ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଧର୍ମର ନିୟମ ଓ ଆଚାର ବିଷୟରେ ମହାର୍ଷି ବ୍ୟାସ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ କ'ଣ ଖାଇବେ ଓ କ'ଣ ଖାଇବେ ନାହିଁ, ଏହା ନିମନ୍ତେ କଠୋର ନିୟମ ରହିଛି। ଯଦି କେହି ଦ୍ୱିଜାତି ଉଦୁମ୍ବର ଫଳ ବା ଲାଉ ଖାଏ, ସେ ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥିତିରୁ ପତିତ ହୁଏ। ଏହା ସହିତ, ମାଣ୍ଡ, ଯବର ରୁଟି, ଖିର, ଓ ତେଲରେ ଭଜା ଆହାର ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ୍ୟ। ଅପକ୍କ ମାଂସ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ନୈବେଦ୍ୟ, ହୋମକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆହାର, ଯବର ମାଣ୍ଡ, ବିଜୁର ଫଳ, ଏବଂ ଅପକ୍କ ମାଛ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନିପା ଫଳ, ବେଲ ଓ ଡୁମୁର ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ତେଲ ନିକାଳିଦିଆଯାଇଥିବା ଖଲ୍ଲି ଓ ବନ୍ୟ ଧାନ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ରାତିରେ ତିଳ ମିଶାଇଥିବା ଦହି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; ଛାଛ ଓ ଦୁଧ ଏକାସାଥି ନ ଖାଇବା, ଏବଂ ଯାହା ନିଷିଦ୍ଧ, ତାହାର ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କୀଟ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ଗୁଣର ଖାଦ୍ୟ, ମାଟି ଲାଗିଥିବା, କିମ୍ବା ପୋକା ଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ବା ବନ୍ଧୁ ଦ୍ୱାରା ଭିଜାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। କୁକୁର ଘ୍ରାଣ କରିଥିବା, ଚଣ୍ଡାଳ ପାକ କରିଥିବା, ଚଣ୍ଡାଳ ଦେଖିଥିବା, ରଜସ୍ୱଳା ମହିଳା, ପତିତ ବ୍ୟକ୍ତି ବା ଗାଈ ଘ୍ରାଣ କରିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ସଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଭଲଭାବରେ ମିଶାଯାଇନାହିଁ, ବା ଅପଚୟ ହୋଇଛି, ବା ଉଲ୍ଟା ହୋଇଯାଇଛି, କିମ୍ବା କାଉ, କୁକୁଡ଼ି ବା କୀଟ ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଯାଇଛି, ସେମାନେ ତ୍ୟାଗ୍ୟ। ମଣିଷ ଘ୍ରାଣ କରିଥିବା, କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ଛୁଇଥିବା, ରଜସ୍ୱଳା ଦେଇଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ରୋଗଗ୍ରସ୍ତ ମହିଳା ଦେଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ମେଳା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ମୃତ ବଛା ଥିବା ଗାଈର ଦୁଧ, ଓ ଅଦିନ ଦୁହିଥିବା ଛାଗର ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ୍ୟ। ମନୁ କହିଛନ୍ତି, ଛାଗର ଦୁଧ ଓ ନବଜାତ ଜନ୍ତୁର ଦୁଧ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ କଂକ, ହଂସ, ଜଳଚର ପକ୍ଷୀ, ଟିଟିଭା, ଓ ପରାବତର ମାଂସ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କୁରୁରା ପକ୍ଷୀ, ଚକୋର, ଜଳପଦ, କୋକିଳା, କାଉ, ଖଞ୍ଜରିଟା, ଶ୍ୟେନ ଓ ଗୃଧ୍ର ମାଂସ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଉଲ୍ଲୁ, ଚକ୍ରବାକ, ଭାସ, ପରାବତ, ଅଉଳ, ଟିଟିଭା ଓ ଗ୍ରାମ୍ୟ କୁକୁଡ଼ି ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ୍ୟ। ସିଂହ, ବାଘ, ବିଲେଇ, କୁକୁର, ବନ୍ଦର, ଶୂକର, ଶ୍ୟାଳ, ଓ ଗଧା ମାଂସ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସାପ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ, ମୟୂର, ଓ ଅନ୍ୟ୍ୟ ବନ୍ୟ ଜନ୍ତୁ, ଜଳଚର ବା ସ୍ଥଳଚର ପ୍ରାଣୀ ତ୍ୟାଗ କରିବା ନିୟମ। କିନ୍ତୁ ମନୁ ମହାରାଜ କହିଛନ୍ତି, ଗୋଧି, କୁମ୍ଭୀର, ଶଶ, ଗଣ୍ଡକୀ, ଓ ସାହିଁ—ଏହି ପଞ୍ଚନଖୀ ଜନ୍ତୁ ଭୋଜନ ଯୋଗ୍ୟ। ଚାମ୍ଡି ଥିବା ମାଛ ଓ ରୌରବ ମୃଗର ମାଂସ ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି ପରେ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ। ମୟୂର, ତିତିର, ପରାବତ, କପିଞ୍ଜଳ, ଗୃଧ୍ର, କଂକ, ଖାଦ୍ୟ ମାଛ, ହଂସ ଓ ପରାଜିତ ପକ୍ଷୀ ଭୋଜନ ଯୋଗ୍ୟ। ଶଫରୀ, ସିଂହତୁଣ୍ଡ, ପାଠୀନ, ଓ ରୋହିତା—ଏହି ମାଛ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମାଂସ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ, ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ସଙ୍କଟରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଅବଶିଷ୍ଟ ମାଂସ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଉଛି, ସେ ଦୋଷୀ ନୁହେଁ। ଔଷଧ ନିମିତ୍ତେ, ଅସମର୍ଥତାରେ, ଆଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ବଳି ନିମିତ୍ତେ ମାଂସ ଭୋଜନ ଅନୁମତି ଅଛି। ଯଦି କେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବା ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତେବେ ଯେତେଠି ଚୁଲି ଅଛି, ସେତେ ବର୍ଷ ନରକରେ ପଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଯାହା ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ପିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଛୁଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହିପରି ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କ ପାଇଁ ମଦ୍ୟ ଅଟଳ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ୍ୟ। ଏହା ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ମଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଆବଶ୍ୟକ, ନହେଲେ ସେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମରୁ ପତିତ ହୁଏ ଓ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ। ଯଦି କେହି ଦ୍ୱିଜାତି ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ବା ପାନୀୟ ସ୍ୱୀକାର କରେ, ସେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତ୍ୟାଗ କରିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯଜ୍ଞାଦି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହିପରି, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ପାନୀୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦରକାର; ନ କଲେ ସେ ରୌରବ ନାମକ ନରକକୁ ଯାଇଥାଏ। ଏପରି ଭାବେ, ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଖାଦ୍ୟର ନିୟମ ବ୍ୟାସଦେବ କଥାଏଉଛନ୍ତି। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ 'ଭକ୍ଷ୍ୟାଭକ୍ଷ୍ୟ ନିୟମ' ନାମରେ ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ଛପ୍ପନ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହୁଏ। ଏଉଁପରେ ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ, "ଏବେ ମୁଁ ଦାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ କଥା କହିବି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କରିଥିଲେ।" "ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ, ଉପଯୁକ୍ତ ବସ୍ତୁ ଦେବାକୁ 'ଦାନ' କୁହାଯାଏ, ଯାହାର ଫଳ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ। ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଯୋଗ୍ୟକୁ ଦାନ କରେ, ସେଇ ସତ୍ୟ ଦାନ; ଅନ୍ୟ ସବୁ କେବଳ ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ରଖାଯାଇଥିବା ଦାନ।" "ଦାନ ତିନି ପ୍ରକାର—ନିତ୍ୟ, ନૈମିତ୍ତିକ ଓ କାମ୍ୟ; ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରକାର 'ଶୁଦ୍ଧ' ଯାହାକୁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ କୁହାଯାଏ। ଯାହା ଦିନ ପ୍ରତିଦିନ ଦିଆଯାଏ, ଅପେକ୍ଷା ନ କରି, ଏବଂ ଫଳାଶା ବିନା, ଏହି ଦାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ନିତ୍ୟ ଦାନ।" "ପାପ କ୍ଷୟ ନିମିତ୍ତେ, ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ହସ୍ତେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ 'ନୈମିତ୍ତିକ' ଦାନ; ଏହା ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନୀ ମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କରନ୍ତି। ସନ୍ତାନ, ବିଜୟ, ଧନ ବା ସୁଖ ପାଇଁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହାକୁ 'କାମ୍ୟ' ଦାନ କୁହନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ, ଧର୍ମ ଚିନ୍ତନାରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେଇ ଦାନ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ।" "ସ୍ୱାଧୀନତା ଅନୁଯାୟୀ, ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର ପାଖକୁ ଯାଇ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍; ସେହି ପାତ୍ର ସଦା ପୂଜ୍ୟ, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗୁ ରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।