ଏକ ସମୟର କଥା, ଧନ-ଉତ୍ପନ୍ନ ଗୃହରେ ଅନେକ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏକ ଦଳ ଜନାନୀମାନେ ବସୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ନୃତ୍ୟଗୃହରେ ଢୋଲ ଦ୍ୱନି ଏବଂ ନୃତ୍ୟର ଗୁଞ୍ଜନା ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଚିତ୍ରକଳା ଓ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ କଳାର ଆନନ୍ଦ ରେ ଏହି ଜନାନୀମାନେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ। ଏହି କଳାପ୍ରିୟ ଜନାନୀମାନେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଆଦର ଓ ସ୍ନେହରେ ପଳିଥିଲେ, ଅନେକ ଖେଳ ଓ ମନୋରଞ୍ଜନରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ। ଏହି ପାଞ୍ଚ ଜନାନୀମାନେ ମାଧବ ମାସରେ ଜିଜ୍ଞାସାବଶତଃ ଏକଠି ହେଇ, ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଉପଲବ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ଜଙ୍ଗଲ ଖୋଜିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଗୌରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଆଶାରେ, ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳାଶୟ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସେଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜଳପଦ୍ମ ନେଇ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ନୀଳମଣି ଓ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ତଳାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ନିର୍ବାଚନା କରି ଚୁପଚାପ ଭାବରେ ବାଳି ଦେଇ ଏକ ଶୁଭ୍ର ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ର ଭାବରେ ଶୋଭାୟିତ କରିଥିଲେ। ତାପରେ ଗୌରୀଙ୍କୁ ଚନ୍ଦନ, ଶୁଭ୍ର ଗନ୍ଧ, କେଶର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କମଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ପୂଜା କରି, ଲାସ୍ୟା ନୃତ୍ୟର ମୁଦ୍ରାରେ ନୃତ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବ ଶୈଳୀରେ ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇ, ସ୍ଵରର ନିଜସ୍ଵ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମୃଗନୟନୀ ଜନାନୀମାନେ ମଧୁର ଗଳାରେ ଶବ୍ଦର ଅଭିନବ ଗାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ସୁନ୍ଦର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ହର୍ଷ ବିକାଶ ପାଇଲା, ଜନାନୀମାନେ ନିଜ ମନକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏହି ଆନନ୍ଦରେ ବିଲିନ କରିଦେଲେ। ଏହି ଅଚ୍ଛୋଦା ଜଳାଶୟରେ, ଏକ ବିଦ୍ଵାନ ଋଷିଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର, ଏକ ବେଦଜ୍ଞାନର ଖଜାନା, ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ଶୋଭା, ମନୋହର ମୁହଁ, ଫୁଲିଥିବା କମଳ ପତ୍ର ଭଳି ଚକ୍ଷୁ, ଯୁବକ, ଚୌଡ଼ା ଛାତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହ, ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଶ୍ୟାମ ରଙ୍ଗରେ—ମନ୍ମଥ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଦେଖିବାରେ, ସୁନ୍ଦର ଚୁଲ, ହାତରେ ଦଣ୍ଡ, ମନ୍ମଥଙ୍କ ଧନୁ ଭଳି, ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ, ଉପବୀତ ଓ ପାଶବନ୍ଧ ଧାରଣ କରି, ସେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଯୁବକ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁ ଜଳାଶୟର ତୀରେ ଦେଖି, ଜନାନୀମାନେ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଜିଜ୍ଞାସାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଚିନ୍ତା କଲେ—‘ଏହି ଆମର ଅତିଥି ହେବେ।’ ସେମାନେ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ, ମୃଗ ଶିକାରୀର ତୀର ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇଥିବା ମୃଗ ଭଳି ଅଭିଳାଷ ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ପାଞ୍ଚ ନିର୍ମଳ ଜନାନୀମାନେ ‘ଦେଖ, ଦେଖ’ ବୋଲି ଉତ୍ସାହରେ କଥା ହେଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯୁବକ ପ୍ରତି ଅନୁରାଗରେ ବିମୂଢ଼ ହେଲା। ପୁନିପୁନି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନୟନରେ ପୂଜିଲେ, ତାପରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ଏକାଉଁଥିରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ‘ଏହି କାମ ହେଲେ କି, କିନ୍ତୁ କିପରି ପ୍ରେମ ନାହିଁ? ବା ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଶ୍ୱିନ ଭାଇ, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ସଙ୍ଗେ ଚାଲନ୍ତି। ବା ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, କିମ୍ବା ଯେଉଁ ସିଦ୍ଧ ଯେଉଁମାନେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ନେଇପାରନ୍ତି; ବା ଋଷିପୁତ୍ର, କିମ୍ବା ମାନବମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବା କୃତିକର୍ତ୍ତା ଆମ ପାଇଁ ତିଆରି କରିଥିବା ଦେବତା, ଏକ ଭାଗ୍ୟର ଖଜାନା। ଏପରି ଭାବେ ଗୌରୀ ଆମ ପାଞ୍ଚ ଜନାନୀ ପାଇଁ ଦୟା ଓ ଉପକୃତ ମନ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପତି ଆଣିଛନ୍ତି।’ ‘ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଛି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ତା ସେ, ଏପରି ଆମେ ପାଞ୍ଚ ଜନାନୀମାନେ ଆପସରେ କଥା ହେଉଥିଲୁ।’ ରାଜା, ଏପରି ଭାବରେ ସେମାନେ କଥା ହେଉଥିଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମଧ୍ୟାହ୍ନ କ୍ରିୟା ଶେଷ କରି, ଏହି ବିଦ୍ୱାନ ଯୁବକ ଚିନ୍ତା କଲେ—‘କିପରି ନିଜ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ିବ?’ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଏପରି ଦ୍ୱିଜମାନେ—ଗାଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ପରାଶର, କଣ୍ଡୁ, ଦେବଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯୋଗରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଜନାନୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ମୂଢ଼ ହୋଇଥିଲେ, ମନୋରଞ୍ଜନ ଭଳି। ମକରଧ୍ୱଜ ଶିକାରୀଙ୍କର ତୀର ଦ୍ୱାରା, ନାରୀଙ୍କର ଚାହିଁବା ତୀର ଦ୍ୱାରା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୂକୁଣ୍ଡ ଭଳି ଭୂକୁଣ୍ଡରେ ମୃଗ ମଧ୍ୟ ମୂଢ଼ ହେଉଥିଲା। ଏପରି ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ମନର ଦୃଢତା, କୁଳର ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ତ୍ୟାଗ, ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତି ସେଉଁଠି ରହେ—ଜେପରି ମନ ନାରୀଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ମୂଢ଼ ହେଉନାହିଁ। ନାରୀମାନେ ରାଗୀ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଚମତ୍କାର ଭାବରେ; କିନ୍ତୁ ଏଠି ଏହି ଜନାନୀମାନେ ମୋତେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଛନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ଧର୍ମର ସୁରକ୍ଷାରେ ନିୟୋଜିତ। ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ବିମୂଢ଼, ସେମାନେ ନାରୀଙ୍କର ଦେହରେ ସୁନ୍ଦରତା ଦେଖନ୍ତି, ଯାହା ମାଂସ, ରକ୍ତ, ମଳ, ମୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଏବଂ ଅଶୁଭ୍ର। ନାରୀମାନେ ଅପାର୍ଥିବ, ଏହି ଜନାନୀମାନେ ଯାଏଁ ନିକଟ ନାଆସନ୍ତି, ମୁଁ ଘରକୁ ଫେରିଯିବି। ଏହି ମହିଳାମାନେ ନିକଟ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯୁବକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ରାଜା, ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଏହି ବିଷ୍ଣୁ-ଭକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କର ଚମତ୍କାର ଦେଖି, ଜନାନୀମାନେ ଭୟ ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ, ମୃଗ ଭଳି ଲଜ୍ଜିତ, ଚାରିପାଖରେ ଦୃଷ୍ଟି ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦେଖିଲେ। ଜନାନୀମାନେ କହିଲେ—‘ସେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ମାୟା ଜାଣିଛନ୍ତି; ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।’ ଏପରି ଆପସରେ କଥା ହେଲେ। ସେମାନେ ଦିନ୍ଦିଆ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବିରହ ଅଗ୍ନିରେ ତଳିଗଲେ, ଯେପରି ଏକ ହରିତ ଜଙ୍ଗଲ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଅଗ୍ନିରେ ତଳିଯାଏ। ‘ମନ୍ତ୍ର ଛାଡ଼, ପ୍ରିୟ, ଶୀଘ୍ର ଦେଖାଯାଅ; ମୁଁ ମୁଁ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।’ ‘ହାୟ, ଏତେ ବେଦନା! କାହିଁକି ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଖିଲୁ? କିଏ ତୁମକୁ ଆଣିଥିଲା? ଏବେ ଜାଣିଲୁ, ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ବଡ଼ ଦୁଃଖର କାରଣ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଛ। ‘ତୁମର ହୃଦୟ କି ନିଷ୍ଠୁର? କିପରି ଆମ ପ୍ରତି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ? ପ୍ରିୟ, କିପରି ଆମ ମନ ଚୋରି ନେଲା? ‘ତୁମେ ଆମେ ସଙ୍ଗ ହେବାକୁ ଆସିନାହିଁ? ଆମେ ନିର୍ମାନ୍ୟ ହେବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ?