ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷର ଦୟା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଏକତାରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଯୁକ୍ତ ହେଲା. ଏହି ଏକତାରୁ, ମହତ୍ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏକାଧିକ ବିଶେଷ ତତ୍ତ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଏକାଠି ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଡିଂଗା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଜଳରେ ଫୁଲିଥିବା ବୁଡିବୁଡିର ପରି ଦୀର୍ଘ ହେଉଥିଲା. ଏହି ତତ୍ତ୍ୱରୁ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ବର, ଡିଂଗା ଜଳରେ ଆଧାରିତ ହୋଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା; ଏହା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆଦିକ ଆସନ, ଅପୂର୍ବ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ. ଏହାରେ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏହି ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପ ଧରି ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି. ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଶ୍ୱେତଜ, ଡିଂଗାଜ, ଓ ଯୋନିଜ—ମହାପର୍ବତ, ମହାସାଗର ଓ ଯୋନିର ଜଳ ତିନିଁ ଦିଂଗାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ. ପର୍ବତ, ଦ୍ୱୀପ, ସାଗର, ଦୀପ୍ତିମାନ ଲୋକ ଏବଂ ଦେବ, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଡିଂଗାରେ ଅସ୍ଥିତ ଥିଲେ. ଅନାଦି ଓ ଅନନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନାବିଠାରୁ ଏକ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହି ସୁବৰ্ণ ଗୋଳକ ଶ୍ରୀକେଶଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଆକାର ନେଲା. ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହରି, ରଜସ୍ ଗୁଣରେ ଅନ୍ୱିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ରୂପ ଧରି ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ. ସେ ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେଇ ସୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ କାଳପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ପରେ ନରସିଂହ କିମ୍ବା ରୁଦ୍ର ଆଦି ରୂପ ଧରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରଳୟ ଆଣନ୍ତି. ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ରୂପ ଧରି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ପରେ ରାମ ଆଦି ରୂପ ଧରି ରୁଦ୍ର ହୋଇ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି. ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ସମସ୍ତ ନଦୀ, ପର୍ବତ, ଦେଶ ଓ ଭୂମିରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ନାମ ଆମକୁ କହିଦିଅ." ତାପରେ, "ଏ ମାପ ଜ୍ଞାନୀ, ଭୂମି ର ଆକାର ଓ ଅଟାବଟା ଅଞ୍ଚଳ, ଦାନ୍ତିଆ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସମସ୍ତ କଥା ମଧ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଦିଅ," ଏମିତି ଅନୁରୋଧ କଲେ. ସୂତ କହିଲେ: "ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ଋଷିମାନେ, ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ପଞ୍ଚମହାଭୂତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ." ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି ଓ ଆକାଶ—ଏମାନେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୃଥିବୀ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ. ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧ—ଏହି ପଞ୍ଚ ଗୁଣ ପୃଥିବୀର ଗୁଣ ଭାବରେ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି. ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଜଳରେ ଚାରିଟି ଗୁଣ ଅଛି, ଗନ୍ଧ ନାହିଁ; ଅଗ୍ନିରେ ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରୂପ ତିନିଟି ଗୁଣ ଅଛି. ବାୟୁରେ ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଅଛି; ଆକାଶରେ କେବଳ ଶବ୍ଦ ଅଛି. ଏହିପରି, ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତରେ ପଞ୍ଚ ଗୁଣ ଅଛି. ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଏହି ଭୂତ ଏବଂ ଗୁଣ ବ୍ୟାପିଛି, ଏହି ଭୂତରେ ଜୀବ ଅସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି; ଏମାନେ ଏକାଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହିପରି ସମତା ଅଛି. କିନ୍ତୁ ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ହେଲେ, ଜୀବ ଏକ ଦେହରୁ ଅନ୍ୟ ଦେହକୁ ଗତି କରନ୍ତି; ଏହିପରି ନାହିଁ ହେଲେ ଏହି ଗତି ନାହିଁ. ସେଇ ଦେହଗୁଡିକ ଅନୁକ୍ରମରେ ନଶ୍ଟ ହେଉଛି, ପୁନଃ ଅନୁକ୍ରମରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଏହି ଅନେକ ଦେହ ଦେବତା ଶକ୍ତିର ପ୍ରକାଶ. ଯେଉଁଠି ପଞ୍ଚଭୂତ ଜୀବ ଚଳାପାଇଁ ଦେଖାଯାଏ, ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ମାପ ତାର୍କିକ ଭାବରେ ନିର୍ଣୟ କରନ୍ତି. କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ବସ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ଅଗୋଚର, ସେଗୁଡିକୁ ତାର୍କିକ ଭାବରେ ନିର୍ଣୟ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ; ଏବେ ମୁଁ ଆପଣମାନେକୁ ସୁଦର୍ଶନ ଦ୍ୱୀପ ବିବରଣା କରିବି. ସୁଦର୍ଶନ ଦ୍ୱୀପ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋଳାକାର, ଚକ୍ରର ଆକାରରେ, ନଦୀ ଓ ପର୍ବତରେ ଘିରା; ଏହିପରି ସାଗରର ଦେଖାଯାଏ. ଏହି ଦ୍ୱୀପ ରଙ୍ଗିନ ଏବଂ ରମ୍ୟ ନଗର, ଅଞ୍ଚଳ, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଇଥିବା ଗଛ, ଧନ ଓ ଧାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ. ଏହି ଦ୍ୱୀପ ସମୁଦ୍ର ଲୁଣ ଜଳରେ ଚାରିପାଖ ଘିରା; ଏକ ମନିଷ୍ୟ ଆପଣଙ୍କର ମୁହଁ ଦର୍ପଣରେ ଦେଖିଥିବା ପରି, ସୁଦର୍ଶନ ଦ୍ୱୀପ ଗୋଳାକାର ଦେଖାଯାଏ. ଏହି ଦ୍ୱୀପର ଏକ ଅର୍ଦ୍ଧରେ ପିପ୍ପଳ ଗଛ ଅଛି, ଅନ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧରେ ବଡ଼ ଖରା ଅଛି. ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଏଠି ଏକାଠି ହୋଇଛି, ଚାରିପାଖ ଜଳ ଘିରା; ଅନ୍ୟ ଜଳ ଏଠି ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି. ଋଷିମାନେ କହିଲେ: "ତୁମେ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଏବଂ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବରେ ବିବରଣା କରିଛ; ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟ ଜାଣିଛ; ଏବେ ଏହି ଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣା କର." ତାପରେ, "ଖରା ଚିହ୍ନିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ପୃଥିବୀର ଯେତେ ଏକ୍ସପାନ୍ସ, ତାହାର ମାପ କହ; ପିପ୍ପଳ ପରେ କହିବାକୁ ଚାହିଁ." ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ସୂତ କହିଲେ: "ମହାପ୍ରଜ୍ଞମାନେ, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ଛଅ ମଣିପର୍ବତ ଅଛି." ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ସାଗରରେ ଉଭୟପାର୍ଶ୍ବରେ ବିସ୍ତାରିତ ହିମବାନ୍, ହିମକୂଟ, ନିଷଧ—ଏମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ. ନୀଳ (ବେରିଲ୍ ମଣି), ଶ୍ୱେତ (ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି), ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ (ସମସ୍ତ ଖଣିଜରେ ଯୁକ୍ତ)—ଏମାନେ ନାମ. ଏହି ପର୍ବତରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଦେବଗନ ଚଳାପାଇଁ; ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ଯୋଜନ ମାପର ଉପତ୍ୟକା ଅଛି. ଏଠି ପବିତ୍ର ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଉତ୍ତମ ଭୂମି ଅଛି; ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଜୀବ ଏଠି ବସୁଛନ୍ତି. ଏହି ଭୂମିକୁ ଭାରତ ଭାବେ କୁହାଯାଏ; ଏହା ପରେ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳ, ହେମକୂଟ ପରେ ହରିବର୍ଷ ଭୂମି ବିଦ୍ୟମାନ. ନୀଳ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ନିଷଧର ଉତ୍ତର, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ, ମାଲ୍ୟବାନ୍ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଅଛି. ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ, ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଗୋଳାକାର; ଦୁଇଁ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ ଅଛି. ସେଇ ପର୍ବତ ପ୍ରଭାତର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି, ଧୂମ ହୀନ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଚମକେ; ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଚଉଁଠି ଅସୀ ପ୍ରଭୁତି ଯୋଜନ. ତଳ ଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଯୋଜନରେ ବିସ୍ତାରିତ; ଉପର, ତଳ, ଓ ଚାରିପାଖି ଏହା ଲୋକକୁ ଘିରି ରହିଛି. ଏହାର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଚାରିଟି ଦ୍ୱୀପ ଅଛି: ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, କେତୁମାଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ—ଏମାନେ ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅସ୍ଥିତ.