ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ବିଦ୍ୱାନ ଋଷି କହିଲେ—“ହେ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆଶ୍ରୟ ତୁମେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ, ତିନି ଲୋକ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ତୁମଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତୁମେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଆସଲ ସ୍ୱରୂପକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ—ତେବେ ମୁଁ କିପରି ବୁଝିପାରିବି? ହେ ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ, ତୁମେ ପାପରହିତ, ତୁମ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦେବତାମାନେ—ଇନ୍ଦ୍ରାଦି—ଦୃଶ୍ୟମାନ। ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ତୁମେ। ତୁମ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟ ଛାଡି ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଋଷି ନମସ୍କାର କଲେ। ତା’ପରେ ଋଷି କହିଲେ—“ମହାଦେବ, ତୁମ କୃପାରେ ମୋର ତପସ୍ୟା କ୍ଷୟ ନ ହେଉ।” ଏହିପରେ ଆନନ୍ଦିତ ଭଗବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋର କୃପାରେ ତୁମ ତପସ୍ୟା ହଜାର ଗୁଣା ବଢ଼ିବ। ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ବସିବି। ଯେଉଁମାନେ ସପ୍ତ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ମୋତେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଲୋକ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ। ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସରସ୍ୱତୀ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।” ଏହିପରି କହି ମହାଦେବ ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତା’ପରେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଔଷଣାସ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ଖ୍ୟାତ। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତା ଓ ତପୋଧନୀ ଋଷିମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଭାର୍ଗବଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ, ଦିନର ତିନୋଟି ସନ୍ଧିବେଳାରେ ସେଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେଠାରେ କପାଳମୋଚନ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ତା’ପରେ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଅଗ୍ନିଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଓ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଏ। ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଯୋନିକୁ ପହଁଚି, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଓ ନିୟମିତ ଚିତ୍ତ ସହିତ ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସପ୍ତମ ପୂର୍ବଜ ଯାଏଁ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ତା’ପରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୃଥୁଦକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯାହା କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ସଂପୃକ୍ତ। ସେଠାରେ ପିତୃପୂଜା ଓ ଦେବପୂଜା ଉପରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଚାହିଁଦି। ଅଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନରେ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ମାନବ ମନରେ କୃତ ଯେକୌଣସି ଅପକର୍ମ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ନାଶ ହୁଏ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ମିଳେ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ, ସରସ୍ୱତୀ ତୀର୍ଥ ତାଠାରୁ ଅଧିକ, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୃଥୁଦକ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ମଣିଷ ପୃଥୁଦକରେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରେ, ଜପରତ ଥାଏ, ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ଏହି ପ୍ରଶଂସା ସନତ୍କୁମାର ଓ ବ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଗୀତିତ, ଏବଂ ବେଦରେ ସ୍ଥାପିତ। ଏହିଠାରେ ପୃଥୁଦକକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ପୃଥୁଦକଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, ଏହିଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ଏଠାରେ ପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ, ଏହିପରି ପୃଥୁଦକକୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ମଧୁସ୍ରବା ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ। ତା’ପରେ ଦେବୀ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଅରୁଣା ନଦୀର ସଙ୍ଗମ ଅଛି। ସେଠାରେ ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପ ମୁକ୍ତି ଓ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞ ଫଳ ମିଳେ। ଏଠାରେ ସପ୍ତମ ପୂର୍ବଜ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ଏହାର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଅବକୀର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ପୂର୍ବକାଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି କରୁଣାରୁ ଦର୍ଭା ଘାସରେ ନିର୍ମିତ। ଉପବାସ, ଦୀକ୍ଷା କିମ୍ବା ବ୍ରତ ରେ ଦ୍ୱିଜାତି ଏଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୂଜା କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ହିସାବରେ ଫଳ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ର ବିନା ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ରତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସିଦ୍ଧି ପାଏ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଏହିପରି ଦେଖାଯାଏ। ଏଠାରେ ଦର୍ଭା ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଚାରି ମହାସାଗରକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲା। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ କୌଣସି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ହୁଏ ନାହିଁ, ଚାରିଥର ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ। ଏହାପରେ ଶତସହସ୍ରକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ସାହସ୍ରକ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଦୁଇଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ। ଏହି ଦୁଇଠିରେ ସ୍ନାନ କଲେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ, ଏଠାରେ ଦାନ କିମ୍ବା ଉପବାସ ହଜାର ଗୁଣା ଫଳଦାୟକ। ତା’ପରେ ରେଣୁକା ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ସେଠାରେ ପିତୃପୂଜା ଓ ଦେବପୂଜା ସହିତ ସ୍ନାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ସହିତ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଦାନ ଗ୍ରହଣ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ତା’ପରେ ପଞ୍ଚବଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ନିୟମିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ସ୍ନାନ କଲେ, ସେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗୀଶ୍ୱର, ଧୃଢ଼ ମନ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ନିଜେ ବସିଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ତପୋଧନୀ ଋଷିମାନେ ମିଶି, ଗୁହଙ୍କୁ ଦେବସେନାପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ। ତୈଜସ ତୀର୍ଥର ପୂର୍ବେ କୁରୁତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେଠାରେ ନିୟମିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସ୍ନାନ କଲେ... (ଏହିପରି ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅବିରତ ଚାଲିଥାଏ)।