ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ବ୍ୟାପାରୀଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ମହିମା ବିଷୟରେ କହାଯାଇଥିଲା। ଭଗବାନ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ୟାପାରୀ, ଯେଉଁଜଣ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦ୍ୱାଦଶ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପୂଜା କରେ, ସେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଲାଭ କରେ। ଏକ ଦିନରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା କରିଲେ, ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ଦ୍ୱାଦଶ କୋଟି ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଦ୍ୱାରା ବାରୋଟି ସମୟ ପୂଜା କରିଲେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ସମାନ। ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଏହି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାକୁ ଶତବାର ପୂଜା କରେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ହରିଙ୍କ ଲୋକରେ ବାସ କରି, ପୁନଃ ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଇ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ହୁଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଅଧମ ଓ ଏହି ଜନ୍ମର କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭରେ ଆବୃତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା କଲେ, ହରିଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଯିଏ ଆନନ୍ଦରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ କଳ୍ପାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ତୀର୍ଥ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ, ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା କରିଲେ, ମଣିଷ ଓ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାନ୍ତି। ଏହି ପୂଜା କରୁଥିବା ପାପୀ ବ୍ୟାପାରୀ ମଧ୍ୟ ନରକ, ଗର୍ଭ, ପଶୁ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା କୀଟ ହେବାରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଯିଏ ମନ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି, ଦୀକ୍ଷା ନେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପୂଜାର ଜଳରେ ଗଙ୍ଗା, ଗୋଦାବରୀ, ରେୱା ଓ ସମସ୍ତ ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ନଦୀ ନିବାସ କରନ୍ତି। ଶାଳଗ୍ରାମ ଜଳ, ନାନା ଉପଚାର, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ଦୀପ, ଚନ୍ଦନ ସହିତ ପୂଜା କଲେ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱ ଏହାରେ ବିରାଜ କରେ। କଳିଯୁଗରେ ଯିଏ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗୀତ, ସଙ୍ଗୀତ, ସ୍ତୁତି ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା କରେ, ସେ ହଜାର କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହରିଙ୍କ ସମୀପରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ। ଏଠି ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ କରି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜାରେ ଏହି ଫଳ ଏକ ଦିନରେ ମିଳିଯାଏ, କିମ୍ବା ଶାଳଗ୍ରାମ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ଲିଙ୍ଗକୁ ଏକଥର ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ। ଯେଉଁଠାରେ କେଶବ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଆକାରେ ବିରାଜ କରନ୍ତି, ସେଠି ସାଙ୍ଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ମୋକ୍ଷ ପାଇଯାନ୍ତି। ଏଠି ଦେବ, ଦେବଗଣ, ଯକ୍ଷ ଓ ସମସ୍ତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଲୋକ ଥାନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ। ତାଙ୍କ ପିତୃଗଣ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଶତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି। ଏହି ଶିଳାର ଜଳ ପିଇଥିବା ଲୋକ ଦିନେ ଦିନେ ଶୁଭ ଫଳ ପାନ୍ତି। ପଞ୍ଚଗବ୍ୟର ହଜାର କୁମ୍ଭ ସେବା କିମ୍ବା କୋଟି କୋଟି ତୀର୍ଥ ସେବା କରିଲେ କ’ଣ? ଏକଥର ଶାଳଗ୍ରାମ ଜଳ ପାନ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ଅଛି, ସେଠି ତିନି ଯୋଜନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ହୋଇଯାଏ। ଏଠି ଦାନ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଏହାର ଫଳ କୋଟିଗୁଣ ହୁଏ। ଏକବିନ୍ଦୁ ଶାଳଗ୍ରାମ ଜଳ ପିଇଲେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଅଂଶ ଭୋଗ କରେ, ପୁନଃ ମାଆର ଦୁଧ ପିଉନ୍ତି ନାହିଁ। ଶାଳଗ୍ରାମ ଚାରିପାଖରେ ଏକ କ୍ରୋଶ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଯେଉଁ କୀଟ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ବୈକୁଣ୍ଠ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଯିଏ ଶାଳଗ୍ରାମ ଚକ୍ର ଦାନ କରେ, ସେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଧନ୍ୟ ଦାନ କରିଥାଏ। ଯିଏ ଏହି ଶିଳା ବିକ୍ରୟ କରେ, କ୍ରୟ କରେ, କିମ୍ବା ତାହାର ତଦନ୍ତରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା କ୍ରୟ ବିକ୍ରୟରୁ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ। ଅଧିକ କଥାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ପାପକୁ ଭୟ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ବାସୁଦେବଙ୍କ ସ୍ମରଣ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ ହରିଙ୍କ ସ୍ମରଣ ହେଉଛି ତପସ୍ୟା। ଯେଉଁ ମଣିଷ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରେ, ତାଙ୍କୁ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଫଳ ମିଳିଯାଏ। ଯଦି କେହି ବହୁ ପାପ କରିଥାଏ, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥାଏ, ତଥାପି ହରିଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ, ସେ କେବେ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ କ୍ଷେତ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ନାମ ସ୍ମରଣ କଲେ ସେମାନେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାଚିତ୍ ଯମଲୋକ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ନ ନରକରେ ବାସ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ବୈଷ୍ଣବ ଶିବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ, ବଡ଼ ନରକକୁ ଯାଏ। ଯଦି କେହି ଏକଥର ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ କୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ସେ ଯମୟାତନା ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ—ଏହି କଥା ଲୋମଶ ଋଷିଙ୍କୁ ଶୁଣିଥିଲେ। ଏମିତି ପବିତ୍ର କିଛି ତିନି ଲୋକରେ ନାହିଁ। ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ଦୁଇ ଦିନ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ; ଏହି ଶୁଭ ଦିନ ପାଳନ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପ ଦେହରେ ରହିଥାଏ। ପଦ୍ମନାଭ ଦିନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଶତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସର ଏକ ଷୋଡ଼ଶଂଶ ଫଳ ସମାନ ନୁହେଁ। ବ୍ୟାପାରୀ ଓ ଏଗାରଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟବାନ୍ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ପାପ କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏକାଦଶୀ ଫଳ ସମାନ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ କୃତ୍ରିମତାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସନ୍ତି; ଏହି ଦିନ ସ୍ଵର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଶରୀରିକ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଦେଉଛି। ଏହା ଭଲ ବୋଉ ଓ ସନ୍ତାନ ଦେଉଛି। ଗଙ୍ଗା, ଗୟା, କାଶୀ, ପୁଷ୍କର, କିମ୍ବା କୌଣସି ବୈଷ୍ଣବ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ହରି ଦିନ ସମାନ ନୁହେଁ; ଯମୁନା କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଦିନରେ ରାତି ଜାଗି ଉପବାସ କଲେ, ସହଜରେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ବୈଷ୍ୟ ତାଙ୍କ ପିତାପକ୍ଷର ଦଶଜନ, ମାତୃପକ୍ଷର ଦଶଜନ, ଏବଂ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ପରିବାରର ଦଶଜନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ୱରେ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ଗୃହସ୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ନିୟମ ନେଇଛନ୍ତି, ମାଳା ଧାରଣ କରି, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହରି ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି। ଏହିପରି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଓ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତର ଅପୂର୍ବ ମହିମା ପ୍ରଭୁ କଥାଇଥିଲେ, ଯାହା ଶ୍ରବଣ କରି ମାତ୍ର ମଣିଷ ମୋକ୍ଷ ଓ ପରମ ଶାନ୍ତି ପାଇପାରନ୍ତି।