ଗୟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶ୍ରୀ ଗଦାଧରଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯେଉଁ ଭଗବାନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ପିତୃଯାଗ କାଳେ ସ୍ମରଣ କରାଯିବାରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଦୁର୍ଗମ ପଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଯେଉଁଠାରେ ବାଘ, ଚୋର, କଣ୍ଟା ଓ ସାପର ଭୟ ରହିଛି, ସେଠାକୁ ଏକାଏକି ଖର୍ଚ୍ଚ କରି, ନମ୍ର ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରି, “ଓ କର୍ପରୀ, ଓ ଜଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗଦାଧର, ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ତୁମେଠାରେ ଦର୍ଶନ ପାଇବାକୁ ଆଶା କରେ,” ଏହିପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଛି। ତୁମେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଆତ୍ମା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କିପରି ତୁମେ ଏହି ଜଗତ ପ୍ରତି ଅନାସକ୍ତ ରହିଛ? ଏହା କି ତୁମର କଠୋର ନିର୍ମମତା, କିମ୍ବା କଳିର ପ୍ରଭାବ, କିମ୍ବା ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ତୁମର ସେବା ପ୍ରତି ଅନୁରାଗ? ଗଦାଧର, ତୁମର କୃପାରେ ମୁଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି। ଏବେ, ମୋତେ ଘରକୁ ଫେରିବା ପ୍ରସ୍ତୁତି ଦିଅ। ଚାରି ଦେବତାଙ୍କର ଷ୍ଟୋତ୍ର ପଠିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ଶ୍ରବଣ କଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ମିଳେ। ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ର ଶ୍ରବଣ କରାଯାଏ, ସେଠି ସ୍ନାନ, ଶ୍ରବଣ, ପଠନ ଓ ଗାୟନ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ସମାନ ହୁଏ। ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପ୍ରୟାଗ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ଷ୍ଟୋତ୍ର ଶ୍ରବଣ କରିଲେ କର୍ମ ଜନିତ ଦୋଷ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏବେ ମହାଦେବ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ: “ନାରଦ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁଳସୀର ଉତ୍ପତ୍ତିର ମହତ୍ତ୍ୱ କହିବି; ଏହା ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ପାପ ଓ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ତୁଳସୀର ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ, ମୂଳ, ଶାଖା, ଚାଳ, ତଣ୍ଡ ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଏବଂ ତାହାର ମାଟି ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର। ଯେଉଁ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦେହ ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ଦାହ କରାଯାଏ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତୁଳସୀ କାଠ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଂଶରେ ରଖାଯାଏ, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଦାହ କ୍ରିୟା କରୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ହରିର ସ୍ମରଣ କିମ୍ବା ଜପ କଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ମିଳେ। ଏକ ତୁଳସୀ କାଠ ଏକ ଶତ କାଠ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦାହ ସମୟରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ, ଅନେକ କୋଟି ପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପୁଣ୍ୟ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ ହୁଏ। ତୁଳସୀ କାଠ ମିଶିତ ଲକଡ଼ି ଦାହ କ୍ରିୟା ସମୟରେ ଯେଉଁଠାରେ ଜଳିଥାଏ, ସେଠି ଅନେକ ଯୁଗର ପାପ ଦହିଯାଏ। ତୁଳସୀ କାଠ ଅଗ୍ନିରେ ଦାହ ହେଉଥିବା ଲୋକକୁ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦୂତମାନେ ନେଇଯାନ୍ତି, ବିଶ୍ୱର ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଫୁଲର ଭରି ଉପହାର ଦେନ୍ତି, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ଗାୟକମାନେ ଗାନ କରନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ଏହା ଦେଖି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଶୌରି ତାଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ହେବନରେ ନେଇଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ହେବନର ନିବାସୀମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୂର କରନ୍ତି। ତୁଳସୀ କାଠ ଘିଅ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ବିଜୟ ର ଉଲ୍ଲାସ ହୁଏ; ଚିତା ଖଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଶ୍ମଶାନରେ ତୁଳସୀ କାଠ ଅଗ୍ନିରେ ମନୁଷ୍ୟର ପାପ ଦହିଯାଏ। ତୁଳସୀ କାଠ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କିମ୍ବା ତିଳ ଛିଟିବା ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାନ୍ତି। ହରିଙ୍କୁ ତୁଳସୀ କାଠ ଧୂପ ଦେଇ ଆର୍ପଣ କରିଥିବା ଲୋକ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶତ ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ପାନ୍ତି। ତୁଳସୀ କାଠ ଅଗ୍ନିରେ ଖାଦ୍ୟ ରାନ୍ଧି ଏହା କେଶବକୁ ନିବେଦନ କଲେ ଏହା ମେରୁ ପର୍ବତ ସମାନ ମୂଲ୍ୟବାନ ହୁଏ। ତୁଳସୀ କାଠ ଅଗ୍ନିରେ ଦୀପ ଜାଲି ହରିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଦୀପର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତୁଳସୀ କାଠ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ଅର୍ପଣ କରିଥିବା କୌଣସି ଭୈଷ୍ଣବ ତଳେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭୈଷ୍ଣବ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପାର ପାତ୍ର ହୁଏ। ଦୈନିକ ଭାବେ ତୁଳସୀ କାଠ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ହରିଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ସୁଅବସର ମିଳେ। ତୁଳସୀ ପିଷ୍ଟା ଦେହରେ ଲଗାଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଏକ ଦିନରେ ଶତ ଗାଈ ଦାନ ଓ ଶତ ଦିନର ପୂଜାର ଫଳ ମିଳେ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁଳସୀ କାଠ ଚନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ମନ୍ଦିରରେ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ରହିଥାଏ, ସେ ସମୟରେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ତାହା ଶ୍ରବଣ କର। ଏକ ଲୋକ ଅଷ୍ଟ ମଣ ତିଳ ଦାନ କଲେ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନର କୃପାରେ ସେହି ଫଳ ମିଳେ। ତୁଳସୀ ଦାଣ୍ଡ ଦେଇ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଥିଲେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପତ୍ର ପ୍ରତି ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତି ହୁଅନ୍ତି। ତୁଳସୀ ମୂଳର ମାଟି ଦେହରେ ଲଗାଇ ସ୍ନାନ କଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଟି ଦେହରେ ରହିଥାଏ, ସେଠି ସ୍ନାନ କ୍ଷେତ୍ରର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ତୁଳସୀ ଗଛର ଗୁଛ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ, ଏହି ପୂଜା ଅନେକ ପୁଷ୍ପ ଦେଇ କଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ଫଳ ଅବିକଳ ରହିଥାଏ। ଯେଉଁ ଘରରେ ତୁଳସୀ ଗଛ ଅଛି, ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଛୁଇଁବା ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଦୁର୍ଗତି ଦୋଷ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ନାରଦ, ଏକ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ମଧ୍ୟ। ମହାଦେବ କହିଲେ: “ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ବିଷୟ କହିବି; ଏହି କଥା କୌଣସି ଲୋକଙ୍କୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କହିନାହିଁ; ଏହା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶ୍ରବଣ କର, ଦେବ ଋଷିମାନେ।” ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ ଅଛି—ଘର, ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲ—ସେଠି ବିଶ୍ୱର ନାଥ ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଦୟରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏହି ଘରରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଆପ୍ତ ଦୁଃଖ, ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଭୟ ଓ ରୋଗ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ ରହିଛି। ତୁଳସୀ ସମସ୍ତଠାରେ ପବିତ୍ର, ବିଶେଷ କରି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ; ଭୂମିରେ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁଳସୀ ରୋପଣ କଲେ, ତୁଳସୀ ରୋପଣକାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକର ନିବାସୀ ହୁଅନ୍ତି; ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁଳସୀ ପୂଜା କଲେ, ହରି ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ଓ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦୂର କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀର ସୁଗନ୍ଧ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ସେଠି ଦଶ ଦିଗ ଓ ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବ ଶୁଭ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ଘରରେ ତୁଳସୀ ମୂଳର ମାଟି ଥିଲେ, ସେଠି ଦେବତା, ଶିବ ଓ ହରି ସଦା ବାସ କରନ୍ତି।