ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକୀ ନାରଦଙ୍କୁ ଶିବଜୀ କହିଲେ— ମହାପୁନ୍ୟମୟ ତୁଳସୀ ଗଛ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏହି ଅପୂର୍ବ କଥା ଶୁଣ। ଯଦି କେହି ତୁଳସୀ କାଠରେ ଦହାଯାଏ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି। ଏହି ଶ୍ମଶାନ ଅଗ୍ନିରେ ଯଦି ଶତାଧିକ କାଠ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ତୁଳସୀ କାଠ ଥାଏ, ତାହା ସମ୍ମିଳିତ ଅଗ୍ନିରେ ଦହାଯିବା ସମୟରେ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେପରି ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେପରି ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଅପାର ପୁଣ୍ୟଦାୟି। ଶ୍ମଶାନ ଅଗ୍ନିରେ ତୁଳସୀ କାଠ ମିଶାଇଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅଗ୍ନି ଜଳିଥାଏ, ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ବର୍ଷର ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ। ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଥିବା ମନୁଷ୍ୟକୁ ଯମଦୂତ ନେଇଯିବେ ନାହିଁ, ବରଂ ବିଷ୍ଣୁଦୂତ ଆସି ତାଙ୍କୁ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇଯିବେ। ସେ ହଜାର-ହଜାର ଜନ୍ମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ବସି ତୁଳସୀ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଫୁଲ ଝରାନ୍ତି। ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ଗାୟିକାମାନେ ଗୀତ ଗାଆନ୍ତି, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ଶୌରି ତାଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ନିଜ ଗୃହକୁ ନେଇଯାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ବେଳେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିଦିଅନ୍ତି। ତୁଳସୀ ଅଗ୍ନି ଓ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠାରେ କ୍ରିୟା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ବିଜୟର ଶବ୍ଦ ଓ ମହୋତ୍ସବ ହୁଏ। ଚିତା ଘର କିମ୍ବା ଶ୍ମଶାନ ଯେଉଁଠାରେ ତୁଳସୀ କାଠ ଅଗ୍ନି ଜଳେ, ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ। ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁଳସୀ କାଠ ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ତିଳ ଛିଟି ହୋମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଯିଏ ହରିଙ୍କୁ ତୁଳସୀ କାଠର ଧୂପ ଦେଇ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ଶତ ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ତୁଳସୀ କାଠ ଅଗ୍ନିରେ ରନ୍ଧିଥିବା ଭୋଗ କେଶବଙ୍କୁ ଦେଇଲେ, ସେ ମେରୁ ପର୍ବତ ସମ ମୂଲ୍ୟବାନ ହୁଏ। ଯିଏ ତୁଳସୀ କାଠ ଅଗ୍ନିର ଦୀପ ହରିଙ୍କୁ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେ ଲକ୍ଷ ଦୀପ ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତୁଳସୀ କାଠର ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ଅର୍ପଣ କରିଥିବା ଭକ୍ତଙ୍କ ସମ ଭୂମିରେ କୌଣସି ବୈଷ୍ଣବ ନାହିଁ। ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟାର ପାତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ଦୈନିକ ଭକ୍ତିସହ ତୁଳସୀ କାଠର ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ହରିଙ୍କ ଅଭିଷେକ କଲେ, ତାଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ ଅନନ୍ଦ ଲାଭ ହୁଏ। ଯେ ନିଜ ଦେହକୁ ତୁଳସୀ ଲେପ ଲାଗାଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ଦିନରେ ଶତ ଗାଈ ଦାନ ଓ ଶତ ଦିନ ପୂଜାର ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ତୁଳସୀ କାଠର ଚନ୍ଦନ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ଦିରରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ରହିଥାଏ, ସେ ସମୟରେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହା ଶୁଣ। ଅଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ତିଳ ଦାନ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ଦିଏ, ତେବେ ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ତାହା ଦିଅନ୍ତି। ଯିଏ ପିତୃପୂଜାରେ ତୁଳସୀ ମିଶିତ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଥାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିତୃକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପତ୍ର ପାଇଁ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ମିଳେ। ତୁଳସୀ ମୂଳର ମାଟିରେ ବିଶେଷ ସ୍ନାନ କଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେହରେ ରହିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ଫଳ ମିଳେ। ଯେ ତୁଳସୀ ଗଛର ଗୁଛ ନେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଫୁଲର ପୂଜା ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବାପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିଥାଏ। ଯେଉଁ ଘରେ ତୁଳସୀ ଗଛ ରହିଥାଏ, ସେଠାକୁ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଛୁଇଁବାମାତ୍ରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପରି ଭୟଙ୍କର ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏହା ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର। ଏଉଁ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ନାରଦ। ଏଉଁ ଘର, ଗାଁ କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲ ଯେଉଁଠାରେ ତୁଳସୀ ରହିଛି, ସେଠାରେ ଜଗତ୍ପତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ନିବାସ କରନ୍ତି। ଏହି ଘରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ଦ୍ୱାରା କଷ୍ଟ, ଦୁଃଖ, ଭୟ କିମ୍ବା ରୋଗ ନଥାଏ। ତୁଳସୀ ସବୁଠି ପବିତ୍ର, ବିଶେଷ କରି ତୀର୍ଥରେ। ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ପାଖରେ ଭୂମିରେ ତୁଳସୀ ଲଗାଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ। ଭକ୍ତିସହ ତୁଳସୀ ପୂଜା କଲେ, ହରି ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ଓ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦୂର କରନ୍ତି। ତୁଳସୀର ଗନ୍ଧ ଯେଉଁଠି ବାତାସେ ଚାଲିଯାଏ, ସେଠି ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଜୀବ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଯେଉଁ ଘରେ ତୁଳସୀ ମୂଳର ମାଟି ରହିଥାଏ, ସେଠି ଦେବତା, ଶିବ ଓ ହରି ସଦା ବିରାଜିଥାନ୍ତି। ତୁଳସୀ ଛାୟା ଯେଉଁଠି ପଡ଼ିଥାଏ, ସେଠି ପିତୃ ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ତୁଳସୀ ମୂଳରେ ବ୍ରହ୍ମା, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଜନାର୍ଦନ, ଫୁଲରେ ରୁଦ୍ର ବିରାଜିଥାନ୍ତି, ଏହିପରି ତୁଳସୀ ପବିତ୍ର। ଯେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ତୁଳସୀ ବିନା ଶୁଦ୍ଧି କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ନେଇ ନରକକୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ତୁଳସୀ ପତ୍ରର ଝରିଥିବା ଜଳ ମୁଣ୍ଡରେ ଦେଇଲେ, ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ ଓ ଶତ ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ। ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ତୁଳସୀ ଲଗାଇଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୁଟିକା ପାଇଁ ତେତିକି ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ ମିଳେ। ଏକଦା ଉମା ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ହିମାଲୟରେ ଶତ ତୁଳସୀ ଗଛ ଲଗାଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଯିଏ ଉତ୍ସବ ଅବସରରେ, ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତି ଦିନରେ ତୁଳସୀ ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାପୁଣ୍ୟର ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଦୈନିକ ଯେ ତୁଳସୀ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ଦରିଦ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ହୁଅନ୍ତି, କୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଦିଅନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ରହିଛି, ସେଠି ହରି ବିରାଜିଥାନ୍ତି। ସେଠି ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ କଲେ, କାଶୀ ତୁଳନାରେ ଶତଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରୟାଗ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ଯଦି ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠି କୋଟିଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହିପରି ତୁଳସୀ ଗଛ ଓ ତାହାର ଉପାସନା ଜଗତେ ଅପୂର୍ବ ପବିତ୍ର ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟି।