ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳର କଥା ଆଛି, ଯେଉଁଠାରେ କପୂର, କଦଳୀ, ବନଶୁକୁର ଓ ବାଘର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଏଠିର ମୃଦୁ ବାୟୁ ଶୋଭାବନ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ମୁହଁ ଓ ଚିରା ମଧ୍ୟରେ ଖେଳେ। ଏଠି ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ଅଦ୍ଭୁତ—ଖିଳିଥିବା କେତକୀ ମକରନ୍ଦରେ ଆଖି ରଞ୍ଜିତ, ଏଉଁ ଛାୟା ଯେଉଁଠି ଚାହିଁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ମିଳେ। ଏଠି ନିଜେ ନିଜେ ନଡିଆ ଫଳ ପଡ଼ିଯାଏ, ଗଛ ଉପରେ ବସୁଥିବା ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ପକ୍ୱ ଆମ୍ବ ଖାଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠି ସିଂହ ଓ ହାତୀ ମିଶି ଖେଳନ୍ତି, ମୟୂର ଗୁହାରେ ସାପ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହି ପବିତ୍ର ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବତ୍ସ, ସ୍ୱ-ନିୟମିତ ଓ ଶାନ୍ତ, ସେ ସଦା ଗୀତାର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟର ପାଠ କରୁଥିଲେ। ଏଠି କିଛି ଦିନ ପରେ, ଏକ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ପାଦପଦ୍ୟ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏକ ଶଶକ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଅଳ୍ପ ପ୍ରାଣ ଥିବାବେଳେ କିଚଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲା। ସେ ମାଟି ସଂସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସହିତ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ର ଶେଷ ହେଲା, ଦିବ୍ୟ ରଥ ଚଢ଼ି ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ଏହି ମାଟି ଲାଗିଥିବା କୁକୁରୀ ମଧ୍ୟ ଭୋକ ଓ ତୃଷ୍ଣାରୁ ମୁକ୍ତ, ତାଙ୍କର କୁକୁର ଶରୀର ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ପରେ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଯେଉଁଠି ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ, ସେ କୁକୁରୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶିଷ୍ୟ ସ୍ୱ-କନ୍ଧରା ନାମକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହସି ଉଠିଲେ, ଗତଜନ୍ମର ଶତ୍ରୁତାର କାରଣ ଭାବି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଓ ନମ୍ରତା ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କୁକୁର ଓ ଶଶକ ଏମିତି ନିମ୍ନ ଜନ୍ମ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ସେମାନେ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ?" ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ—"ହେ ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବତ୍ସ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ସଦା ଗୀତାର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ପାଠ କରୁଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ, ମଧ୍ୟ ଦିନେ ଦିନେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପାଠ କରେ। ମୋର ଚରଣାମୃତରେ ଗଡ଼ି ଯିବା ଦ୍ୱାରା, ଶଶକ ଓ କୁକୁରୀ ଦୁଇଁଜଣ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।" ତେବେ ରାଜା ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ହସିଲେ କାହିଁକି? କୌଣସି ଗୁପ୍ତ କାରଣ ବିଚାରି ଆପଣ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ?" ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ—"ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ସହର ନଦୀପାରେ ଅଛି, ସେଠାରେ କେଶବ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ଜୁଆରେ ପ୍ରବୀଣ। ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ଅନ୍ୟପୁରୁଷରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ରିଷ୍ଟି କରିବା ଦ୍ୱାରା, କେଶବ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା କେଶବ ଶଶକ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କୁକୁରୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଶତ୍ରୁତା ଅନେକ ଜନ୍ମ ଓ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଭୁଲିଯାଏ ନାହିଁ।" ଏହି ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁଭବ କରି, ରାଜା ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୀତା ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ଚରମ ପଦ ଲାଭ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ପଦ୍ମପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ଗୀତାମାହାତ୍ମ୍ୟର ଏକଶେ ଅଠାଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏହା ପରେ ଈଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ହିମାଚଳ ନନ୍ଦିନୀ କହିଲେ—"ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଗୀତାର ପଞ୍ଚଦଶ ଅଧ୍ୟାୟର ମହିମା କହିବି, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।" ଗୌଡ଼ ଦେଶରେ କୃପାଳୁ ନାମକ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ନରସିଂହ ପରି ପ୍ରବଳ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ତଳୱାରରେ ପ୍ରାଣ ହାରାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହାତୀମାନଙ୍କର ଦାନ ଧାରା ଗ୍ରୀଷ୍ମର ତାପକୁ ମଧ୍ୟ ସହିପାରୁଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧର ଭୟରେ ହାତୀମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ପର୍ବତମାନେ ରାଜାଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ହାତୀମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅଶ୍ୱମାନେ ଧରାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ସର୍ପନାଥ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଟୀକା ରଚନା କରିଥିଲେ। ଏଠି ଥିଲେ ସରଭଭେରୁଣ୍ଡ ନାମକ ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେନାପତି, ଯିଏ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଦୁହିଁରେ ପ୍ରବଳ। ତାଙ୍କର ଧନ, ଅଶ୍ୱ ଓ ସେନା ରାଜାଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ସେ ଅପରାଧୀ ରାଜ୍ୟ ଦଖଳ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଉପରେ ଶକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ କରି ହତ୍ୟା କରିବା ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। କିନ୍ତୁ କିଛି ଦିନ ପରେ ସେ ହଠାତ୍ ହେଜାରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଏହି ପାପରେ ସେ ସିନ୍ଧୁ ଦେଶରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା ଭାବେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ଘୋଡ଼ାକୁ ଏକ ବ୍ୟପାରୀ ପୁଅ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ କିଣି, ବଢ଼ିଆ ପ୍ରୟାସରେ ନେଇ ଆସିଲେ। ଏହି ବ୍ୟପାରୀ ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ପୌତ୍ରମାନେ ଓ ବଂଶଧରମାନେ ଦେଶ ସାସନ କରୁଥିଲେ। ସେହି ବ୍ୟପାରୀ ପୁଅ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଘୋଡ଼ା ନେଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଦ୍ୱାରପାଳ ତାଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ନେଇଗଲେ। ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"କହ, କି କାମରେ ଆସିଛ?" ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଲେ—"ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଘୋଡ଼ାକୁ ତିନି ଲୋକର ମଣି ଭାବି, ତାହାର ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଦେଖି ବଡ଼ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ ଆଣିଛି।" ତେବେ ରାଜା ତାଙ୍କ ଚାରିପଟେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି, ଆଦେଶ ଦେଲେ—"ବ୍ୟପାରୀଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଏଠାକୁ ଆଣ।" ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ଘଟଣାମାଳା ଏହି ପୂରାଣ କଥାରେ ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ଗୀତାମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଆମକୁ ଦେଖାଏ।