ଏକ ଦିନ ବ୍ୟାସ ମହାର୍ଷି ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏହି ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରର କଥା କହିଲେ। ତିନି କହିଲେ, ଯେଉଁ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଅବିବେକରେ ଶୂଦ୍ର ପରି ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ଯଥାଯଥ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଲାଭ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତଥାପି, ଯଦି ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ରହିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଯଥାପ୍ରକାର ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିବା ଦରକାର। ସେ ଦିନ ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ମନ ଦେଇ ପାଠ ପଢିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷ କରି ସାବିତ୍ରୀ, ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ଓ ବେଦାନ୍ତ ଗ୍ରନ୍ଥ ପ୍ରତିଦିନ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଓ ଭିକ୍ଷାକୁ ଭୋଜନ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିୟମ ବେଦ ଓ ଆଗମରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛି। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ତେବେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ଦେବତା ଏହିପରି କଥା କହିଥିଲେ। ବ୍ୟାସ ମହାର୍ଷି କହିଲେ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ବେଦ, ଦୁଇ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ପଢି ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝିଲେ, ପରେ ସେ ସମାବର୍ତନ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ଓ ଗୁରୁଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ସମାବର୍ତନ କରିବା ଦରକାର; ଯିଏ ନିୟମ ପୂରଣ କରିଛି ଓ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଛି, ସେ ଏହି କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ସମାବର୍ତନ ସମୟରେ, ସେ ଏକ ବାଂଶ ପରି ଦଣ୍ଡ, ଉପର ଓ ତଳ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର, ଦୁଇଟି ପବିତ୍ର ତନ୍ତୁ ଓ ଜଳ ଭରା କମଣ୍ଡଳୁ ଧରିବା ଉଚିତ। ସେ ଏକ ପରିଷ୍କାର ଛତା, ମୁଣ୍ଡାସ, ଚପଲ ଓ ଜୁତା, ସୁନା କଣବା ଧରିବା, କେଶ ଓ ନଖ କଟିବା ଓ ଶୁଚିତା ରଖିବା ଦରକାର। ସୁନା ଛଡା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲାଲ ମାଳା ପିନିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେ ସଦା ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନିବା, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ମନୋହର ଦେଖିବା ଦରକାର। ଯଦି ସମ୍ପଦ ଅଛି, ସେ ପୁରୁଣା କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଲାଲ, ଦାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ଅନୁଚିତ ବସ୍ତ୍ର, କିମ୍ବା କଣବା ପିନିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଚପଲ, ମାଳା, ଜୁତା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଉପବୀତ ଓ ଭୂଷଣ ଦେଖାଇବା ଓ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ଧରିବା ଦରକାର। ବସ୍ତ୍ର ବାମ କନ୍ଧ ଉପରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନିୟମାନୁସାରେ ଶୁଭ୍ର ଓ ଯଥାଯଥ ପତ୍ନୀ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦରକାର। ସେ ପତ୍ନୀ ସୁନ୍ଦର ଓ ଭଲ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଅନ୍ୟ ଦୋଷ ନଥିବା, ସମାନ ପିତୃବଂଶ ନଥିବା ଓ ମାନବ ଗୋତ୍ର ଥିବା ଦରକାର। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଣେ ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର ଓ ପବିତ୍ରତା ଥିବା, ଯଥାସମୟରେ ଆସୁଥିବା ପତ୍ନୀ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଓ ପୁଅ ହେଉଅଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦିନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଦରକାର। ସେ ଷଷ୍ଠୀ, ଅଷ୍ଟମୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଏହି ନିଷିଦ୍ଧ ଦିନ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ଓ ଜନ୍ମ ପର ତିନି ଦିନ ସେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହିବା ଉଚିତ; ବିବାହ ଅଗ୍ନି ଏସ୍ଥାପନ କରି ଜାତବେଦାସ୍ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିବା ଦରକାର। ଗୃହସ୍ଥ ଜଣେ ସଦା ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ; ସେ ନିଜ କର୍ମ ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ ସଂପାଦନ କରିବାରେ ଏକାଗ୍ର ରହିବା ଦରକାର। ଯଦି ସେ ଏହି କର୍ମ କରିନାହିଁ, ସେ ଦ୍ରୁତ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ପଡ଼ିଯିବେ; ସେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଏକାଗ୍ର ରହିବା ଓ ମହାୟଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନ କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ ଗୃହ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିବା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା କରିବା ଉଚିତ; ଅଧିକ ଉନ୍ନତ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ସଂଗ କରିବା ଓ ସଦା ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଦରକାର। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଓ ପତ୍ନୀର ଯଥାଯଥ ଦେଖଭାଲ କରିବା ଉଚିତ; ଜ୍ଞାନୀ ଜଣେ ନିଜ ଉତ୍ତମ କର୍ମକୁ ପ୍ରଚାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦୋଷକୁ ଲୁଚାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା ଦେଖାଇବା, ବୟସ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଧନ, ଜ୍ଞାନ, ଉତ୍ତମ ବଂଶ ଭାବିବା ଦରକାର। ସେ ସଦା ସ୍ଥାନ, ଉଚ୍ଚାରଣ, ବୁଦ୍ଧି ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କର ଅଭ୍ୟାସ ଅନୁସରିବା ଦରକାର। ସେ ଏହି ଆଚରଣ ଅନୁସରିବା ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେଉଁପଥରେ ପିତା ଓ ପିତାମହ ଚଲିଥିଲେ, ସେହିପଥ ଅନୁସରିବା ଦରକାର। ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କର ପଥ ଅନୁସରିବା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ସେ ସଦା ନିଜ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଏକାଗ୍ର ଓ ସଦା ଉପବୀତ ପିନିବା ଉଚିତ। ସେ ସତ୍ୟ କଥା କହିବା, କ୍ରୋଧ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ଲୋଭ ଓ ଭ୍ରମ ଦୂରେ ରଖିବା ଦରକାର; ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ ଓ ପିତୃକର୍ମ କରିବାରେ ଏକାଗ୍ର ରହିଲେ, ଗୃହସ୍ଥ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି। ମାତା ପିତାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉତ୍ତମ କଲ୍ୟାଣ କୁ ଏକାଗ୍ର ରହିବା, ଦାନଶୀଳ, ଯଜ୍ନ କରିବା, ଦେବତାମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖିବା—ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯିଏ ତିନି ପୁରୁଷାର୍ଥରେ ସଦା ଏକାଗ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରତି ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତି ରଖିବା, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଇବା ଉଚିତ। ଯିଏ ସଦା ଦାନଶୀଳ, କ୍ଷମା ଓ ଦୟାରେ ଏକାଗ୍ର, ସେ ପ୍ରକୃତ ଗୃହସ୍ଥ; ଗୃହ ରଖିବା ମାତ୍ରରେ ଗୃହସ୍ଥ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। କ୍ଷମା, ଦୟା, ଜ୍ଞାନ, ସତ୍ୟ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଶାନ୍ତି, ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଭକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି—ଏହିଗୁଡିକ ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମଣର ଚିହ୍ନ। ଏହି ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ କେବେ ଏହି ଗୁଣଗୁଡିକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଥାସାଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା, ଦୋଷ ଦୂରେ ରଖିବା ଦରକାର। ଭ୍ରମର ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗ ପାଇଲେ, ଗୃହସ୍ଥ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦୋଷ, ହାର, ଅପମାନ, କ୍ଷତି, ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିରୋଧରେ ଦୟା ଦେଖାଇବା ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ କ୍ଷମା। ନିଜ ଦୁଃଖରେ ଦୟା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ମିତ୍ରତା ଦେଖାଇବା—ଏହି ଦୟା ଏବଂ ଧର୍ମର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପଥ ବୋଲି ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି। ଚୌଦହ ବିଦ୍ୟାର ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ; ଏହି ହେଉଛି ବୁଦ୍ଧି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ବଢ଼ିଥାଏ।