ହରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହେଇଯାଏ। ତାହାପରେ, ସଂହାରକାଳର ଶେଷ ଦିନର ପରି, ଏକ ବିକଟ ପବନ “ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ” ଉଠିଯାଏ। ଏହି ବାୟୁ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା ଯେ, ସେ ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଆଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା, ପାହାଡ଼ର ଶୃଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ାଇଥିଲା। ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ବଳୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ଚିତ୍କାର ଓ ଅବଚେତନ ହେଉଥିବା ମଣିଷମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ। ସମସ୍ତ ବାଗିଚା ତୁରନ୍ତ ଆଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଏ। ସେଇ ଆଗ୍ନିର ଶିଖା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜାଗା ଜଳିଯାଏ—ଗଛ, ବନ, ଘର ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗୃହ। ଦଶୋଦିଶାରେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଭାବେ ଜ୍ୱାଳି ଉଠିଥିଲା। ପରେ, ଦଶ ଦିଗ୍ରେ ପାଥର ଛିଟିଯାଏ, ଏହା ଭାଗ ଭାଗ ହୋଇ ଚାଲିଯାଏ। ହଜାର-ହଜାର ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଜିହ୍ବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସହର ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ଶୁକ ଫୁଲ ଦଳର ଜଙ୍ଗଲ ଜଳିଯାଉଛି। ଧୂଆଁର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଏତେ ଘନ ଥିଲା, ଘରରୁ ଘରକୁ ଯିବା ସମ୍ଭବ ନଥିଲା। ହରଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳି, ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ବେଦନାରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଜଳିଯାଉଥିବା ତ୍ରିପୁରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧ୍ୱଂସ ହେଉଥିଲା। ହଜାର-ହଜାର ରାଜମହଳର ଶିଖର ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଇଯାଏ। ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ରତ୍ନଖচিত ମହଳ ଓ ଶୋଭାମୟ ଘର ଆଗ୍ନିରେ ଧ୍ୱଂସ ହେଉଥିଲା। ଏହି ଆଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଗଛ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ମଣିଷମାନେ ବସୁଥିବା ସ୍ଥାନ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପିଡ଼ିତ ହେଉଥିଲା। ସମସ୍ତ ଦେଉଳରେ ଆଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳି ଉଠିଥିଲା। ଅଗ୍ନିର ସ୍ପର୍ଶରେ ମଣିଷମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନିରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି ଭୂମିରେ ଢଳିଯାଉଥିଲେ, ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିର ଅଙ୍ଗାରର ଅନେକ ଉଚ୍ଚ ଝୁପୁଡ଼ି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଆଗ୍ନିର ଭୟଙ୍କରତାରେ ମଣିଷମାନେ ଏକାଅପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ—"ମୋତେ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ!" ସେଠାରେ ଶତ-ଶତ ଦାନବ ଆଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଉଥିଲେ। ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ହଂସ ଓ କ୦ଜ ଥିବା ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟ ଆଗ୍ନିରେ ଧ୍ୱଂସ ହେଉଥିଲା। ସହରର ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଦୀର୍ଘ ହ୍ରଦ, ଯେଉଁଠାରେ ନୂତନ ପଦ୍ମ ଖିଳିଥିଲା ଓ ଶତାଧିକ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖେଳିଯାଏ, ସେସବୁ ମଧ୍ୟ ଆଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଉଥିଲା। ରତ୍ନଖଚିତ ମହଳ ଶିଖର, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଆଗ୍ନିରେ ଜଳି ଏମିତି ତଳେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଜଳହୀନ ମେଘ ଭୂମିକୁ ଛୁଇଁଯାଏ। ନାରୀ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ, ଘୋଡ଼ା—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହରଙ୍କ କ୍ରୋଧାଗ୍ନି ନିଷ୍ଠୁର ଭାବେ ଜଳାଇଯାଉଥିଲା। ଅନେକ ଲୋକ ତାଙ୍କର ଜନନୀ, ଶିଶୁ, ଜନାନୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଘୁମ ଦେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିପୁରାଧ୍ୱଂସୀ ଦ୍ୱାରା ଜଳିଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଜ୍ୱାଳାମୟ ସହରରେ ଦେବାଙ୍ଗନା ସମ ଶୋଭାମୟ ନାରୀମାନେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଢଳିଯାଉଥିଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଦୃଷ୍ଟିର ଯୁବତୀ, ମୁକୁତା ମାଳିକା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଧୂଆଁରେ ଢାକା ତାଙ୍କ ଶରୀର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଉଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଭାବି ଭୂମିରେ ଢଳିଗଲେ। ଅନ୍ୟେ ଜଣେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସମ ଦେହ ଓ ନୀଳ ମଣି ଭୂଷିତ, ସେ ଧୂଆଁରେ ଢାକିଯାଇ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ତାଙ୍କ ସଖୀଙ୍କ ହାତ ଧରି ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଉଥିଲେ। ଏମିତି ଦେବସଦୃଶ ସୌନ୍ଦର୍ୟମୟ ନାରୀମାନେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଓ ବିମୂଢ଼ ହୋଇ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ—"ପୁରୁଷମାନେ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଘରରେ ବନ୍ଦୀ କୋଇଲି ପରି ନାରୀମାନେ କ’ଣ ଦୋଷ କରିଛନ୍ତି? ନିର୍ମମ, ଲଜ୍ଜାହୀନ, ପାପୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ନାରୀମାନେ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରୁଛ? ତୁମର କୌଣସି ଦୟା, ଲଜ୍ଜା, ସତ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ରତା ନାହିଁ। ତୁମେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ବର୍ଣ୍ଣର ଅଧିକାରୀ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଜଗତରେ ଶୁଣିନାହ କି, ସମସ୍ତ ନାରୀ ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି? ନାରୀମାନେ ଉପରେ ଆଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଦୟା ଓ କ୍ଷମା ନଥିଲେ, ତୁମେ କ’ଣ ଧର୍ମ କରିଲା? ବିଦେଶୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନାରୀ ଜଳିଯାଉଥିବା ଦେଖି ଦୟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତ ଏମିତି କ୍ରୂର ଯେ, ତୁମକୁ ରୋକିବା କଠିନ। ଏହି ହିଁ ତୁମର ଗୁଣ—ଆଗ୍ନିରେ ଜଳାଇ ଧ୍ୱଂସ କରିବା। ଏହି ନାରୀମାନେ ଯଦି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ନିମ୍ନ କରୁଛ? ନିର୍ମମ, ଲଜ୍ଜାହୀନ, ଅଶୁଭ ଆଗ୍ନି, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଗ୍ୟବାନ, ତୁମେ ଦୟା ନଥିବାରୁ ଯୁବତୀମାନେକୁ ଜଳାଇ ଧ୍ୱଂସ କରୁଛ।" ଏପରି ତାଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ ଓ ଶୋକର ଧ୍ୱନିରେ ଦିଗ୍ବଳୟ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା। ଅନ୍ୟ ମାନେ ତାଙ୍କର ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକରେ ଭରି ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ନିର୍ମମ ଅଗ୍ନି, ଶତ୍ରୁ ସମ ରୂପେ ଉତ୍କ୍ରୋଧିତ, ପଦ୍ମହ୍ରଦ ଓ କୂଆଁ ମଧ୍ୟରେ ଜଳିଯାଉଥିଲା। "ବିଦେଶୀ ଅଗ୍ନି, ଆମକୁ ଜଳାଇ ଧ୍ବଂସ କରିଦେଲୁ, ଏବେ ଆମର ଭାଗ୍ୟ କ’ଣ ହେବ?"—ଏପରି ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଅଗ୍ନି କହିଲେ: "ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ତୁମକୁ ଧ୍ୱଂସ କରୁନାହିଁ; ମୁଁ କେବଳ ଆଜ୍ଞାର କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା, କୃପାଦାତା ନୁହଁ। ଏଠାରେ ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ଅନୁସୂଚିତ ହୋଇ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ ଚାଲିଯାଏ।" ଏହି ସମୟରେ ବାଣ, ତ୍ରିପୁରା ଜ୍ୱାଳାରେ ଦେଖି, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ, ତାଙ୍କ ଆସନରେ ବସି କହିଲେ: "ମୁଁ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ ହେଲି—ଅସଦ୍ବ୍ୟବହାରୀ, ନିମ୍ନ ମାନବମାନେ ମୋତେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଇଦେଲେ। ମହାପୁରୁଷ ଶଙ୍କର ନିର୍ବିଚାରରେ ମୋତେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ; ମହେଶ୍ୱର ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ମୋତେ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ।" ତାପରେ, ସେ ତିନି ଲୋକର ନାଥଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, ସହର ଦ୍ୱାର ଛାଡ଼ି, ନିଜ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲିଗଲେ। ସେ ନିଜ ସହିତ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ନାରୀମାନେକୁ ନେଇ, ଲିଙ୍ଗକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି ସହର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରଖିଲେ।