ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ଥିଲା, ଡ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଏହା ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ଏହି ଭୂମିରେ ଏହିପରି ଆୟୁଷ୍ୟ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ତିଷ୍ୟ ଯୁଗର ମାପ ଏବଂ ଅବଧି ଏପରି, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମୁନି, ଏଠାରେ କେହି ଗର୍ଭରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏଠି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପନ୍ନ ଲୋକେ ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ଜନ୍ମ ନେଇ ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି। ହେ ଦ୍ୱିଜ, କୃତୟୁଗରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମନୋହର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ତପସ୍ଵୀ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ଅତି ଉତ୍ସାହୀ, ଉଦାର ମନୋଭାବର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ମନୋହର ଦେହ ଓ ରୂପରେ ଶୋଭିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥାଆନ୍ତି। ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଅନ୍ତି; ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଏକାଧିକାରୀ ରାଜା ଥିଲେ। ଡ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ଜାତିର ଲୋକେ ସବୁବେଳେ ଉତ୍ସାହ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଆନ୍ତି, ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ହୁଅନ୍ତି। ତିଷ୍ୟ କାଳରେ ଲୋକମାନେ ଶକ୍ତି ଓ ଅହଂକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କ୍ରୋଧୀ, ଲୋଭୀ ଏବଂ ଅସତ୍ୟବାଦୀ ଥାଆନ୍ତି। ଏହି ତିଷ୍ୟ ଯୁଗରେ ଇର୍ଷ୍ୟା, ଅହଂକାର, କ୍ରୋଧ, ଧୂର୍ତ୍ତତା, ଦ୍ୱେଷ, କାମ ଓ ଲୋଭ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଡ୍ୱାପର ଯୁଗ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସଂକୋଚନ ଘଟେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତେବେ ହୈମବତ ଏବଂ ହରିବର୍ଷ ଦେଶ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ। ଏହିପରେ ମୁନିମାନେ ପଚାରିଲେ: “ହେ ମହାନୁଭାବ, ଆପଣ ଏଠି ଜମ୍ବୁଖଣ୍ଡକୁ ଭଲଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ; ଏବେ ଏହାର ଯଥାର୍ଥ ବ୍ୟାସ ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।” ଏହା ସହିତ ସାଗରର ମାପ, ଶାକଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ କୁଶଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାନ୍ତୁ। ଏହିପରି ଶାଲ୍ମଳ ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ କୁହନ୍ତୁ। ସୂତ ଚାରଣ କହିଲେ: “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ବିଶ୍ୱଟି ଅନେକ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ବେସିଥିବା; ମୁଁ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଶୁଣନ୍ତୁ। ଜମ୍ବୁପର୍ବତର ବ୍ୟାସ ଅଠର ହଜାର ଯୋଜନ ଏବଂ ଛଉଶ ଯୋଜନ ଅତିରିକ୍ତ। ଲବଣ ସାଗରର ବ୍ୟାସ ଏହାର ଦୁଗୁଣା, ଯେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ଜନମାନେ ବସନ୍ତି ଏବଂ ମଣି ଓ ପ୍ରବାଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁର ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସାଗର ଶୁଭା ପାଇଛି, ଏବଂ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ଏହାକୁ ବୃତ୍ତାକାରେ ଘେରିଛନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଶାକଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଶୁଣନ୍ତୁ। ଶାକଦ୍ୱୀପର ବ୍ୟାସ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା, ଏବଂ ଏହା ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ ସାଗର ମଧ୍ୟ ଦୁଇଗୁଣା। ଏହା ଦୁଧର ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଏଠି ତୀର୍ଥ ଅଛି ଏବଂ ଏଠି ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ। ଏଠି ଭୂମି ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ କେବେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହୁଏନା। ଏପରି ଶାକଦ୍ୱୀପର ସାରଂଶ ଦିଆଯାଇଛି; ଅନ୍ୟ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି?” ମୁନିମାନେ ଆବଦ୍ଧ କଲେ: “ଆପଣ ଶାକଦ୍ୱୀପର ସାରଂଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବେ ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଦିଅନ୍ତୁ।” ସୂତ କହିଲେ: “ଏଠି ସପ୍ତ ମଣିମୟ ପର୍ବତ ଅଛି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଏବଂ ରତ୍ନମୟ ନଦୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ମହାମେରୁ, ଯେଉଁଠି ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଘେରିଛନ୍ତି। ସେଠାରୁ ପୂର୍ବେ ମଲୟ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରୁ ମେଘ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବ୍ୟାପେ। ତା’ପରେ ଜଳଧର ନାମକ ବଡ଼ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜଳ ନିଅନ୍ତି। ଏଠାରୁ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ବର୍ଷା ହୁଏ। ସେଠାରେ ଉଚ୍ଚ ରୈବତକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ନିତ୍ୟ ଅବିଚଳିତ। ଆକାଶରେ ଥିବା ରେବତୀ ନକ୍ଷତ୍ର ପିତାମହଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅଛି। ଉତ୍ତରେ ବଡ଼ ଶ୍ୟାମ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ନୂତନ ମେଘର ଚାୟାରେ ଦ୍ରୁତିମାନ୍, ଉଚ୍ଚ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଏହି ପର୍ବତର ପ୍ରଭାବରୁ ଏଠିର ଲୋକମାନେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏଠି ସୂତଙ୍କୁ ମୁନିମାନେ ପଚାରିଲେ: “କିପରି ଏଠିର ଲୋକମାନେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ?” ସୂତ କହିଲେ: “ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ ଶ୍ୱେତ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷୀ ଅଛି, ଏଠି ଅନ୍ୟ ଏକ ରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଅନ୍ଧକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିଲା, ସେହିପରି ଏହାକୁ ଶ୍ୟାମ ପର୍ବତ କୁହାଯାଏ। ଏହା ପରେ ଡୁର୍ଗା ନାମକ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ପର୍ବତ ଅଛି। ତା’ପରେ କେଶରୀ ଓ କେଶରା ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାଁଠାରୁ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରସ୍ଥ ଦୁଇଗୁଣା ମାପରେ ଅଛି। ଏଠିର ଅଞ୍ଚଳମାନେ ମହାମେରୁ, ମହାକାଶ, ଜଳଧା ଓ କୁମୁଦୋତ୍ତର ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଜଳଧରାକୁ ସୁକୁମାର କୁହାଯାଏ, ରେବତାର ଅଞ୍ଚଳ କୌମାର ଏବଂ ଶ୍ୟାମ ପର୍ବତ ମଣି ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ। କେଶରା ପରେ ମୌଦକୀ ଅଛି, ତା’ପରେ ପୁମାନ୍ ନାମକ ବଡ଼ ପର୍ବତ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ସହ ଗଣନା କରାଯାଏ, ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଶାକ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଶାକ କୁହାଯାଏ, ଏଠିର ଲୋକେ ତାଙ୍କର ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଏଠି ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଲୋକମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଏଠି ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ ଓ ଦେବତାମାନେ ଯାଆନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଚାରିବର୍ଣ୍ଣ ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏଠି କେହି ଚୋର ନାହାନ୍ତି। ସେମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞା, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ; ଏଠି ଲୋକମାନେ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ନଦୀ ଯେପରି ସାଗରକୁ ବଢ଼ିଯାନ୍ତି, ସେପରି ଫଳିଫୁଲି ରହନ୍ତି। ଏଠି ପବିତ୍ର ଜଳର ନଦୀ ଅଛି, ଗଙ୍ଗା ଅନେକ ଧାରାରେ ବହେ, ସୁକୁମାରୀ, କୁମାରୀ, ଶୀତ ଓ ଶୀତୋଦକ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି।