଏହାକୁ ଅବିମୁକ୍ତ ବୋଲି କହିଛି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅବିମୁକ୍ତ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏହି ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ସମସ୍ତ ରହସ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଜ୍ଞାନୀ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନୀ, ଯେଉଁମାନେ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅବିମୁକ୍ତରେ ମୃତ୍ୟୁବର୍ଣ୍ଣ କଲେ ସିଧା ସେଇ ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଅବିମୁକ୍ତରେ ଯେଉଁ ଶରୀରରେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ବାରାଣସୀ ସେଇ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଠାରେ, ଶରୀର ବିଦାୟ ସମୟରେ, ମହାଦେବ ନିଜେ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏହିଠିରେ ଅବିମୁକ୍ତ ପାଇଁ। ଯେଉଁଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ ଅବିମୁକ୍ତ ରୂପେ ଅଛି, ହେ ଦେବୀ, ସେଉଁଠି ବାରାଣସୀରେ ଏକ ଜନ୍ମରେ ଏହା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଅବିମୁକ୍ତ ଭାବେ ଯେପରି ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟ, ନାଭି, ହୃଦୟ ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସେପରି ବାରାଣସୀର ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅବିମୁକ୍ତ ବିଦ୍ୟମାନ। ବାରାଣସୀ ନଗର ଭାରଣା ଓ ଅସି ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏଠାରେ ସତ୍ୟ ସନାତନ ଭାବେ ଅବିମୁକ୍ତ ରୂପେ ରହିଛି। କେବେ ବି, ବାରାଣସୀଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ଥିଲା ନାହିଁ, ନ ଥିବ, ଯେଉଁଠି ନାରାୟଣ, ମହାଦେବ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଶାସକ ବାସ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମିଶି ଦେବଦେବ ମହାପିତାମହଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରନ୍ତି। ହେ ଦେବୀ, ମହାପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବାରାଣସୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶିଷ୍ଟ ଭାବେ ଏଠିରେ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସିବା ଉଚିତ; ବାରାଣସୀରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନେ ବାରାଣସୀ ଯିବାରେ ବାଧା ପାଇବେ, ତେଣୁ ଦେହ, ମନ, ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ପାପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦେବତାମାନେ ଓ ପୁରାଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ରଖନ୍ତି, କାରଣ ଅବିମୁକ୍ତରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଏହି ଜ୍ଞାନ କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ନାରଦ କହିଲେ: ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଉତ୍ତମ ଜନମାନେ ଶୁଣୁଥିବା ବେଳେ, ଦେବଦେବ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ଯେଉଁଥି ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଯେପରି ନାରାୟଣ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ଗିରିଶ ନାୟକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନ ଅବିମୁକ୍ତକୁ ଜାଣନ୍ତି। କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗର ପାପରେ ମନ ଦୂଷିତ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ସେଇ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ସଦା ସମୟ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି ଓ ବାରାଣସୀ ନଗର ଉପରେ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ସିଘ୍ର ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି। ଏଠିରେ ବସିଥିବା ଲୋକମାନେ କୌଣସି ପାପ କଲେ ମଧ୍ୟ, କାଳ ରୂପୀ ଶିବ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରିଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ମୁକ୍ତିକୁ ଅଭିଲାଷୀ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠି ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହି ସଂସାରରେ ଫେରି ଆସନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଯଥାସମ୍ଭବ ପ୍ରୟାସ କରି ବାରାଣସୀରେ ବସିବା ଉଚିତ—ଯେଉଁଠି ଯୋଗୀ କିମ୍ବା ଅପରାଧୀ କିମ୍ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମାତ୍ମା ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି। ଅବିମୁକ୍ତ ପଥରୁ ମନକୁ ଲୋକ, ପିତୃ, କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା ବିଚ୍ୟୁତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏଠି ରହିଛି ଶୁଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗ ଓଂକାର, ଯାହାକୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ, ପଞ୍ଚବେଦୀକ ମହାପୀଠ, ଯାହାକୁ ବାରାଣସୀରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଋଷିମାନେ ସଦା ସେବନ କରନ୍ତି। ଏଠି ମହାଦେବ ନିଜେ ପଞ୍ଚବେଦୀକ ରୂପେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଶିବ ଜୀବମାନେ ମୁକ୍ତି ଦେବାକୁ ଏଠି ଆନନ୍ଦିତ। ପଶୁପତ ଜ୍ଞାନ ଏହି ପଞ୍ଚବେଦୀକ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏଠି ଶୁଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗ ଓଂକାର ରହିଛି। ଶାନ୍ତି, ପରାଶାନ୍ତି, ପରମ ଜ୍ଞାନ, ସ୍ଥିତି ଓ ଲୟ—ଏହି ପଞ୍ଚ ଦେବ ଲିଙ୍ଗର ସାର। ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ପଞ୍ଚ ମୂର୍ତିର ଚିହ୍ନ ଏଠି ଏକାସାଥିରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଓଂକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଏହି ପଞ୍ଚଶ୍ରୀ ଚିହ୍ନ ରହିଛି। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଚିହ୍ନ ପଞ୍ଚଶ୍ରୀକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଶରୀର ଶେଷରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପରମ ଜ୍ୟୋତି ଓ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଏଠି ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଈଶାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଅନ୍ତରେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ମତ୍ସ୍ୟ ତୀରରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଓ ଶୁଭ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓଂକାରେଶ୍ୱର ବୋଲାଯାଏ। ଏଠି କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର, ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ଓଂକାର ଓ କାନ୍ଦର୍ପେଶ୍ୱରଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଚିହ୍ନ ବାରାଣସୀରେ ଅଛି, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କେବଳ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ କୃପା ବିନା କେହି ଏହାକୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏବେ କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମା ଶୁଣ, ଏଠି ଏକ ସମୟରେ ଏକ ଦାନବ ହାତୀ ରୂପେ ଶିବଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ସେ ଏଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାହାକୁ ସେ ସଦା ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ତ୍ରିନେତ୍ରୀ ମହାଦେବ ଏଠି ଚିହ୍ନରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।