ନୈମିଷାରଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶୁଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ବହୁତେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଶୌନକଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆସିଲେ। ସମସ୍ତେ ଶୌନକଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ପାଇ, ଶୋଭାମୟ ଆସନରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ବସିଲେ। ଶୌନକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଆସନରେ ବସି, ଏହି ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି, ପରସ୍ପରେ ପବିତ୍ର କଥାବାର୍ତ୍ତା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ପରିଚ୍ଛନ୍ନ ମନ ଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କର କଥାବାର୍ତ୍ତା ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ମହାତେଜସ୍ବୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୂତ ତାଁଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ଥିଲେ ବ୍ୟାସଙ୍କ, ପୁରାଣରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ରୋମହର୍ଷଣ। ସେ ଯଥାବିଧି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଶୌନକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ବ୍ୟାସଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ଥାନ ଦେଇ ବସାଇଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ତପସ୍ବୀମାନେ, ଶୌନକଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସୂତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ପୁରାଣ ବିଶାରଦ, ହେ ରୋମହର୍ଷଣ, ଆପଣ ନିଷ୍ଠାବାନ୍—" "ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛୁ ଏହି ପୁରାଣର ପୁନ୍ୟମୟ ପ୍ରାଚୀନ କଥା; ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେ ହରିଙ୍କ ଚରିତ୍ର କଥାରେ ନିମଗ୍ନ।" "ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପରମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସେଇ ଯାହାରୁ ପରମେଶ୍ୱର ଉପରେ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ତେଣୁ, ଆଉଥରେ ହରିଙ୍କ କଥା ଭରିଥିବା ପୁରାଣ କୁ କହନ୍ତୁ।" "ହେ ସୂତ, ହରି ବିନା ଅନ୍ୟ କଥା ଶ୍ମଶାନ ସମାନ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ; ହରି ନିଜେ ତୀର୍ଥର ଆକାରେ ବିଦ୍ୟମାନ—ଏହି କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।" "ସେଇ ପୁନ୍ୟଦାୟିନୀ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ନାମ କୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତୁ; ସେମାନେ କେଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, କିଏ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି?" "ଏହି ଚରାଚର ଜଗତ ଶେଷରେ କେଉଁଠି ବିଲୀନ ହୁଏ? କେଉଁ କ୍ଷେତ୍ର ପୁନ୍ୟମୟ, କେଉଁ ପାହାଡ଼ ପୂଜ୍ୟ?" "କେଉଁ ନଦୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର, ଶୁଭ, ଏବଂ ପାପ ନାଶକ? ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସବୁ କଥା କ୍ରମକ୍ରମେ କହନ୍ତୁ।" ସୂତ କହିଲେ—"ଅତି ଉତ୍ତମ! ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ତପସ୍ବୀମାନେ, ଆପଣମାନେ ଅତି ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପଦ୍ମନାମକ ପୁରାଣ କୁ କହିବି।" "ମୁଁ ସଦା ବେଦବ୍ୟାସ, ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁରୁଷ, ଯିଏ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ଉତ୍ସ, ଜ୍ଞାନର ଆଧାର, ଗଭୀର ବୁଦ୍ଧି, ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଉଥିବା, ସଦା ଶାନ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଗତିରେ ଅତୀତ, ଶୁଭ୍ର ଓ ବିଶାଳ ତେଜସ୍ବୀ, ଅକ୍ଷୟ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।" "ସେଇ ବିଶାଳ ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ଏହି ନାରାୟଣ କଥା କହିପାରିବି।" "ମୁଁ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟମୟ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ କୁ କହିବି, ଯାହା ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶଖଣ୍ଡ ଓ ହଜାର ଅଧ୍ୟାୟରେ ବିଭକ୍ତ।" "ଏଥିରେ ପ୍ରଥମେ ଆଦିଖଣ୍ଡ, ତାପରେ ଭୂମିଖଣ୍ଡ, ପରେ ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡ, ତାପରେ ପାତାଳଖଣ୍ଡ, ପରେ କ୍ରିୟାଖଣ୍ଡ ଓ ଶେଷରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ ଅଛି; ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ମହାପଦ୍ମ ଏହି ସଂସାରର ସାର୍ଥକତା।" "ଯେଉଁ ଘଟଣା ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଏହାକୁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ପଦ୍ମ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଏହି ନିର୍ମଳ ପୁରାଣ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ତୁତି।" "ଯାହାକି ଦେବତାମନ୍ଦିର ହରି ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ନାରଦଙ୍କୁ, ନାରଦ ଆମ ଆଚାର୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଥିଲେ।" "ବ୍ୟାସ, ଯିଏ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ପୁନଃପୁନଃ ମୋତେ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ, ଇତିହାସ, ସଂହିତା ଶିଖାଇଥିଲେ।" "ଏବେ ମୁଁ ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ପୁରାଣ କୁ କହିବି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ ଭଳି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।" "ଯେଉଁମାନେ ସ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ଫଳ ମିଳେ; କେବଳ ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ।" "ଯେଉଁମାନେ ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଆର୍ଜନ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତୁ।" "ଏଠାରେ ମୁଁ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ଓ ପାପନାଶିନୀ ଆଦିଖଣ୍ଡ କୁ କହିବି; ଏଠାରେ ବସିଥିବା ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।" "ଏବେ ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିର ଆଦି କଥା କହିବି, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱର, ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମା, ଜଣାଯାଏ।" "ପ୍ରଳୟ ପରେ, କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେବଳ ଏକ ତେଜ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରା କାରଣ।" "ସେ ଚିରନ୍ତନ, ନିର୍ମଳ, ଶାନ୍ତ, ପବିତ୍ର, ସଦା ନିର୍ମଳ, ଆନନ୍ଦର ସାଗର, ସ୍ପଷ୍ଟ, ମୋକ୍ଷକାମୀ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୱେଷଣ କରାଯାଏ।" "ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନସ୍ବରୂପ, ଅନନ୍ତ, ଅଜନ୍ମା, ଅକ୍ଷୟ, ଅବିନାଶୀ, ସଦା ପବିତ୍ର, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ମହାନ।" "ସୃଷ୍ଟିର ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ, ସେ ଜ୍ଞାନସ୍ବରୂପ ତତ୍ତ୍ୱ, ଯେଉଁଠାରେ ନିଜେ ନିମଗ୍ନ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।" "ସେଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ପ୍ରଧାନରୁ ମହତ୍; ମହତ୍ ତିନି ପ୍ରକାର—ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ, ତାମସିକ।" "ମହତ୍ ପ୍ରଧାନ ଦ୍ୱାରା ଢାକା, ମାନେ ମଣିଷ ଝିଲିକ ଭଳି, ତିନି ପ୍ରକାର—ୱୈକାରିକ, ତୈଜସ, ଓ ଭୂତାଦି (ତାମସିକ)।" "ମହତ୍ ଠାରୁ ତିନିପ୍ରକାର ଅହଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଯେପରି ମହତ୍ ପ୍ରଧାନ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ସେପରି ଅହଂକାର ମଧ୍ୟ ମହତ୍ ଦ୍ୱାରା ଢାକା।" "ଭୂତାଦି ପରିଣତି ହୋଇ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶବ୍ଦ ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା; ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶବ୍ଦ ତତ୍ତ୍ୱ ଠାରୁ ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାର ଗୁଣ ହେଉଛି ଶବ୍ଦ।" "ଭୂତାଦି ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶବ୍ଦ ଓ ଆକାଶକୁ ଆବୃତ କଲା; ତାପରେ ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶବ୍ଦ ଓ ଆକାଶ ଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସ୍ପର୍ଶ ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।" "ତାପରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାର ଗୁଣ ହେଉଛି ସ୍ପର୍ଶ; ଆକାଶ, ଯାହା କେବଳ ଶବ୍ଦର ଧରକ, ସେଠାକୁ ସ୍ପର୍ଶ ତତ୍ତ୍ୱ ଆବୃତ କଲା।" "ତାପରେ ବାୟୁ ପରିଣତି ହୋଇ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା; ବାୟୁଠାରୁ ଆଗ୍ନି (ତେଜସ୍) ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାର ଗୁଣ ହେଉଛି ରୂପ।