ଏହିପରି ଏକ ପବିତ୍ର କଥା, ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ କହୁଁଛି—ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀମାନେ, କୁମାରୀ, ଋଷିଙ୍କ ସମାନ, ମାରିଷା, ସରସ୍ୱତୀ, ମନ୍ଦାକିନୀ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ରତାର ଧାରଣାକାରୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗଙ୍ଗା, ଏମିତି ଅନେକ ନଦୀ ଅଛନ୍ତି, ମହାନ ଫଳଦାୟିନୀ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱର ମାତା ରୂପେ ପୂଜିତ। ଏହି ନଦୀମାନେ ଶତ ଶତ, ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଭାବରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ପବିତ୍ର ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମନେ ପକାଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ମୁଁ କହିଲି। ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋ ପାଖରୁ ଏହି ଭୂମିର ଜନସମୂହ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏଠାରେ କୁରୁ, ପାଞ୍ଚାଳ, ଶାଲ୍ୱ, ମାତ୍ରେୟ, ଜାଙ୍ଗଳ, ଶୂରସେନ, ପୁଲିନ୍ଦ, ବୌଧାମାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନସମୂହ ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି ମତ୍ସ୍ୟ, କୁଶଟ୍ଟ, ସୌଗନ୍ଧ୍ୟ, କୁତ୍ସପ, କାଶୀ, କୋଶଳ, ଚେଦି, ମତ୍ସ୍ୟ, କରୂଷ, ଭୋଜ, ସିନ୍ଧୁ, ପୁଲିନ୍ଦକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଜନଜାତି ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ, ମେକଳ, ଉତ୍କଳ, ପାଞ୍ଚାଳ, କୋଶଳ, ଏବଂ ଅନେକ ପୃଷ୍ଠ ଥିବା ଯୁଗନ୍ଧର ଅଛନ୍ତି। ବୋଧ, ମଦ୍ର, କଳିଙ୍ଗ, କାଶୟ, ପରକାଶୟ, ଜଠର, କୁକୁର, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଦଶାର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। କୁନ୍ତି, ଅବନ୍ତି, ପଶ୍ଚିମ କୁନ୍ତି, ଗୋମନ୍ତ, ମଲ୍ଲକ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ବିଦର୍ଭ, ନୃପବାହିକ ଏହି ଭୂମିରେ ବସୁଛନ୍ତି। ଅଶ୍ମକ, ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକ, ଗୋପରାଷ୍ଟ୍ରର ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ, କୁଶଟ୍ଟମାନେ ଶାସନ କରୁଥିବା, ମଲ୍ଲରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ କେରଳ ଅଛନ୍ତି। ମାଳବ, ଉପବସ୍ୟ, ଚକ୍ରବାକ୍ରର ଶକ, ବିଦେହ, ମଗଧ, ସଦ୍ମ, ମାଲଜ, ବିଜୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଅଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗ, କଳିଙ୍ଗ, ଲୋମ ଓ ଚର୍ମ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ମଲ୍ଲ, ସୁଦେଷ୍ଣ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ମହିଷ, ଶଶକ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ବାହ୍ଲିକ, ବଟଧନ, ଅଭୀର, କାଳତୋଜକ, ଅପରାନ୍ତ, ପରାନ୍ତ, ପଙ୍କଳ, ଚର୍ମଚଣ୍ଡିକ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା, ମେରୁ ପର୍ବତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ, ଉପବୃତ, ଅନୁପବୃତ, ସୁରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ କେକୟ ଅଛନ୍ତି। କୁଟ୍ଟାପରାନ୍ତ, ମହେୟ, କକ୍ଷ, ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ବସୁଥିବା, ନିଷ୍କୁଟ, ଅନେକ ଅନ୍ଧ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଲୋକ ଅଛନ୍ତି। ପର୍ବତ ବାହାରେ ଥିବା, ଓଙ୍ଗମଲଦ, ମଗଧ, ମାଳବ-ଅର୍ଘଟ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣଧର, ପ୍ରାବୃଷେୟ, ଭାର୍ଗବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜାତି ଅଛନ୍ତି। ପୁଣ୍ଡ୍ର, ଭାର୍ଗ, କିରାତ, ସୁଦେଷ୍ଣ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶକ, ନିଷାଦ, ନିଷଧ, ଅନର୍ତ୍ତ, ନୈରିତ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ପୂର୍ଣ୍ଣଳ, ପୂତିମତ୍ସ୍ୟ, କୁନ୍ତଳ, କୁଶକ, ତରିଗ୍ରହ, ଶୂରସେନ, ଈଜିକ, କଳ୍ପକାରଣ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ତିଳଭାଗ, ଅମସାର, ମଧୁମତ୍ତ, କକୁନ୍ଦକ, କାଶ୍ମୀର, ସିନ୍ଧୁସୌବୀର, ଗାନ୍ଧାର, ଦର୍ଶକ ଅଛନ୍ତି। ଅଭୀସାର, କୁଦ୍ରୁତ, ସୌରିଳ, ବାହ୍ଲିକ, ଦର୍ଭୀ, ମାଳବ, ଦର୍ଭ, ବାତଜାମର, ଥୋରଗ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ବଳରାଷ୍ଟ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୁଦାମନ, ମୁମଲ୍ଲିକ, ବନ୍ଧାକରୀକଷ, କୁଲିନ୍ଦ, ଗନ୍ଧିକ ଅଛନ୍ତି। ବନାୟବୋଦ, ପାର୍ଶ୍ୱରୋମାଣ, କୁଶବିନ୍ଦବ, କାଚ୍ଛ, ଗୋପାଳକାଚ୍ଛ, ଜାଙ୍ଗଳ, କୁରୁବର୍ଣ୍ଣକ ଅଛନ୍ତି। କିରାତ, ବର୍ବର, ସିଦ୍ଧ, ବୈଦେହ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତ, ଔଡ୍ର, ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ସୈରିନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତବାସୀ ଅଛନ୍ତି। ଏହାପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗର ଅନ୍ୟ ଜନସମୂହ ଅଛନ୍ତି—ଦ୍ରାବିଡ, କେରଳ, ପୂର୍ବୀୟ, ମୂଷିକ, ବାଳମୂଷିକ। କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ମାହିଷକ, ବିକଣ୍ଢ, ମୂଷିକ, ଝଲ୍ଲିକ, କୁନ୍ତଳ, ସୌହୃଦ, ଅଳକାନନ ଅଛନ୍ତି। କୌକୁଟକ, ବୋଲ, କୋକଣ, ମଣିବାଳକ, ସମଙ୍ଗ, କନକ, କୁଙ୍କୁରାଙ୍ଗ, ରମାରିଷ ଅଛନ୍ତି। ଧ୍ୱଜଧାରୀ, ଉତ୍ସବ ଚିହ୍ନିତ, ତ୍ରିବିଧ ଗୋଷ୍ଠୀ, ମଲ୍ୟସେନ ସେନା, ବ୍ୟୂଢକ, କୋରକ, ପ୍ରୋଷ୍ଟ, ସମଗ୍ବେଗଧର ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି, ବିନ୍ଧ୍ୟବାସୀ, ପୁଲିନ୍ଦ, ବଳ୍ବଳ, ମାଳବ, ମଲର, ଅପରବର୍ତ୍ତକ ଅଛନ୍ତି। କୁଲିନ୍ଦ, କଳଦ, ଚଣ୍ଡକ, କୁରତ, ମୁସଳ, ତନବଳ, ସତୀର୍ଥ, ପୁତିଶ୍ରିଞ୍ଜୟ ଅଛନ୍ତି। ଅନିଦୟ, ଶିବତ, ତାପନ, ସୁତାପ, ଋଷିକ, ବିଦର୍ଭ, ସ୍ତଙ୍ଗନ, ପରତମ୍ଗକ ଅଛନ୍ତି। ଉତ୍ତର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେଶୀୟ ଜନସମୂହ, ଯବନ, କମ୍ବୋଜ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ବିଦେଶୀ ଜନଜାତି ଅଛନ୍ତି। ଏକ ଘରେ ବସୁଥିବା, କୁଳତ୍ୟ, ହୁଣ, ପର୍ସିୟନ, ଅନ୍ୟ ରମଣ, ଦଶମାଳିକ ଅଛନ୍ତି। କ୍ଷତ୍ରିୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର କୁଳ, ଶୂର, ଅଭୀର, ଦରଦ, ଗୋବଂଶ ସହିତ କାଶ୍ମୀରୀ ଅଛନ୍ତି। ଖଣ୍ଡିକ, ତୁଷାର, ପଦ୍ମଗ, ପର୍ବତ ଗୁହାବାସୀ, ଅଦ୍ରେୟ, ସଭିରଦ, ସ୍ତନପୋଷକ ଅଛନ୍ତି। ଦ୍ରୋଷକ, କଳିଙ୍ଗ, ବିଭିନ୍ନ କିରାତ ଜନଜାତି, ତୋମର ହତ, କରଭଞ୍ଜକ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂର୍ବ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳର ଜନସମୂହ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କ୍ଷେତ୍ର ଅନୁସାରେ ଉଳ୍ଲେଖ କଲି। ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ତିନି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ମହାଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହିପରି ଶୁଣି, ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ—"ହେ ସୂତ, ଏହି ଭାରତ ଭୂମି ଏବଂ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳର ଆୟୁ, ଶକ୍ତି, ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଦିଗ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କହ।" ସେମାନେ ଆଉ ପଚାରିଲେ—"ହେ ମହାନୁଭାବ, ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଏବଂ ହରିବର୍ଷ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ କଥା କହ।" ତେବେ ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ହେ ଋଷିମାନେ, ଏହି ଭାରତ ଭୂମିରେ ଚାରି ଯୁଗ ଅଛି—କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ ତିଷ୍ୟ। ପ୍ରଥମେ କୃତ ଯୁଗ, ତାପରେ ତ୍ରେତା, ତାପରେ ଦ୍ୱାପର, ଏବଂ ପରେ ତିଷ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। କୃତ ଯୁଗରେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠି ମଣିଷମାନଙ୍କର ଆୟୁ ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ଥିଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଧନ୍ୟ ଥିଲେ।" ଏଭଳି ଭାବେ, ଏହି ଭୂମିର ନଦୀ, ଜନଜାତି ଏବଂ ଯୁଗମାନଙ୍କର କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହ କହାଯାଉଛି।