ଏକ ସମୟର କଥା, ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହାଯାଉଛି—ଯେଉଁ ଭକ୍ତ କୋଟିତୀର୍ଥକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେଉଁଠାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ। ତା’ପରେ, ସେ ଉମାପତିଙ୍କ ତୀର୍ଥ, ଭଦ୍ରବଟ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ତୀର୍ଥ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଭଦ୍ରବଟକୁ ପହଞ୍ଚି ଏବଂ ଈଶାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଏଠି ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ପୂଜା କରେ, ସେ ହଜାର ଟିଏ ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ଲାଭ କରେ। ମହାଦେବଙ୍କ କୃପାରେ, ସେ ଗଣପତି ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ଏହି ସ୍ଥିତି ଅପାର, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ। ତା’ପରେ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ପହଞ୍ଚି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ, ଭକ୍ତ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ବସିଷ୍ଠ ଦିଲୀପଙ୍କୁ ଯେଉଁ ପରମ ତୀର୍ଥ ନର୍ମଦା ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ, ଯାହା ପାପର ପାହାଡ଼କୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ, ଏହା ବିଷୟରେ ଆଉ ଅଧିକ କହ, ହେ ନାରଦ। ବସିଷ୍ଠ କିପରି ଏହି ମହାନଦୀର ମହିମା କହିଥିଲେ? ଏହି ନଦୀ କିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଏହା କାହିଁକି ନର୍ମଦା ନାମରେ ପରିଚିତ?” ନାରଦ କହିଲେ, “ନର୍ମଦା ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ, ଏହି ନଦୀ ଚରାଚର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ମୁଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି ମହିମା ଶୁଣିଛି, ଏବେ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ତୁମକୁ କହେଉଛି। ଗଙ୍ଗା କନଖଳରେ, ସରସ୍ୱତୀ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ପବିତ୍ର; କିନ୍ତୁ ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ନର୍ମଦା ଅଛି, ସେଠି ସେ ସଦା ପବିତ୍ର। ସରସ୍ୱତୀ ଜଳ ତିନି ଦିନରେ, ଯମୁନା ସାତ ଦିନରେ ପବିତ୍ର କରେ; ଗଙ୍ଗା ତୁରନ୍ତ ପବିତ୍ର କରେ, ନର୍ମଦା ମାତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ପବିତ୍ର କରେ। କଳିଙ୍ଗ ଦେଶର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ, ଅମରକାଣ୍ଟକ ପାହାଡ଼ରେ ଏହି ନଦୀ ତିନି ଲୋକରେ ପବିତ୍ର, ଆନନ୍ଦ ଓ ଆକର୍ଷଣର ଉତ୍ସ। ଏଠି ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ ତପସ୍ୟା କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏଠି ଯେଉଁ ଜଣେ ନିୟମିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହି, ଏକ ରାତି ଉପବାସ କରେ, ସେ ଶତାଧିକ ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ଜନେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥରେ ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିୟମିତ ସ୍ନାନ କରି ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରେ, ତାଙ୍କ ପିତୃମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି। ଅମରକାଣ୍ଟକ ପାହାଡ଼ରେ ରୁଦ୍ରକୋଟି ନାମକ ପରିବେଷ ଅଛି; ଏଠି ଯେଉଁଠି ସ୍ନାନ କରି, ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା ଲଗାଏ, ସେଉଁଠାର ସମସ୍ତ ଦେବତା ତା’ଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ପାହାଡ଼ର ପଶ୍ଚିମ ସୀମାରେ ମହେଶ୍ୱର ନିଜେ ବିରାଜମାନ। ଏଠି ସ୍ନାନ କରି, ପବିତ୍ର ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଓ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରି, ନିୟମିତ କ୍ରମରେ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ତିଳ ମିଶିତ ଜଳରେ ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିଲେ, ସପ୍ତମ ପୂର୍ବଜ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ବର୍ଗରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏଭଳି କରିଥିବା ଭକ୍ତ ସାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ବର୍ଗରେ ଅପ୍ସରା ଓ ଦେବକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଓ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସ୍ବର୍ଗରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆସି, ଏକ ମହାନ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ସେ ଧନୀ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୁଏ, ପୁନି ସେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ସ୍ମରଣ କରେ। ଶତ ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଏ। ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀ ଶତଯୋଜନା ଅଧିକ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଦୁଇ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା। ଏଠି ଷଷ୍ଟି ହଜାର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଷଷ୍ଟି କୋଟି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଅମରକାଣ୍ଟକ ପାହାଡ଼ର ଚାରିପାଖରେ ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ପବିତ୍ର, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହିଥାଏ, ସମସ୍ତ ହିଂସାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିୟୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେ ଏଠି ଦେଶର ରକ୍ଷକ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏମିତି ଭକ୍ତ ଶତହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ବର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ, ଅପ୍ସରା ଓ ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ପରିବେଷଣ କରନ୍ତି। ସେ ଦେବଲୋକରେ ଦେବମାନେ ସହିତ ଖେଳ କରେ, ପରେ ସ୍ବର୍ଗରୁ ତଳି, ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ନାରଦ ପୁନି କହିଲେ, “ନର୍ମଦା ନଦୀ ତିନି ନଦୀରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ମହାନ ଋଷିମାନେ ଧର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ଆଶା କରି ଏହାକୁ ବିଭାଜିତ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ବିଭାଗଗୁଡ଼ିକୁ ଉପବୀତର ଲମ୍ବରେ ମାପାଯାଏ; ଏଠି ସ୍ନାନ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂରିତା ହୁଏ। ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଳେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଏବେ ଶୁଣ। ଏକଥିରେ, ଏକଥିରେ, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମାରୁତମାନେ ମିଶି, ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରି କରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମାରୁତମାନେ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ହେ ବିଶାଳନେତ୍ର, ଆମେ ଭୟରେ ଅତିଶୟ ଅଶାନ୍ତ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।" ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ, “ଅଭିନନ୍ଦନ, ହେ ଋଷିମାନେ! କଣ କାରଣରେ ଆସିଛ? କଣ ଦୁଃଖ, କଣ ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି? କହ, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ତେବେ ଋଷିମାନେ କହିଲେ, “ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, ବାଣ ନାମକ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଅହଂକାରୀ, ତାଙ୍କ ସହର ହେଉଛି ତ୍ରିପୁରା। ସେ ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରେ, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଆମେ ଭୟଭୀତ, ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛୁ।" "ଏହି ଦୁଃଖରୁ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶରଣ, ସେହିପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ।" "ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସୁଖରେ ବାସ କରନ୍ତି, ହେ ଶଂକର, ସେହି ପରମ ଆନନ୍ଦ ଆମକୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ଦେବଦେବ।" ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଦେବମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ, ତାଙ୍କର କୃପା ଅପେକ୍ଷା କଲେ।