ଏହି ଭାରତଭୂମିରେ ଏକ ଘରେ ବସୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ଲୋକମାନେ – କୁଳତ୍ୟ, ହୁଣ, ପରସିକ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରମଣ, ଦଶମାଳିକ – ସମେତ ରହୁଛନ୍ତି। ଏଠାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଗ୍ରାମ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ପରିବାର, ଶୂର, ଅଭୀର, ଦରଦ, କଶ୍ମୀରୀ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଗୋବଂଶ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଖଣ୍ଡିକ, ତୁଷାର, ପଦ୍ମଗ, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ବସୁଥିବା ଅଦ୍ରେୟ, ସଭିରଦ, ଏବଂ ସ୍ଥାନପୋଷକ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଡ୍ରୋସକ, କଳିଙ୍ଗ, ବିଭିନ୍ନ କିରାତ ଜାତି, ତୋମର ଏବଂ କରଭଞ୍ଜକ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ବସୁଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗର ଲୋକମାନେ, ମୁଁ କେବଳ ସଂକ୍ଷେପରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ତିନି ପୁରୁଷାର୍ଥର ମହାଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହିପରେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ସୂତ, ଏହି ଭାରତଭୂମି ଓ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳର ଆୟୁ, ଶକ୍ତି, ଶୁଭାଶୁଭ ଦିଗ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କହ। ଏହି ଭୂମିର ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ହରିବର୍ଷ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହ।” ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଭାରତଭୂମିରେ ଚାରିଟିଏ ଯୁଗ ଅଛି – କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ ତିଷ୍ୟ। ପ୍ରଥମେ କୃତ ଯୁଗ ଥିଲା, ତାପରେ ତ୍ରେତା, ତାପରେ ଦ୍ୱାପର, ଏବଂ ଏବେ ତିଷ୍ୟ ଚାଲିଛି। କୃତ ଯୁଗରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଆୟୁ ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ଥିଲା; ତ୍ରେତାରେ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ; ଦ୍ୱାପରରେ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ, ଏବଂ ଏହି ତିଷ୍ୟ ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅଛି। କିନ୍ତୁ ଏଠି କେହି ଗର୍ଭରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, କେହି ଜନ୍ମ ନେଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି। ଏଠି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଶତଶଃ, ସହସ୍ରଶଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। କୃତ ଯୁଗରେ ବଳବାନ୍, ମଧୁର ଓ ତପସ୍ଵୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଋଷିମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ସେମାନେ ଉତ୍ସାହି, ଉଦାତ୍ତ ମନ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶୋଭାମୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ହେଉଥିଲେ। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ଜାତିର ଲୋକ ଉତ୍ସାହ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପରସ୍ପର ହତ୍ୟାକୁ ଚାହାଁଥିଲେ। ତିଷ୍ୟ ଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ଶକ୍ତି, ଅଭିମାନ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ଅସତ୍ୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି; ଇର୍ଷ୍ୟା, ଅହଂକାର, କ୍ରୋଧ, ଧୂର୍ତ୍ତତା, ଦ୍ୱେଷ, କାମ ଓ ଲୋଭ ଏହି ଯୁଗର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ମଧ୍ୟରେ ବିକାଶ ହ୍ରାସ ହୁଏ; ତେବେ ହିମାବତ ଭୂମି ଓ ହରିବର୍ଷ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ପ୍ରଶସ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରେ ଋଷିମାନେ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଆପଣ ଜମ୍ବୂଖଣ୍ଡ ଉପରେ ସଠିକ୍ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ, ଏବେ ତାହାର ବ୍ୟାସ ମାପ କହନ୍ତୁ। ସାଗର, ଶାକଦ୍ୱୀପ, ଧର୍ମିକ କୁଶଦ୍ୱୀପ, ଶାଲ୍ମଳ ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ।” ସୂତ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଜଗତ୍ ସାତି ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି। ଜମ୍ବୁପର୍ବତର ବ୍ୟାସ ଅଠର ହଜାର ଏବଂ ଛଉଶଏ ଯୋଜନା। ଲବଣ ସାଗରର ବ୍ୟାସ ଏହାର ଦୁଇଗୁଣା, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଜନଜାତି ଓ ରତ୍ନମାଳା ରହିଛି। ଏହି ସାଗର ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁର ପାହାଡ଼ରେ ଶୋଭିତ, ଚାରିପଟେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ବେସିଛନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଶାକଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହିବି – ଏହାର ବ୍ୟାସ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା, ଏବଂ ତାହାର ସାଗର ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଏ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦୁଇଗୁଣା। ଏହି ଦ୍ୱୀପ କ୍ଷୀରସାଗର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଏଠି ପବିତ୍ର ଭୂମି ଅଛି ଏବଂ ଏଠି ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଏଠି କେବେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଭୂମି ଓ ଶକ୍ତିରେ ସମୃଦ୍ଧ। ଏହି ଭାବେ ଶାକଦ୍ୱୀପର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା। ଋଷିମାନେ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏବେ ତାହାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ କରନ୍ତୁ।” ସୂତ କହିଲେ, “ଏଠି ସାତଟି ରତ୍ନମୟ ପର୍ବତ ଅଛି, ତାଙ୍କର ନାମ ଓ ରତ୍ନମୟ ନଦୀମାନେ କହିବି। ସବୁଠାରୁ ପ୍ରମୁଖ ମେରୁପର୍ବତ, ଯାହା ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଘେରିଛନ୍ତି। ତାହାର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମଲୟ ପର୍ବତ, ଯେଉଁଠାରୁ ମେଘ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବ୍ୟାପିଯାଏ। ଏହାଠାରୁ ଅଗ୍ରେ ବଡ଼ ଜଳଧର ପର୍ବତ, ଯାଁଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏଠାରୁ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ବର୍ଷା ହୁଏ। ଏଠାରେ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଅଚଳ ରୈବତକ ପର୍ବତ ଅଛି। ଆକାଶରେ ରେବତୀ ନକ୍ଷତ୍ର ପିତାମହଙ୍କ ନିୟମାନୁସାରେ ଅଛି। ତାହାର ଉତ୍ତରେ ଶ୍ୟାମ ପର୍ବତ, ଯାହା ନୂତନ ମେଘର ଚମକରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ଉଚ୍ଚ, ଶୋଭାମୟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆକୃତିର। ଏଠାରୁ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ସୂତ, ଏହି ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ କିପରି ହେଲା?” ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଅଛି – କେହି ଧଳା, କେହି କଳା, ଏବଂ କିଛି ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗର।” ଏହିପରି ଏହି ଭୂମିର ଜନମ, ଯୁଗ ଧର୍ମ, ପର୍ବତ, ଦ୍ୱୀପ, ଏବଂ ଜନଜାତିର ଏକ ମହାନ୍ତ ଗାଥା ଅଛି, ଯାହା ଋଷିମାନେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିଥିଲେ ଓ ସୂତ ଗମ୍ଭୀର ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ।