ଏକ ସମୟରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ଧର୍ମ ନିୟମ ଓ ଶୁଚିତା ଅନୁଷ୍ଠାନ ବିଷୟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱର ଦେବତାମାନେ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ନାରୀମାନେ କିପରି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହେବା ଉଚିତ, ତାହା ବିଶେଷ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଳ ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗଳାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ, ବୈଶ୍ୟ ଚିହ୍ନି ଜଳ ଚାଖିଲେ, ନାରୀ ଓ ଶୂଦ୍ର ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଅଂଗୁଠି ମୂଳର ରେଖା ଉପରେ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ। ଅଂଗୁଠି ଓ ତାର୍ଜନୀ ମଧ୍ୟର ଅଞ୍ଚଳ ପିତୃଦେବତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ, ଛୋଟ ଅଂଗୁଠି ମୂଳ ପଛେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଅଟୁଟ। ଆଙ୍ଗୁଳି ଟିପ୍ ଦେବତା ଓ ଋଷିଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ, ଆଙ୍ଗୁଳି ମୂଳ ଦେବତା ଓ ଋଷିଙ୍କର, ମଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଏ। ଏହା ଏକାଉଁ ସୋମ ଦେବତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ। ଏହି ନିୟମ ଜାଣିଲେ କେହି ଭ୍ରମିତ ହେବେ ନାହିଁ। ଦ୍ୱିଜ ଲୋକେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନରେ ପବିତ୍ରତା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବସ୍ଥାନରେ ଅଞ୍ଜଳି ଦେବା ଯାଉଁଥିବା, କିନ୍ତୁ ପିତୃସ୍ଥାନରେ ନୁହେଁ। ଆଦିରେ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନରେ ତିନିଥର ଜଳ ଚାଖିବା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ଅଂଗୁଠି ମୂଳରେ ମୁହଁ ପଞ୍ଚିବା ଏବଂ ଅଂଗୁଠି ଓ ଅଣ୍ଠା ଆଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଆଖିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ। ତାର୍ଜନୀ ଓ ଅଂଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ନାକକୁ, ଛୋଟ ଅଂଗୁଠି ଓ ଅଂଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ କାନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଆଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, ଅଂଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ କାନ୍ଧକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ନିୟମ। ଏଭଳି ତିନିଥର ଜଳ ଚାଖିଲେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱର ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ଶୁଚିତା ପାଇଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଦୁଇ ଆଖି ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଦୁଇ ନାକ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର ଦେବତା, ଦୁଇ କାନ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ହୃଦୟ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ମୁଣ୍ଡ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି। ଯଦି ଶୁଚିତା କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଳେ ଶରୀର ଉପରେ ଜଳ ଚିଟା ଦେଇପଡ଼ିଲେ, ମୁହଁ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ; ଦାନ୍ତ କିମ୍ବା ଜିଭ ଉପରେ ଚିଟା ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ଯଦି ଶୁଚିତା କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଳେ ଚିଟା ପାଦରେ ପଡ଼ିଲେ, ସେଗୁଡିକୁ ମାଟି ଓ ଧୂଳି ସମାନ ଭାବରେ ଗଣାଯିବ, ଅପବିତ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ। ମନୁ ମଧୁପର୍କ, ସୋମ, ପାନ, ଫଳ, ମୂଳ, ଓ ଇଉଁ ଲକ୍ଡା ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଦୋଷ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। ଖାଇବା କିମ୍ବା ପିବା ବେଳେ, ହାତରେ ଧରିଥିବା ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଖାଇବା ଉଚିତ; ଭୂମିରେ ରଖି ଶୁଚିତା କରିବା ଓ ଛିଟା ଦେବା ନିୟମ। ଦ୍ୱିଜ ଜନ ଲୋହା ଦ୍ୱାରା ଅପବିତ୍ର ହେଲେ, ଭୂମିରେ ରଖି ଶୁଚିତା କରିବା ନିୟମ। ଯଦି ଅପବିତ୍ରତା ରହିଯାଏ ଓ ଭୂମିରେ ରଖାଯାଇନାହିଁ, ସେ ବସ୍ତୁ ଅପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। କପଡ଼ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷ ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ ଅନୁମତି ଅଛି; ଏହାକୁ ଛୁଇଁ ଶୁଚିତା କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ଜଙ୍ଗଲ, ନିର୍ଜନ ରାତିରେ, କିମ୍ବା ଚୋର ଓ ବାଘ ଆସିବା ରାସ୍ତାରେ। ପୂତ୍ରି ଓ ମଳ ବିସର୍ଜନ ପରେ, ଯଦି କୌଣସି ପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ ହାତରେ ଅଛି, ନାବି ତାନା ପ୍ରାଚ୍ୟ ଦେଶରେ ଡାହାଣ କାନରେ ରଖି ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଦିନରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ, ରାତିରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମଳ ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ମାଟି, ପତ୍ର, ଗାଠି, କିମ୍ବା ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଢାକିବା ନିୟମ। ମୁଣ୍ଡ ଢାକି ମଳ ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ, ଛାୟା, ଆଁଜି ଘାଟ, ନଦୀ କୂଳ, ଗୋଶାଳା, ଦେବସ୍ଥାନ, ଜଳ, ରାସ୍ତା, କିମ୍ବା ଅଙ୍ଗାର ଉପରେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅଗ୍ନି, ଶ୍ମଶାନ, ଗୋବର, କାଠ, ବଡ଼ ଗଛ, ତରଳ ଘାସ ଉପରେ କରିବା ନିଷେଧ। ଦଣ୍ଡ ଉପରେ, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର, ପାହାଡ଼ ଶିର୍ଷ, ପୁରାଣ ଦେବଳୟ, କିମ୍ବା ଝିଁ ଗୁହାରେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଣୀ ରହିଥାଏ, ଚାଲିଅବେଳେ, ଚାଉଳ ଚିପି, ଅଙ୍ଗାର, ମାଟି ଖଣ୍ଡ, ରାଜପଥ ଉପରେ କରିବା ନିଷେଧ। କ୍ଷେତ୍ର, ଗହ୍ବର, ତୀର୍ଥ, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ରାସ୍ତା, ଉଦ୍ୟାନ, ଜଳ ନିକଟ, ଶୂନ୍ୟ ଭୂମି, ନଗର ଘର ଉପରେ ମଳ ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପାଇଁ ଉପରେ, ଛତା ଧରି, ଖୋଲା ଆକାଶରେ, ନାରୀ, ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିମ୍ବା ଗୋମାନ୍ୟ ଦେଖି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦେବ ଦେବଳୟ, ଜଳ ନିକଟ, ଆଲୋକ, ଜଙ୍ଗଲ, ମୂର୍ତି ଦେଖି କରିବା ନିଷେଧ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶୁଚିତା ପାଇଁ ନଦୀ ଘାଟରୁ ଶୁଦ୍ଧ ମାଟି ଆଣିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଅପବିତ୍ରତା କୁ ଦୂର କରିଥାଏ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ, ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଚିତା କରିବା ନିୟମ; ବ୍ରାହ୍ମଣ dusty କିମ୍ବା muddy ମାଟି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରାସ୍ତା, ଶୂନ୍ୟ ଭୂମି, ଅନ୍ୟ ଜନର ଶୁଚିତା ସ୍ଥାନ, ଦେବଳୟ, ଆଁଜି ଘାଟ, ଘର, କିମ୍ବା ଜଳ ଉପରୁ ମାଟି ନେବା ନିଷେଧ। ପରେ, ପୂର୍ବ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେହ କୁ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ଧୁଇଁବା ଉଚିତ। ଏପରି ନିୟମ ଏବଂ ଶୁଚିତା କାର୍ଯ୍ୟ ବିବରଣୀ ପାଇଁ ପଦ୍ମପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର କର୍ମଯୋଗ ଅଞ୍ଚଳର ପଞ୍ଚାଶି ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠି ଶେଷ ହେଲା। ଏହା ପରେ ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ—ଏହି ଭଳି ଶୁଚିତା ଓ ଦଣ୍ଡ ଆଦି ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ଶିଷ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ। ଶିକ୍ଷା ଦେବା କିମ୍ବା ପାଠ ପଢ଼ିବା ସମୟରେ ଗୁରୁଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ସଦା ଏକାଗ୍ର, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଆତ୍ମା ରଖିବା ଉଚିତ; ଗୁରୁ କହିଲେ 'ବସ' ତାହା ପରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମୁହଁ ଦେଖି ବସିବା ଉଚିତ। ଶିକ୍ଷକ ସମ୍ମୁଖରେ ଶୋଇ ଥିବା, ଖାଇଥିବା, ଦଣ୍ଡ ଉପରେ, କିମ୍ବା ପଛ ଦେଇ କଥା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।