ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କର ଜିଜ୍ଞାସାରେ ମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, "ମହାପୁଣ୍ୟ କିପରି ସହଜରେ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ? ଏହି ସନ୍ଦେହ ମୋତେ ପ୍ରକାଶ କର।" ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, "ଯାହା ଅବିଶ୍ୱାସ୍ୟ, ତାହା କେବେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ମନ ପାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସେମାନେ ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ପାଇବାରେ ଅସମର୍ଥ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ, ଅଶୁଦ୍ଧ, ଦୁଷ୍ଟମନ, ଭାଗ୍ୟରେ ବିଯୁକ୍ତ, ସେମାନେ ପାପୀ ଓ ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଏପରି କହିଛି। "ଏବେ ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ଶୁଣ, ଯେପରିକି ମୁଁ ଦେଖିଛି ଓ ଶୁଣିଛି, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷରେ, ଏବଂ ଆଗକୁ ଆଉ ବିବର୍ତ୍ତିତ ହେବ। ଯେପରିକି ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଛି ଓ ଦେଖିଛି, ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଆଧାର କରି, ଆତ୍ମାର ଯୋଗକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ୍। କେବେ କେବେ ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଏଠାରେ ଚେଷ୍ଟା କରି ଯୋଗ ଲଭ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ମାନବମାନେ ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ଯୋଗ ଲଭ୍ୟ କରନ୍ତି। ହଜାର ଚେଷ୍ଟାରେ ମାନବ ଯୋଗ ପାଇପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ମାନେ ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯୋଗ ଲଭ୍ୟ କରନ୍ତି। ତଥାପି, ପ୍ରୟାଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ଏହି ସବୁ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। "ଏବେ ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ କାରଣ କହିବି, ଭାରତ: ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି—ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରୁ କିଛି ଭିନ୍ନ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ଏପରି କୁହାଯାଏ; ସମସ୍ତ ଜୀବରେ, ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ସମ୍ମାନ କରାଯାଏ। ସେପରି, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ, ପ୍ରୟାଗକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; ଏହି ଏକ ସତ୍ୟ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପବିତ୍ରତାର ରାଜା ବିଷୟରେ। ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସଦା ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସୁପ୍ରମ ପବିତ୍ରତାର ତୀର; ତୀରର ରାଜାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, କିଛି ଅନ୍ୟ ଚାହିଁବା ନାହିଁ। "ଏଠାରେ ଦିବ୍ୟତା ପାଇଲା ପରେ କିଏ ପୁନଃ ମାନବ ହେବାକୁ ଚାହିବ? ଏହି ତର୍କରେ ତୁମେ ବୁଝିପାରିବ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଯେପରି ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ସେପରି ହୁଏ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମର କଥା ଶୁଣିଛି, ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଉଛି।' "ଯୋଗରେ କିପରି ସିଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, କାର୍ଯ୍ୟରେ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ? ଏବଂ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ କିପରି ଉପଭୋଗ ଓ ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ?" ମୁଁ ପୁନଃ ପୃଥିବୀ ଲଭ୍ୟ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: "ଶୁଣ, ବଳଶାଳୀ ରାଜା, କିପରି ପୃଥିବୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। "ଯେଉଁ ଲୋକ ଗାଁ, ଅଗ୍ନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶାସ୍ତ୍ର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଜଳ, ନାରୀ, ମା, ବାପାକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉନ୍ନତି ନାହିଁ—ପ୍ରଜାପତି ଏପରି କହିଛନ୍ତି; ଏହି ଯୋଗର ସିଦ୍ଧି, ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାନ୍ତି; ଯେଉଁ ଚୋର ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଗାଁ, ଯାନ, ରତ୍ନ, ମୁକୁତା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚୋରି କରନ୍ତି—ଯେଉଁ ଲୋକ ଚୁପଚାପ ନିଅନ୍ତି ଓ ପରେ ଦାନ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଉପଭୋଗକାରୀ ରହନ୍ତି। ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗିଥିବା ନିଚୁଆ ଲୋକ ନରକରେ ତାପିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଯୋଗ, ଧର୍ମ ଓ ଦାନୀ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। "ସତ୍ୟ, ଅସତ୍ୟ, ଅସ୍ତି, ନାସ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଫଳ ମିଳେ, ଏହି ସବୁ ମୁଁ ଏବେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହିବି, କିପରି ଏହି ସବୁ ଲଭ୍ୟ କରିପାରିବ।" ଏହିପରି, 'ପ୍ରୟାଗର ମହତ୍ତ୍ୱ' ନାମକ ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ପଦ୍ମପୁରାଣର ଅନଚେୟାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁନଃ କହିଲେ: "ରାଜା, ପ୍ରୟାଗ, ନୈମିଷ, ପୁଷ୍କର, ଗୋତୀର୍ଥ, ସିନ୍ଧୁ ସାଗରର ମହତ୍ତ୍ୱ ଆଉ ଏକଥା ଶୁଣ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗୟା, ଗଙ୍ଗା-ସାଗର ସଂଗମ, ଏବଂ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳୀ, ପବିତ୍ର ଶିଳାଗୁଡିକ—ଦଶହଜାର ପବିତ୍ରତୀର ଓ ତିରିଶ କୋଟି ଅନ୍ୟ ତୀର ସଦା ପ୍ରୟାଗରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏପରି କହନ୍ତି। ଏଠାରେ ତିନିଟି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ; ପ୍ରୟାଗରୁ ଉଦ୍ଗତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଜାହ୍ନବୀ ଅତିଶୟ ପୂଜ୍ୟ। ସୂର୍ଯ୍ୟର କନ୍ୟା ଦେବୀ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପ୍ରୟାଗରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସହ ଉପସ୍ଥିତ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଉପକାର କରନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟର ଅଞ୍ଚଳ ପୃଥିବୀର ଗର୍ଭ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ରାଜା, ପ୍ରୟାଗର ଏକ ଶୋଳାଂଶ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ମିଳିପାରିବ ନାହିଁ। ଢାଇ କୋଟି ତୀର, ବାୟୁ କହିଛନ୍ତି, ଦିବ୍ୟ, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶର—ସମସ୍ତ ଜାହ୍ନବୀ ଭାବରେ ଗଣନା ହୁଏ। ପ୍ରୟାଗ କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତରାର ନିବାସ; ଭୋଗବତୀ ଏବଂ ଏହି କୁଣ୍ଡ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର। ଏଠାରେ ଦେବ ଓ ଯଜ୍ଞ ଆକାର ନେଇଥାନ୍ତି; ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ ପ୍ରୟାଗକୁ ପୂଜନ୍ତି। ବଡ଼ ଧନୀ ରାଜାମାନେ ଏଠାରେ ଦେବଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି; ତେଣୁ, ଭାରତ, ତିନି ଲୋକରେ ଏଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କୌଣସି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ଏହାର ଶକ୍ତିରେ, ପ୍ରୟାଗ ସମସ୍ତ ତୀରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି; ଦଶହଜାର ତୀର ଓ ତିନି କୋଟି ଅନ୍ୟ ତୀର ଏଠାରେ ଅଛି। ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଙ୍ଗା ଅଛି, ସେଠି ତପସ୍ୟାର ନିବାସ; ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଅଭୟ କ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ଜାଣ। ଏହି ସତ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ, ଧର୍ମିକ, ପୁତ୍ର, ବନ୍ଧୁ, ଶିଷ୍ୟଙ୍କ କାନରେ କୁହିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ପବିତ୍ର, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଇଥାଏ, ସେବାଯୋଗ୍ୟ, ଶୁଭ; ଏହି ପୁଣ୍ୟ, ଆନନ୍ଦମୟ, ପବିତ୍ର, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ। ଏହି ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ; ଏହି ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଧ୍ୟାନ କରିଥିବା ଦ୍ୱିଜ ପବିତ୍ରତା ପାଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୈନିକ ଏହି ପବିତ୍ରତୀର ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନ ପାଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ରତୀର ଧର୍ମିକ ଲୋକ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇ ଲଭ୍ୟ କରନ୍ତି; କୌରବ, ତୀରରେ ସ୍ନାନ କର, ଏବଂ ମନକୁ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ନେଉନାହିଁ।