ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ମହାପୁରୁଷ, ଯଦିଓଁ ଜଣେ ଭାରଭୂତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଗଣେଶଙ୍କ ପଥ ମିଳେ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା କଲେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ଏହାର ପୁଣ୍ୟ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଶତଗୁଣ ଅଧିକ। ଯଦି ଜଣେ ଶତଟି ଘୃତଦୀପ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ତେଜସ୍ୱୀ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଶିବଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଯିଏ ଶଙ୍ଖ, ପଦ୍ମ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ନିମ୍ନ ଦୃଶ୍ୟ ଥିବା ବୃଷଭ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ବୃଷଭ ଯୋଗ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯଦି କେହି ଏକ ମାତ୍ର ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ, ମଧୁ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କୋଟିଗୁଣ ପ୍ରଭୃତି ହୁଏ। ନର୍ମଦା ଜଳ ଛିଟାଇ ଓ ବୃଷଭଧାରୀ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଶକ୍ତିରେ କେବେ ଅପମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼େନି। ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଜଣେ ପବିତ୍ର ହୃଦୟରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶିବଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏଠାରେ ଜଳ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ହଂସ ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମହାହିମାଳୟ, ବିସ୍ତୃତ ସମୁଦ୍ର ଓ ଗଙ୍ଗା ଭଳି ନଦୀ ଅଛନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସେ ମାନ୍ୟତା ପାଆନ୍ତି। ଏଠାରେ ଉପବାସ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଆଉ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି। ତା’ପରେ ଉତ୍ତମ ଅରଣ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମଣିଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ଆସନ ଲାଭ କରନ୍ତି। ପରେ ଶୃଙ୍ଗତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ; ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ଗଣେଶ୍ୱରୀ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ। ଏଠାରେ ଏରଣ୍ଡୀ ଓ ନର୍ମଦା ମିଳନ ସ୍ଥଳୀ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶକ। ଉପବାସ ଓ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠା ରହି, ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ପରେ ନର୍ମଦା ଓ ସମୁଦ୍ର ମିଳନ ସ୍ଥଳୀ, ଯାହାକୁ ଜମଦଗ୍ନି କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ଜନାର୍ଦନ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ହେଇଥିଲେ; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ତିନି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ର ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଯାଏ। ଏଠାରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ଦିନର ତିନି ସମୟରେ ବିମଳେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ଏଠାରେ ପାପମୁକ୍ତ ଆତ୍ମା ଥିଲେ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ; ବିମଳେଶ୍ୱର ଠାରୁ ବଡ଼ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଉପବାସ କରି ବିମଳେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ, ପାପମୁକ୍ତ ଆତ୍ମା ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଏ। ତା’ପରେ କେଶିନୀ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍; ସେଠାରେ ଉପବାସରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ସ୍ନାନ କଲେ, ଏକ ରାତି ଉପବାସ କଲେ ଏବଂ ସଂଯମ ଓ ନିୟମିତ ଭୋଜନ କଲେ, ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସାଗରେଶ୍ୱରରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ସ୍ନାନ ଦର୍ଶନ କରିଥିବା ଯେଉଁଠି ଶିବ ଦୁଇ ଯୋଜନ ଭିତରେ ବେଗ ଜଳରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେଠାରେ ଦର୍ଶନ କଲେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦର୍ଶନ ହେବା ସମାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଏ। ନର୍ମଦା ସଂଗମରୁ ଅମରକଣ୍ଟକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୋଟି କୋଟି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଯାତ୍ରା କରିବା, ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠିତ ତୀର୍ଥସଞ୍ଚାର, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଦିବ୍ୟ କ୍ରିୟା—ଏହା ସମସ୍ତ ଫଳଦାୟକ ଓ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଯେଉଁଠି ଏହି କଥା ପ୍ରତିଦିନ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣେ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରନ୍ତି ଏବଂ ନର୍ମଦା ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ରୁଦ୍ର ଓ ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ତସ୍ତ ନାରୀ ସନ୍ତାନ ପାଆନ୍ତି, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଗ୍ୟବାନ ହୁଅନ୍ତି। କୁମାରୀ କନ୍ୟା ପତି ପାଆନ୍ତି, ଯେଉଁ ଫଳ ଚାହାନ୍ତି, ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଳେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ଲାଭ କରନ୍ତି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି, ବୈଶ୍ୟ ଧନୀ ହୁଅନ୍ତି, ଶୂଦ୍ର ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥା ପାଆନ୍ତି। ମୂର୍ଖ ଏହି କଥା ଦିନର ତିନି ସମୟ ପଢ଼ିଲେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରନ୍ତି; ସେ କେବେ ନରକ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ନାହିଁ କମ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି। ନାରଦ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ଏପରି ଭାବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ନର୍ମଦାର ପରମ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ପୁରାତନ ସମୟରେ ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟର କଥା କହିଲି। ସେ ଭୟ ରେବା ଜଳର ଅଂଶୁ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲା; ରେବା ଜଳ ଛୁଁଆରେ ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ।” ଏଉଁପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, କିପରି ଏବଂ କାହିଁକି ଏତେ କନ୍ୟାମାନେ ଶାପଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ? ସେମାନେ କାହାର ଝିଅ? କ’ଣ ତାଙ୍କର ନାମ ଓ ବୟସ୍? କିପରି ରେବା ଜଳ ଛୁଁଆରେ ଶାପମୁକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ କେଉଁଠି ସ୍ନାନ କଲେ? ସମସ୍ତ କଥା କହ, ପ୍ରଭୁ।” ଏହି ନର୍ମଦା ତୀର୍ଥର ମହିମା ଅଦ୍ଭୁତ; ଏହା ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ର ପାପର ଦାଗ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି କେହି ‘ନର୍ମଦା’ କିମ୍ବା ‘ନର୍ମଦା ନଦୀ’ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ତୁମେ ଆଗରୁ ମୋତେ ରେବାର ପରମ ମହିମା କହିଥିଲ; ତଥାପି, ହେ ପବିତ୍ର, ଆଉଥରେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଉଛି।