ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଦେବ ମହାଶୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ଯେ ତ୍ରିପୁରା ନାଗର ଏବଂ ତାହାର ରକ୍ଷକ ବାଣ ଦାନବଙ୍କୁ ନିଅନ୍ତ୍ରଣ କରିବାର ଉପାୟ ଦେଖିବେ। ଦେବ ଏମିତି ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ—"ମୁଁ ସମସ୍ତ କାମ କରିବି; ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଅତି ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ଦେଖିବେ।" ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଦେବ ନର୍ମଦା ନଦୀ ତଟରେ ବସିଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରଭୁ ତ୍ରିପୁରାକୁ କିପରି ନାଶ କରିବେ ଏହି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲଗିଲେ। ତିନି ଭାବିଲେ—"କିପରି ଏବଂ କେଉଁ ଉପାୟରେ ମୁଁ ତ୍ରିପୁରାକୁ ନାଶ କରିପାରିବି?" ଏହି ଚିନ୍ତା କରି ସେ ନାରଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଦେବଙ୍କ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ ନାରଦ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ ଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ନାରଦ କହିଲେ—"ଏ ମହାଦେବ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ! କେଉଁ କାରଣରେ ଆପଣ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି? କେଉଁ କାମ କରିବାକୁ ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି, କହନ୍ତୁ।" ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—"ନାରଦ, ତ୍ରିପୁରା ନାଗର ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେଉଁଠି ତୁମେ ଯାଅ। ବାଣ ଦାନବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ କାମ କର।" ତ୍ରିପୁରାର ନାଗରପତିମାନେ ଦେବତାମାନେ ପରି, ତାହାର ନାରୀମାନେ ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ପରି; ତାଙ୍କର ତେଜରେ ତ୍ରିପୁରା ଦିବ୍ୟ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି। ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେଉଁଠି ଯାଇ ଏକ ନୂତନ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରେରଣ କର। ଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନାରଦ ତ୍ରୁତିହୀନ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ତ୍ରିପୁରାକୁ ଯାଇଲେ। ସେ ନାଗରର ନାରୀମାନେର ହୃଦୟରେ ବିନାଶ ଆଣିବା ପାଇଁ ତ୍ରିପୁରା ନାଗରକୁ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେହି ଦିବ୍ୟ ନାଗର ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ନାଗର ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ବ୍ରହତ୍ତ ଏବଂ ଦୁଇ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଥିଲା। ସେଉଁଠି ନାରଦ ବାଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ଥିଲେ। ବାଣ ତାଙ୍କର ମୁକୁଟ, ମାଳା, କଣ ଓ ବାହୁବନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲେ; ରତ୍ନମାଳାରେ ଆବୃତ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରର ତେଜରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ନାରୀମାନେ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ପୁରୁଷମାନେ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ବାଣ ଦାନବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ଉଠି ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ବାଣ କହିଲେ—"ଦିବ୍ୟ ଋଷି ନିଜେ ମୋର ଘରକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଥାଯଥ ଆର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ।" "ଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ବହୁ ଦିନ ପରେ ଆସିଛନ୍ତି—ଏହି ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ।" ଏଭଳି ନାରଦଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ବାଣ ତାଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଲେ। ବାଣଙ୍କର ଜନାନୀ ଅନୌପମ୍ୟା ନାମରେ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେବୀ ଥିଲେ। ଅନୌପମ୍ୟା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଏ ଭଗବନ, କେଉଁ ଉପବାସ, ନିୟମ, ଦାନ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି?" ନାରଦ କହିଲେ—"ଯେ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ବେଦରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ତିଳ କୃତ ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ପୃଥିବୀ ସହିତ ନବ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ଦାନ କରିଥିବା ପରି ହୁଏ।" "ସେ ଅନନ୍ତ ଦିନ ପରିଏ ଦିବ୍ୟ ମହଲାରେ ରହିଥାଏ, ଯେଉଁଠି ଦଶ ଲକ୍ଷ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।" "ସେଠି ଆମ୍ବ, ଆମଳକୀ, ବିଲ୍ବ, କଦଳୀ, କଦମ୍ବ, ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ ଓ ଅନେକ ବିଭିନ୍ନ ବୃକ୍ଷ ଅଛନ୍ତି।" "ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଥୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୁଇ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ସମାନ ଦିନ ଓ ରାତିର ସନ୍ଧି—" "ଏସବୁ ଶୁଭ ଅବସର। ଏସବୁ ଦିନ ଉପବାସ କରୁଥିବା ନାରୀମାନେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରନ୍ତି।" "କଳି ଯୁଗରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ଉପବାସରେ ନିଷ୍ଠା ନାରୀମାନେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉପେକ୍ଷିତ ହେଇନାହାନ୍ତି।" "ଏ ଶୋଭନ ନିତମ୍ବିନୀ, ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ପରି କାମ କର।" ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଣୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। "ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟା କରିବେ, ଆପଣ ଚାହିଁଥିବା ଯେଉଁ ଦାନ ନିଅନ୍ତୁ—ସୁନା, ରତ୍ନ, ମଣି, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ।" "ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଅବି, ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ ଦାନ ମଧ୍ୟ ଦିଅବି; ନିଅନ୍ତୁ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହରି ଓ ଶଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।" ନାରଦ କହିଲେ—"ଏ ଶାନ୍ତ ଜନ, ଏହି ଦାନ ଅନ୍ୟ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯାହାର ସାଧନା ଶେଷ ହୋଇଛି, ତାଙ୍କୁ ଦିଅ। ଆମେ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠା ଅଛୁ, ଭକ୍ତି କରିଥାଏ।" ଏଭଳି, ନାରଦ ତାଙ୍କର ମନ ଜିତିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ପୁନି ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ। ତେବେ, ତ୍ରିପୁରା ନାଗରର ଲୋକମାନେର ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଇଗଲା, ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଅନ୍ୟଠିକୁ ଲାଗିଗଲା; ଏହିପରି ଏକ ଭଙ୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ବାଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ନାଗରରେ। ନାରଦ କହିଲେ—"ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ, ଏ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଶୁଣ ଏବଂ ବୁଝ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ରୁଦ୍ର ନର୍ମଦା ତଟରେ ବସିଥିଲେ।" ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ହରେଶ୍ୱର ବୋଲି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏଠି ମହାଦେବ ତ୍ରିପୁରା ନାଶ ଉପାୟରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ। ସେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଧନୁ, ବାସୁକିଙ୍କୁ ତଣୁ, ବୈଶାଖକୁ ରଥ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର କରିଲେ। ଅଗ୍ନିକୁ ମୁହଁରେ ଏବଂ ବାୟୁକୁ ମୁଖରେ ରଖିଲେ; ଚାରି ବେଦ ରଥର ଘୋଡା ହେଲେ, ରଥ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହେଲା। ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ଚକ୍ର, ଚକ୍ରଧର ନିଜେ ଧୁରା, ଇନ୍ଦ୍ର ଧନୁର ଶେଷରେ, ବୈଶ୍ରବଣ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦଉଡ଼ିଲେ। ଯମ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଭୟଙ୍କର କାଳ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ; ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଚକ୍ରର ତିଆରିରେ ଥିଲେ। ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଚାଳକ ଭାବରେ; ଏପରି ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥ ତିଆରି ହେଲା। ମହାଦେବ ଏ ରଥରେ ଏକ ଥମ୍ଭା ପରି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ନିଷ୍ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ଉଭି ରହିଲେ; ଯେତେବେଳେ ତିନି ଏରିୟଲ ନାଗର ଏକାଠି ହେଲା— ତାପରେ, ତିନି ଶିଖର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ ତିନି ନାଗରକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ରୁଦ୍ର ତ୍ରିପୁରା ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ। ତ୍ରିପୁରାର ତେଜ ଅନ୍ତ ହେଲା, ନାରୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଶକ୍ତି ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଏବଂ ନାଗରରେ ହଜାର ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ପ୍ରକଟ ହେଲା।