ଏକ ସମୟର କଥା, ଶୁକ୍ଳ ତୀର୍ଥରେ ଦେବତାମାନେ, କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର, ଚାରଣ, ଅପ୍ସରା, ନାଗ ଓ ଅନେକ ଦେବଗଣ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ। ସେମାନେ ଆକାଶରେ ବିମାନରେ ବସି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ହେ ରାଜନ୍, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁକ୍ଳ ତୀର୍ଥକୁ ଆସନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯେପରି ଧୋବି ଜଳ ଏବଂ ସାବୁନ ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତ୍ର ଧୋଇ ଶୁଭ୍ର କରେ, ଏହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଜନ୍ମଜାତ ପାପ ହରାଯାଏ। ଶୁକ୍ଳ ତୀର୍ଥରେ ଦାନ ଓ ସ୍ନାନ କଲେ ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ହେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି, ଏଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ କେବେ ହୋଇନାହିଁ, ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଅନେକ ପାପ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦିନ ଓ ରାତି ଉପବାସ କରି ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେହି ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ତପସ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉପହାର ଦ୍ୱାରା ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଶତଶଃ କ୍ରିୟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ମିଳିପାରିବ ନାହିଁ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର କୃଷ୍ଣଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନେ ଉପବାସ କରି ଘୃତଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଲୋକେ ୨୧ ପରିବାର ସହିତ ଏଠାରେ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ମାର୍ଗରୁ କଦାଚିତ୍ ବିଚ୍ୟୁତ ହୁଏ ନାହାନ୍ତି। ଏହି ଶୁକ୍ଳ ତୀର୍ଥ ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଆଗମନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ; ସ୍ନାନ ପରେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ରାତି ଜାଗି ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଭଳି ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତରେ ପୁନଃ ସ୍ନାନ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଶିବ ଉପବାସରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଚାହିଁ, ଏହି ଭୋଜନ ଆପଣଙ୍କର ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଦିଅ, ଧନ ଉପରେ କୌଣସି ଚତୁରାଇ ନ କର। ପରେ ପରିକ୍ରମା କରି ଶିବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି କରିଥିବା ଲୋକ ଦେବତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଚଢ଼ି ଅପ୍ସରାମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଶିବଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତି ରଖି, ସୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ରହନ୍ତି। ଏଠି ଜେଉଁ ମହିଳା ଶୁଭ୍ର ସୁନା ଦାନ କରନ୍ତି, ଘୃତଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାନ୍ତି, କୁମାରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଉତ୍ସବ ଦିନ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ, ବିଷୁ ଦିନରେ ଉପବାସ ସହିତ ସ୍ନାନ କଲେ, ଦାନ କରି ହରି ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶୁକ୍ଳ ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଏକ ଅନାଥ, ବିପନ୍ନ ବା ଅନାଶ୍ରିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବିବାହ କରାଇଲେ, ତାଙ୍କ ପରିବାରର ଯେତେ ଲୋକ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ସେତେ କେଶ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ଏପରେ ନାରଦ ମୁନି କହିଲେ, ଏବେ ତୁମେ ନରକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ସେଠାରେ ନରକକୁ ଦେଖିପାରିବେ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ମହିମା ଶୁଣ, ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ। ଏଠାରେ ଯଦି କାହାରି ଅସ୍ଥି ରଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଗଳିଯାଏ ଓ ପୁନଃ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଦେହରେ ଜନ୍ମ ମିଳେ। ଏପରେ ଗୋତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରି, ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ତା’ପରେ ରାଜା, କପିଳ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ହଜାର ଗାଁ ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଜେଷ୍ଠ ମାସ ଆସିଲେ, ବିଶେଷକରି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନେ, ଉପବାସରେ ଏଠାରେ କପିଳ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ଘୃତଦ୍ୱାରା ଦୀପ ଜଳାଇ, ଶିବଙ୍କୁ ଘୃତଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇ, ଘୃତ ଦେଇ ନଡ଼ିଆ ଦାନ କରି, ପରିକ୍ରମା କଲେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକ କମ୍ପନ ଓ ଅଳଙ୍କାର ସହିତ କପିଳ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ସେ ଶିବଙ୍କ ସମାନ ହୁଏ ଓ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ଅଙ୍ଗାରକ ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନେ ଉପବାସ ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ। ଅଙ୍ଗାରକ ନବମୀ ଓ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ, ଲୋକ ସୁନ୍ଦର ଓ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ହୁଏ। ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ଘୃତଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କଲେ, ହଜାର ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଚଢ଼ି ଯାନ୍ତି। ସେ ଶିବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପୁନଃ ଏଠିକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଅନନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ କର୍ମ ଫଳରେ ଯଦି ମନୁଷ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁଲୋକକୁ ଆସନ୍ତି, ସେ ଧର୍ମିକ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏପରେ ରିଷି ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ତୃଣବିନ୍ଦୁ ନାମକ ଋଷି ଶାପଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ରହୁଥିଲେ। ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଦ୍ୱିଜ ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ପରେ ଗଣେଶ ଦେବଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରାବଣ ମାସର କୃଷ୍ଣଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନେ ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ପିତୃତର୍ପଣ କଲେ ତିନି ପ୍ରକାର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଗଣେଶ ଦେବଙ୍କ ନିକଟରେ ଗଙ୍ଗା ମୁଖ ଅଛି, ସେଠାରେ ଇଚ୍ଛା ସହ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛା ବିନା ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜନ୍ମଜାତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଉତ୍ସବ ଦିନ ଏଠି ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃତର୍ପଣ କଲେ ତିନି ପ୍ରକାର ଋଣ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ପ୍ରୟାଗରେ ଶଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟ ପୁଣ୍ୟ, ସେଇ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଏଠି ଗଙ୍ଗାରାହ୍ବ ସଙ୍ଗମରେ ମିଳେ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଦଶାଶ୍ୱମେଧିକ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ବିଶ୍ରୁତ। ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଅମାବାସ୍ୟା ରାତିରେ ଉପବାସ କରି, ସ୍ନାନ କରି, ସେଠାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିବାସ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏପରି ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା, ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଉପବାସ ଓ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ, ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ସ୍ଥାନ ମିଳେ, ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ହୁଏ।