ଏକ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଥାଏ, ଯାହାର ଶରୀର ଉରୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ସେ ତାହା ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ କି, ଏହି ଦୁଇ ଅସାର ଅଟୁଟ ଚକ୍ରରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ନାରୀଙ୍କ ସାଙ୍ଗତିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; କିଏ ଏହି ଭୂମିରେ ନାରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳିତ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଅଧିଗମ କରିପାରିଛି? ଏହିପରି, ନାରୀଙ୍କ ସାଙ୍ଗତି ଓ ନାରୀଙ୍କ ସାଙ୍ଗତିରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ସାଙ୍ଗତିରୁ ଦୁଃଖ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ଲୋକମାନେ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଲୋଭରେ ଭରି ଯାଇଛନ୍ତି, ତାକୁ ଭାଗ୍ୟ ଠକି ଦେଇଥାଏ; ଏଠାରେ, ପୁରୁଷ ନାରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ନରକର ଦେଗରେ ରନ୍ଧାଯାଏ। ଯେପରି ଏକ ଲୋକ ପୃଥିବୀରେ ଆସିଥାଏ, ସେ ପୁନି ତାହିଁ ଉପରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ଯେଉଁଠାରୁ ନିରନ୍ତର ମୁତ୍ର, ବୀର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଜଗତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ — ତେଣୁ କିଏ ପବିତ୍ର ରହିପାରିବ? ଏଠାରେ ଭାଗ୍ୟର କେତେ ବଡ଼ ଉପହାସ! ପୁନିପୁନି ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ ହୁଏ — ହାଏ, ଲୋକମାନେ କେତେ ନିର୍ଲଜ୍ଜ! ଏହିପରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମାନେ ନାରୀଙ୍କ ଅନେକ ଦୋଷକୁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ। ଯୁଗଳ ମିଳନରୁ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ହୁଏ; ଘୁମ ଏବଂ ଯୌବନ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହୁଏ; ଘୁମ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ହାରାଯାଏ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ ଅଳ୍ପାୟୁ ହୁଏ। ଏହିପରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ନାରୀକୁ ନିଜ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ, ଓ ପଣ୍ଡିତମାନେ ନିଜ ମନକୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ଆନନ୍ଦିତ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପଦସେବାରେ ଏକ ସତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅଛି; ଏହାକୁ ଛାଡି, କେଉଁ ମହାମୂର୍ଖ ନାରୀଙ୍କ ପଦସେବା କରିବ? ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ପଦସେବା ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଯେଉଁଠି ନାରୀଙ୍କ ଯୋନି ସେବା କେବଳ ଗର୍ଭର ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ। ପୁନିପୁନି ଗର୍ଭରେ ପଡ଼ିବା, ଏକ ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚିପି ଦିଆଯାଏ ପରି; ତଥାପି ଲୋକ ଏହି ଆଶା କରେ — ଏହା ଭାଗ୍ୟର ବଡ଼ ଉପହାସ। ମୁଁ ଉତ୍ତଳ ହାତ ଉଠାଇ କହୁଛି — ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାକ୍ୟ ଶୁଣ: ତୁମର ହୃଦୟକୁ ଗୋବିନ୍ଦରେ ରଖ, ଦୁଃଖଦାୟି ଯୋନିରେ ନୁହଁ। ଯିଏ ନାରୀଙ୍କ ସାଙ୍ଗତି ଛାଡ଼ି ଦୂରେ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ, ସେ ପ୍ରତି ପଦେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ଯଦି ଦେବତାଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନାରୀ ପୁରୁଷଙ୍କ ସହ ବିବାହିତ ହୁଏ ଓ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ, ତେବେ ସେ ପରେ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗତି ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଜଗତ୍ନାଥ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କାରଣ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି ନାରୀଙ୍କ ସାଙ୍ଗତି ଅପାତ୍ର ସାଙ୍ଗତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଅଛି, ହରିଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଆସି ନାପାରେ; ସମସ୍ତ ସାଙ୍ଗତି ଛାଡ଼ି, ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରୁଛି; ଯିଏ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ମାନୁଷ୍ୟ ମାନେ କେବଳ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ; ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରସନ୍ନ — ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ। ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ନଥିଲେ, ଏକ ମାନୁଷ୍ୟର ଜନ୍ମ ବ୍ୟର୍ଥ ଅଟାଯାଏ; ଏଠି ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେମ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। କିଏ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସେବା କରିବେ ନାହିଁ, ଯିଏ ଅପରିଚିତ? ତାଙ୍କର ମାତା ସବୁଠୁ ଧନ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପିତା ଏକ ସତ୍ୟ ମହାନ। ଯିଏ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ଯୁଗଳ ପଦକୁ ହୃଦୟରେ ଧରିଥାଏ — ଜନାର୍ଦନ, ଯେଉଁଠି ଜଗତ ପୂଜା କରେ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତି। ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ମାନବମାନେ କେବେ ନରକରେ ଯାନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ ହରି ସ୍ୱୟଂ ବିଶ୍ୱରେ ଉପସ୍ଥିତ। ଯଦି ସେମାନେ ଠିକ୍ ଭାବେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ହରି ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ; ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ ଏ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାନ୍ତି। ଏଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିନା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯିଏ ଭକ୍ତିରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପାଦର ଜଳ ପିଏ ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖେ — ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖରେ ଯାହା ମଧୁର ଭାବେ ଦିଆଯାଏ ଓ ପୂଜା ହୁଏ — ଯାହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଖରେ ଦିଆଯାଏ, ହରି ସ୍ୱୟଂ ତାହା ଭୋଜନ କରନ୍ତି; କେଶବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ ଉପସ୍ଥିତ, ଏପରି ଜଗତ ସାପ୍ରାପ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ଲୋକମାନେ ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେବା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ତାହା କରାଯାଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରୁ ପୃଥିବୀ ଧନ୍ୟ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ଦିଆଯାଏ, ହରିଙ୍କ ହାତରେ ଦିଆଯାଏ; ସେମାନେ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ପାପର ଦାଗ ଦୂର ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଭଳି ପାପ ଦୂର ହୁଏ; ଏହିପରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଭୁକ୍ତ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ମୁଖରେ କିଛି ଦିଆଯାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦଶ ମିଳିଅନ୍ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅମୃତ ଧାରାରେ ଉତ୍କଳିତ ହୁଏ। ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ମୁଖ ଏକ ବଡ଼ କ୍ଷେତ୍ର, କଣ୍ଟ ଓ ଅପବିତ୍ରତା ବିନା; ଏଠାରେ ଯାହା ଉପଜାଯାଏ, ଏହା ଏକ ଶତ କୋଟି ଗୁଣା ଫଳ ଦିଏ। ଘିଏ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ସେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ; ଯିଏ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ରୁଚିକର ଭୋଜନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ — ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉପଭୋଗର ଲୋକ ଅଛି, ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ପରେ ମୁକ୍ତି ଦିଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି — ସେ ସଦା ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ଯାହା ମହାପାପ ଦଗ୍ଧ କରିଥାଏ; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ପୁରାଣ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ।