ସେହି ସମୟରେ ସେଇ ଯୁବତୀମାନେ ଆପସରେ କହିଲେ, “ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମାୟା ଜାଣିଛନ୍ତି, ମାୟାର ଖେଳ ବୁଝନ୍ତି; ଆମେ ଦେଖିଲୁ ବୋଲି ମନେ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।” ଏହିଭଳି ଆଲୋଚନା କରୁଥିବା ବେଳେ, ବିଚ୍ଛେଦର ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଦହିଦେଲା, ଯେପରି ଘନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଦାହନ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି ଭଳି। ତାଁମାନେ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ଏହି ମାୟା ଛାଡ଼, ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ତୁମ ଦେହ ଦେଖାଅ; ଆମ ଆଗରେ ମାକି ଭଳି ହଟିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହାୟ, ଏତେ କଷ୍ଟ! କାହିଁକି ତୁମେ ଆମକୁ ଦେଖାଗଲା? କିଏ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଥିଲା? ଏବେ ଆମେ ବୁଝିଗଲୁ, ତୁମେ ଆମ ଦୁଃଖର କାରଣ ହେବା ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛ। ତୁମ ହୃଦୟ କି ନିଷ୍ଠୁର? ଆମ ପାଇଁ କିଛି ଭାବ ନାହିଁ? ପ୍ରିୟ, ତୁମେ କି ଆମ ମନ ଚୁରିକରିଛ? ତୁମେ ଆସିନଥିଲେ? କି ଆମକୁ ପରୀକ୍ଷା କରୁଛ? ତୁମ ସ୍ୱଭାବ କି ସ୍ନେହହୀନ? କି ତୁମେ ଛଳନାରେ ପାରଙ୍ଗତ? ତୁମେ କି ଅନ୍ତଃକରଣର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ବୁଝ, ମନରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାର? କି ତୁମେ ବାହାରିଯିବାର ଉପାୟ ଜାଣନାହଁ? କି ଏପରି କିଛି ଅଛି? କି ତୁମେ ଅକାରଣରେ ଆମ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ? ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଛଳିତ ହେବାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ତୁମେ ଜାଣନାହଁ? ହୃଦୟର ଧନ୍ୟ, ଏବେ ତୁମକୁ ଦେଖିନଥିବାରୁ ଆମେ ହେଲେ ହରାଇଗଲୁ; ଆମେ ବଞ୍ଚୁନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତୁମକୁ ଆଉ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଚାଲିଛୁ। ଯେଉଁଠାକୁ ତୁମେ ଚାଲିଗଲ, ଆମକୁ ଶୀଘ୍ର ନେଇଯିଅ; ଯିଏ ଆମକୁ ତୁମ ଦର୍ଶନରୁ ବଞ୍ଚିତ କଲେ, ସେ ଆମ ଆନନ୍ଦର ଅଙ୍କୁରକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଯେପରି ହେଉ, ଆମକୁ ତୁମ ଦର୍ଶନ ଦିଅ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୟା ଦେଖାଅ। ଭଲ ଲୋକମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଆଶାର ଶେଷ ଦେଖନ୍ତିନାହିଁ। ଏଭଳି ବିଳାପ କରି, ଯୁବତୀମାନେ ବହୁ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କଲେ, ଶେଷରେ ବାପାଙ୍କ ଭୟରୁ ଶୀଘ୍ର ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରେମର ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବନ୍ଧା, ବିଚ୍ଛେଦର ଦୁଃଖରେ ମୁଁହ ହୋଇ, କେମିତି ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେମାନେ ମାଆଙ୍କ ପାଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ମାଆମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି କଣ? ଏତେ ବେଳେ କାହିଁକି ଆସିଲ?” ସେମାନେ କହିଲେ, “ମା, ଆମେ କିନ୍ନରୀ ସହ ଖେଳୁଥିଲୁ, ସେଇ ପ୍ରସ୍ନ୍ନ ହ୍ରଦରେ ଖେଳ କରିବାରେ ଦିନ କେମିତି କଟିଗଲା ଧ୍ୟାନ ଦେଲୁନାହିଁ, କାରଣ ଆମେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସହ ଲଗ୍ନ ରହିଥିଲୁ। ମା, ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଆମେ କ୍ଲାନ୍ତ; ସେଠି ଘଟିଥିବା ଦେଖାଶୁଣା ଆମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ତିର କରିଦେଲା। ବଡ଼ ଭ୍ରମରେ, ଆମେ କେହି କିଛି କହିପାରୁନାହିଁ।” ଏଭଳି କହି, ସେମାନେ ମଣିମୟ ତଳରେ ବସିଗଲେ, ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାବ ଲୁଚାଇ, ମାଆଙ୍କ ସହ ସାଧା ଭାବେ କଥା ହେଲେ। ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁମାନେ ଖେଳରେ ମୟୁରକୁ ନଚାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ତାହା କଲେନାହିଁ; ଅନ୍ୟେ କେହି ଖଞ୍ଜନାଉଠି କଥା କହାଇଲେନାହିଁ। କେହି ବନ୍ଦୀ ଟିଆକୁ ଖୁସିରେ କଥା କହାଇଲେନାହିଁ, କେହି ନେଉଳକୁ ମାନିଲେନାହିଁ, କେହି ଶାରସଙ୍କ ସହ ଖେଳିଲେନାହିଁ; ମନେ ଅପରାଧ ଭାବି, ସେମାନେ ଅସ୍ତିର ହୋଇ ରହିଲେ। ସେମାନେ ମନ୍ଦିରରେ ଆନନ୍ଦ ବା ରମ୍ୟତା ଅନୁଭବ କଲେନାହିଁ, ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ କହିଲେ, “ବସ, ଆଉ ଖେଳିବା ନୁହେଁ,” ଓ ବୀଣା ବଜାଇଲେନାହିଁ। କାମନା ଚୂଡ଼ାମଣି ବୃକ୍ଷର ଫୁଲଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ନି ପରି ଲାଗୁଥିଲା; ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମଧୁ ପିଇଲେନାହିଁ। ଏହି ଯୁବତୀମାନେ ଯୋଗିନୀମାନେ ପରି ନାସାଗ୍ରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଅଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା, ମନ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଉପରେ ଲାଗିଥିଲା। ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଣିରେ ଢାଙ୍କା ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଳ ଝରିଯାଉଥିଲା, ସେମାନେ ଜଣେ ଜଣେ ଜଳକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଜାଳିଘରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରି, ଭୋଜନ ହ୍ରଦର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୟନାସନ ବିଛାଇଲେ, ସମ୍ପାତୀମାନେ ଶୀତଳ ପଦ୍ମପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପଂଖା ହଲେ। ଏଭଳି, ଉତ୍ତମ ଯୁବତୀମାନେ ସେଇ ରାତିକୁ ଏକ ଯୁଗ ପରି ଦୀର୍ଘ ବୋଧ କରି, କେମିତି ହେଉ ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କରି, ଜ୍ୱରାକ୍ରାନ୍ତ ଓ ଅସ୍ତିର ହୃଦୟରେ କାଟିଲେ। ପ୍ରଭାତେ, ଆକାଶରେ ଦେବମଣି ଦେଖି, ନିଜ ଜୀବନ ଚିନ୍ତା କରି, ସେମାନେ ମାଆଙ୍କୁ ଜଣାଇ, ଗୌରୀ ପୂଜାକୁ ଗଲେ। ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପୂର୍ବରୁ ପରି ଫୁଲ ଓ ଧୂପ ଦେଇ, ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା କରି, ସେଠାରେ ଗୀତ ଗାଇଁ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯୁବକ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ହ୍ରଦକୁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଆସିଲେ। ରାତି ଶେଷରେ ସେମାନଙ୍କ ସାଙ୍ଗକୁ ଦେଖି, ଯୁବତୀମାନେ ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମପରି ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ। ଯୁବତୀମାନେ ସିଧାସଳଖ ଯୁବକଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଦୁଇ ପାଖରୁ ତାଙ୍କୁ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। କହିଲେ, “ଗତକାଲି ତୁମେ ଯାଇଥିଲ; ଆଜି ତୁମେ ଯିବାକୁ ପାରିବେନାହିଁ। ଏବେ ତୁମେ ଆମର ଅଂଶ, ଏଠାରେ ତୁମର କିଛି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ।” ଏହିଭଳି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯୁବକ ହସି, ସେମାନଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଥିବାବେଳେ କହିଲେ, “ପ୍ରିୟମାନେ, ତୁମେ ମଧୁର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିଛ। କିନ୍ତୁ, ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ଆଶ୍ରମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ପାଇଁ ମୋର ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହେବ; ଅଧ୍ୟୟନ ରତ ଛାତ୍ର ପାଇଁ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରରେ ଏପରି କିଛି ଅନୁଚିତ। ଆଶ୍ରମରେ ଯେ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବାକୁ ଶିକ୍ଷିତମାନେ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଛନ୍ତି, ସେହି ହେଉଛି ଏଠାର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ; ଏଠାରେ ବିବାହ ଧର୍ମ ନୁହେଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଉତ୍ତମ ଯୁବତୀମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ସମସ୍ତ ଧ୍ୱନିରେ ବସନ୍ତକାଳର କୋଇଲି ପରି ଆଶା କରୁଥିଲେ, “ଧର୍ମରୁ ଧନ, ଧନରୁ କାମ, କାମରୁ ଆନନ୍ଦ ଫଳ; ଏହି ଅନୁକ୍ରମକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ତୁମେ ଆଗରୁ ଉଠିଥିଲ, ଏହି ଶୁଭ୍ର ଭୂମି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆନନ୍ଦରେ ଉପଭୋଗ କର; ଏହା ତୁମର।" ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗଭୀର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ତୁମ ଉପଦେଶ ସତ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ମୋର ମଧ୍ୟ ଏକ ଆବଶ୍ୟକ ବ୍ରତ ଅଛି। ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିଲେ ବିବାହ କରିବି, ତାହା ଛଡ଼ି ନୁହେଁ।” ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଯୁବତୀମାନେ ପୁନି କହିଲେ, “ତୁମେ ଅଜ୍ଞାନୀ, ହେ ସୁନ୍ଦର।