ହେ ପାଣ୍ଡବ, ପବିତ୍ର ବିଭାଗଗୁଡ଼ିକୁ ପବିତ୍ର ଉପବୀତର ଲମ୍ବରେ ମାପାଯାଏ । ଏହି ବିଭାଗରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ରାଜନ୍, ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ । ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି—ଏହା ହେଉଛି ଜଳେଶ୍ୱର । ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ମୁଁ ଏବେ କହିବି, ଶୁଣ । ଏକ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମାରୁତମାନେ ସହିତ, ମହାପୁରୁଷ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ସ୍ତୁତି କରି କରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ତାଁକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମାରୁତମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ—"ହେ ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ, ଆମେ ଭୟରେ ଅତି ଅସ୍ୱସ୍ଥ ଅଛୁ—ମୋ ଭଗବନ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ।" ତେବେ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—"ସ୍ୱାଗତମ, ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! କଣ କାରଣରେ ଆସିଛ? କେଉଁ ଦୁଃଖ, କେଉଁ ଅସୁବିଧା, କିମ୍ବା କେଉଁ ଭୟ ଆସିଛି?" ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଅଛି, ତାଙ୍କ ନାମ ବାଣ, ସେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ, ତାଙ୍କର ନଗର ହେଉଛି ତ୍ରିପୁରା । ସେ ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରେ, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଆମେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ । ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅପଦରୁ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖରେ ହିଁ ଉତ୍ତମ ଶରଣ ଅଛି । ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସୁଖରେ ବସନ୍ତି, ହେ ଶଙ୍କର, ଆପଣ ସେହି ପରମ ସୁଖ ଦିଅନ୍ତୁ ।" ତେବେ ଭଗବାନ କହିଲେ—"ମୁଁ ଏସବୁ କରିଦେବି, ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । ଅତି ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରିବ ।" ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି, ସେ ନର୍ମଦା କୂଳରେ ବସିଲେ, ଏବଂ ତ୍ରିପୁରା ବିନାଶ ପାଇଁ କିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିଲେ । "କିପରି, କେଉଁ ଉପାୟରେ ମୁଁ ତ୍ରିପୁରାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବି?"—ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ପ୍ରଭୁ ନାରଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ । ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତସହିତ, ନାରଦ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ନାରଦ କହିଲେ—"ହେ ମହାଦେବ, ଆପଣ ମୋତେ ଯେଉଁ କାମ ପାଇଁ ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି, କହନ୍ତୁ, କଣ କରିବାକୁ ଆବଶ୍ୟକ?" ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—"ନାରଦ, ତ୍ରିପୁରା ନଗରକୁ ଯାଅ । ବାଣ ଦାନବ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛି, ଶୀଘ୍ର ସେଠିକୁ ଯାଅ ଓ ଯଥୋଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କର ।" "ସେଠାର ନାୟକମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପରି, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅପ୍ସରାମାନେ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ତେଜରେ ତ୍ରିପୁରା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଉଜ୍ୱଳିତ । ଏହିଠାକୁ ଯାଅ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରେରଣ କର ।" ଭଗବାନଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ନାରଦ ତୁରନ୍ତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । ସେ ତ୍ରିପୁରା ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା । ଏହି ଦିବ୍ୟ ନଗର ଶତ ଯୋଜନ ଚୌଡ଼ା ଓ ଦୁଇଗୁଣା ଲମ୍ବା ଥିଲା । ସେଠାରେ ବାଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ଥିଲେ । ବାଣ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ଗଳାରେ ମାଳା, କନ୍ଧରେ ରତ୍ନ ଅଳଙ୍କାର, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତେଜସ୍ବୀ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ପୁରୁଷମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ । ବାଣ ଦାନବ ଉଠି ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଓ କହିଲେ—"ଦିବ୍ୟ ଋଷି ନିଜେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛନ୍ତି । ଯଥାଯଥି ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଆପଣ ବହୁଦିନ ପରେ ଆସିଛନ୍ତି—ଏହି ଆସନ ତିଆରି କର ।" ଏଭଳି ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ବାଣ ନାରଦଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଲେ । ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଥିଲେ ମହାଦେବୀ, ଯିଁହାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅନୌପମ୍ୟା । ଅନୌପମ୍ୟା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ଭଗବନ, କେଉଁ ଉପବାସ, ନିୟମ, ଦାନ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି?" ନାରଦ କହିଲେ—"ଯିଏ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ତିଲଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ପୃଥିବୀ ସହିତ ନବଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ଦାନ କରିଥିବା ପରି ହୁଏ ।" "ସେ ଅସିମ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦଶ ଲକ୍ଷ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ସ୍ୱର୍ଗ ମହଳରେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଭୋଗ କରେ । ଏଠି ଆମ୍ବ, ଆମଳକୀ, ବେଲ, କଦଳୀ, କଦମ୍ବ, ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ ଓ ଅନେକ ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଅଛି ।" "ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଥୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୁଇଟି ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବିଷୁବ, ଦିନ ଓ ରାତିର ସନ୍ଧି—ଏସବୁ ମହାଶୁଭ ଦିନ । ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସନ୍ତି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।" "କଳିଯୁଗର ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ଉପବାସରତ ନାରୀମାନେ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ।" "ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ସେପରି କର ।" ନାରଦଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାଣୀ କହିଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟାକରି ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତୁ, ଆପଣ ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହାନ୍ତି, ସୁନା, ରତ୍ନ, ମଣି, ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର—ସବୁ ଦେଉଛି । ଯେଉଁଠି ମିଳିବା କଠିନ, ତାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି, ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହରି ଓ ଶଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ ।" ନାରଦ କହିଲେ—"ଏହି ସବୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅନାଥ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଅ, ଆମେ ନିଜ ଆଚରଣରେ ତୃପ୍ତ, ଭକ୍ତି କରିଥାଉଛି ।" ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଜିତି ଓ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ନାରଦ ତାଙ୍କ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ । ସେଠାରେ ତ୍ରିପୁରା ନଗରର ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅନ୍ୟଠାରେ ମନ ଲଗାଇଲେ, ଏବଂ ବାଣଙ୍କ ମହାନ ନଗରରେ ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖାଦେଲା । ଏଠି ସୁନ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ମୁଁ କହୁଛି; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ର ନର୍ମଦା କୂଳରେ ବସିଥିଲେ । ସେଠି, ତାହାର ନାମ ହରେଶ୍ୱର, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏଠି ମହାଦେବ ତ୍ରିପୁରା ବିନାଶ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ । ସେ ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ଧନୁଷ୍ ବନେଇଲେ, ବାସୁକିକୁ ତାର, ବୈଶାଖକୁ ରଥ କଲେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁକୁ ପରମ ବାଣ କଲେ ।