ଏକ ସମୟର କଥା, ନର୍ମଦା ନଦୀ କୂଳରେ ଅନେକ ଜନ ନିବାସ କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ରୁଦ୍ର ଓ ଉମା ତାଙ୍କୁ ଅତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଅନେକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ । ସେଠିର ସଂସ୍କୃତି ଶକ୍ତିରେ, ଜଣେ ଦେବତ୍ୱ ପୁନର୍ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମହାଦେବଙ୍କର କୃପାରେ, ସେଠି ତୀର୍ଥ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା ହେଲା । ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅର୍ଦ୍ଧ ଯୋଜନା ପରିମାଣରେ ପ୍ରସାରିତ, ଏଠାରେ ଯିଏ ଉପବାସ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକରେ ପୁଷ୍ପରୂପ ଭାବେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ଏହି ସମ୍ମାନ ଅଗ୍ନି, ଯମ, କାମଦେବ ଓ ବାୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ । ଏଠିରେ ଅନେକ ପୂର୍ବଜମାନେ ଆସି, ଅନ୍ଧୋନା ନିକଟରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାରେ, ଜଳରେ କିମ୍ବା ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଭୋଜନ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ଅର୍ଦ୍ଧ ଯୋଜନା ପରିସରରେ ଯଦି କେହି ଚଳିଯାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ରିଅମ୍ବକ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ, ଯାହା ତାଙ୍କର ମୁକ୍ତିର ଅବିଚଳ ପଥ ହୁଏ । ଅନ୍ଧୋନା ମୂଳରେ ଯଥାବିଧି ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ, ପୂର୍ବଜମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯାଏଁ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି । ଉତ୍ତରାୟଣ ଆସିଲେ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ ଏଠି ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ ବସି, ପ୍ରଭାତରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା କଲେ, ସେଠି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ଫଳ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ମଧ୍ୟ ମିଳେନି । ଯେଉଁ ରାଜା ଏଠି ଯଥାସମୟରେ ମନୋହର ଓ ଶୁଭ ହୁଏ, ସେ ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ର ପରିସର ଭିତରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ, ଯଦି ସେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡଧାରୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ । ଏହି ତୀର୍ଥର ଫଳ ଜାଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏଠି ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କରି ଓ ପୁଷ୍ପପତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି । ତାପରେ ନାରଦ କହିଲେ, "ଏବେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଭର୍ଗବେଶ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେମନ୍ମାନେ ଦଣ୍ଡିତ ହୋଇ ନଶ୍ୱର ହୋଇଥିଲେ । ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ । ଏବେ ଶୁକ୍ଳ ତୀର୍ଥର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶୁଣ ।" ହିମାଳୟର ସୁନ୍ଦର ଶିଖରରେ, ନାନା ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ଗଳିଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ଏକ ସ୍ଥାନ ଥିଲା । ସେଠି କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଓ ହୀରା ମାନ୍ୟର ସିଢ଼ି, ଅନେକ ଲୋଟସ ଓ ଦିବ୍ୟ ଜମ୍ବୁନାଦ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ତଳା, ଏହି ସମସ୍ତରେ ମହାଦେବ ଶାନ୍ତ ଭାବେ, ତାଙ୍କର ସେବକମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ ବସିଥିଲେ । ସ୍କନ୍ଦ, ନନ୍ଦି, ମହାକାଳ, ବୀରଭଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସେବକମାନେ ଉମା ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ସେଠି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ଦେବଦେବ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟେ ଯେଉଁଠି ଆଶା ପୂରଣ ପାଇଁ ତୁମକୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେହି ତୁମେ, ମୁଁ ସଂସାର ଦୁଃଖରୁ ଭୟଭୀତ, ସୁଖର ଉପାୟ କହ ।" "ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମୁନି, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ପାରଙ୍ଗତ, ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କର, ମୁନିଗଣଙ୍କ ସହ ଏଠିକୁ ଆସ । ମନୁ, ଅତ୍ରି, ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ, କଶ୍ୟପ, ଅଙ୍ଗିରା, ଯମ, ଅପସ୍ତମ୍ବ, ସମ୍ବର୍ତ୍ତ, କାଟ୍ୟାୟନ, ବୃହସ୍ପତି, ନାରଦ, ଗୌତମ ଭଳି ମୁନିମାନେ ଧର୍ମ ଚାହିଁ ଏଠି ଆସନ୍ତି । ଗଙ୍ଗା କନଖଳ, ପ୍ରୟାଗ, ପୁଷ୍କର, ଗୟା, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ରାହୁ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରାସ ହେଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ଶୁକ୍ଳ ତୀର୍ଥରେ ମିଳେ ।" "ଦର୍ଶନ, ସ୍ପର୍ଶ, ସ୍ନାନ, ଧ୍ୟାନ, ତପ, ହୋମ, ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଏଠି ମହାଫଳ ମିଳେ । ଏହି ତୀର୍ଥ ନଦୀ କୂଳରେ ଅଛି, ଏଠି ରାଜର୍ଷି ଚାଣିକ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଥିଲେ । ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଏକ ଯୋଜନା ପରିଧିରେ ବିସ୍ତୃତ, ଶୁକ୍ଳ ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ । ପାଦ ଛୁଇଁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନର ପାପ ଦୂର ହୁଏ; ମୁଁ ଏଠି ଉମା ସହ ନିବାସ କରେ ।" "ଶୁଦ୍ଧ ବୈଶାଖ ମାସର କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ମୁଁ କୈଳାସରୁ ଏଠି ଆସିଥାଏ । ଦେବତା, କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଵିଦ୍ୟାଧର, ଗଣ, ଅପ୍ସରା, ନାଗମାନେ ଏଠି ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏଠି ଭ୍ରମଣକାରୀ ଦେବତାମାନେ ଆକାଶରେ ରଥ ଉପରେ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କରନ୍ତି; ଧର୍ମ ଚାହିଁ ସମସ୍ତ ଏଠି ଆସନ୍ତି ।" "ଧୋଇବା ପରେ ଯେପରି ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ହୁଏ, ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ ଜନ୍ମ ଜନ୍ମାନ୍ତରର ପାପ ଦୂର ହୁଏ । ଏଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ମହାପୁଣ୍ୟ ଦାୟକ; ଶୁକ୍ଳ ତୀର୍ଥ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ, ଥିବ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ । ଯୁବାବସ୍ଥାର ପାପ ଏଠି ଉପବାସ କରି ଦୂର କରିହେବ ।" "ତପ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ପୁଷ୍ଟି ମିଳେ, ସେହି ଶତ ଶତ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମିଳେନି । କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ମହାଦେବଙ୍କ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ ।" "ଏଠି ଏକେଇସି ପରିବାର ସହିତ ଆସିଲେ, ଦିବ୍ୟମାର୍ଗରୁ କେବେ ଚ୍ୟୁତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ଶୁକ୍ଳ ତୀର୍ଥକୁ ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ସଦା ଆସନ୍ତି । ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ, ଶୁକ୍ଳ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ ପରେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ ।" "ଏଠି ରାତି ଜାଗି ନୃତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଭାତରେ ଶୁକ୍ଳ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ ।" ଏହିପରି ଶୁକ୍ଳ ତୀର୍ଥର ମହିମା ଅନନ୍ୟ, ଏଠି ଦେବତା, ଋଷି, ମୁନି, ମାନବ ସମସ୍ତଙ୍କ ଲାଗି ମୋକ୍ଷ ଓ ପବିତ୍ରତାର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ଥାନ ଅଟୁଟ ରହିଛି ।