ଏଠି ଏକ ଗଭୀର ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି—ଏହା ଏପରି ଅନୁଭବ ଯେଉଁଠି ଏକ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷୁ ଦୁଃଖବୋଧରେ ପହଞ୍ଚି, ଅନୁତାପରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ସେ ଅକ୍ଷୟ ଶ୍ରମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଯଦି କୌଣସି ଭିକ୍ଷୁ ଅପରାଧ କିମ୍ବା ହିଂସା କରିଫାଲେ, ସେ ଅତି କଠିନ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କୌଣସି ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦୁର୍ବଳତାରେ ଏକ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଦେଖି ଚିତ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ତେବେ ସେ ଷୋଳଖ ଶ୍ୱାସ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମସଂୟମ କରିବା ଉଚିତ। ଦିନରେ ଏହି ଅନୁଭୂତି ହେଲେ, ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରିବା ଓ ଶତ ଶ୍ୱାସ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ନିୟମ ଅଛି। ଏକ ଅନ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଯଦି କେବଳ ଏକ ସ୍ଥାନର ଭୋଜନ, ମଧୁ, ମାଂସ, ନୂତନ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଭୋଜନ କିମ୍ବା ନମକ ନିଜେ ନେଇ ଖାଯାଏ, ତେବେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ଆଣିବା ଦରକାର। ଯିଏ ସଦା ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଥାଏ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ଏହିପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଛି—ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ ଅବିନାଶୀ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଆତ୍ମାରେ ବିସ୍ତାରିତ, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା ମହେଶ୍ୱର ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ଠାରେ ଆମେ ଜାଣିପାରୁଛୁ—ଏହି ଦେବତା, ମହାଦେବ, ସେଇ ଏକ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଶୁଭ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ; ସେଇ ଅବିନାଶୀ, ନିତ୍ୟ ଓ ପରମ ପଦ। ତେଣୁ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିବାସରେ, ଯାହା ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ। ଆତ୍ମା ସହ ଏକତା ଦ୍ୱାରା ସେ ମହାଦେବ ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ରହନ୍ତି। ଏଠି ଯିଏ ମହାପ୍ରଭୁ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ଦେଖେନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଅନନ୍ୟ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପରମେଶ୍ୱରଠାରୁ ଅଲଗା ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ଦେବତାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ସବୁ ଉଦ୍ୟମ ବ୍ୟର୍ଥ। ଏହି ଏକମାତ୍ର, ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ସତ୍ୟ ଭାବେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ଏହି ଦେବତା ମହାପ୍ରଭୁ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯିଏ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ବନ୍ଧନ ରହିତ। ଏହିପରି, ଏକ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ନିଜ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଜ୍ଞାନ ଯୋଗରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ଶାନ୍ତ ଓ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଶୁଭ ଶ୍ରମଣ ଧର୍ମର ବିବରଣୀ ତୁମକୁ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ପୂର୍ବେ ପିତାମହ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ, ଯାହା ଆତ୍ମସଂୟମ ଧର୍ମ ସମ୍ପର୍କରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ, ଏହା ପୁଅ, ଶିଷ୍ୟ କିମ୍ବା ଯୋଗୀଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ନିୟମ ଏକମାତ୍ର ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ; ଯିଏ ଏହି ନିୟମ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜନ୍ମ ଓ ବିନାଶ ରହିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି, ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ଏହି ଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠି ଶେଷ ହୁଏ। ପରେ, ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—ଏପରି ଭାବେ ଅତୀତରେ ବ୍ୟାସ ମହାର୍ଷି, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନୋଁକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ଏବଂ ମୁଁ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମର ନିୟମ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି। ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୁଏ, ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଏଠି ଏକ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ଶୁଣ, ହେ ଦ୍ୱିଜ। ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖିତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମ ହରିଭକ୍ତିର ଏକ ଅଂଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ। କଳିଯୁଗରେ, ମାନବ ପାଇଁ ମାତ୍ର ହରିଭକ୍ତି ଉପଲବ୍ଧ; ଅନ୍ୟ ଯୁଗରେ ଧର୍ମ ପାଳନ ଆବଶ୍ୟକ। କଳିଯୁଗରେ ଯିଏ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜିବେ, ସେଇ ଧର୍ମବାନ୍; ଦାମୋଦର, ହୃଷୀକେଶ, ପୁରୁହୂତ, ଏହି ନିତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ। ମନରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତ ଭଗବାନ୍କୁ ରଖି, ତିନି ଲୋକକୁ ଜୟ କରି, କଳିର ବିଷ, ପାପ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ହରିଭକ୍ତିର ଅମୃତ ପାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ଯଦି ମଣିଷ ହରିନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାର ଅର୍ଥ କ’ଣ? ଯଦି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦ ପାନୀୟ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରାଯାଏ, ତେବେ ସ୍ନାନ କରିବାର ଅବଶ୍ୟକତା କ’ଣ? ଯଦି ହରିଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ହୃଦୟରେ ଧରାଯାଏ, ତେବେ ଯଜ୍ଞ କ’ଣକୁ ବୋଲିବି? ଯଦି ସଭାରେ ହରିଙ୍କର କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ, ତେବେ ଦାନ କ’ଣ? ଯିଏ ହରିଙ୍କର ଅନେକ ଗୁଣ ଶୁଣି, ପୁନଃପୁନଃ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ସେମାନେ ଏହିମାନେ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ମାର୍ଗ ଅଟୁଟ ରହିଛି; ଏଠି ଅବରୋଧ କେବଳ ନାସ୍ତିକଙ୍କ ଚତୁର୍ୟ ପ୍ରବଚନ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସହ ନିକଟତା ମଧ୍ୟ ହରିଭକ୍ତି ପାଇଁ ବିଘ୍ନ; ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତି ଦୁର୍ଜୟ। ଯିଏ ଏହି ବିକାରକୁ ଜୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହରିଭକ୍ତ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ଏଠି ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଚରିତ୍ର ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଯିଏ ସ୍ତ୍ରୀଭକ୍ତି ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ କେମିତି ହରିଭକ୍ତି ଲାଭ କରିପାରିବେ? ଏହି ସଂସାରରେ ଦାନବୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭକ୍ତିର ଅବତାର ଭାବେ ତାଙ୍କର ଶୋଭା ଦେଖାଇ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମନକୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି, ମିଥ୍ୟା ଉପକାର ଦେଖାନ୍ତି। ଏହି ଜ୍ଞାନ, ବୁଦ୍ଧି, ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କେବଳ ସେଇପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ। ପାଠ, ତପ, ତୀର୍ଥ, ଗୁରୁସେବା, ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାର ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ସେଇପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିଚ୍ଚିନ୍ନ। ଜାଗୃତି, ବିବେକ, ସଜ୍ଜନ ସଙ୍ଗ ଇଚ୍ଛା, ପୁରାଣ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ସେଇପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟୁଟ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ନୟନ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ପଡ଼ିନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ହରିଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ରସରେ ଅନୁଗୃହୀତ, ସେମାନେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟିର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ପରେ ଜନ୍ମ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଉପାସନା କରିଛନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନୋଁକୁ ଦାନ, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ତ୍ୟାଗାଚରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ସ୍ତ୍ରୀ ଶୋଭା କ’ଣ?