ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ରାଜା ତାଙ୍କ ସମାନ ବୟସ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଜପୁତ୍ର ସହ ମିଳି, ମନୋରଞ୍ଜନ ପାଇଁ ବଡ଼ ବାଜି ଲଗେଇଲେ। ଦୁଇଏ ଆପଣାଙ୍କ ପାଳକୀରୁ ଉତରି, ବିଜୟମାଳା ଧାରି ଗର୍ବିତ ଭାବେ ଜୋରେ ଚିତ୍କାର କରି କୁକୁରକୁ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଶଶକଙ୍କ ପଛରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ରାଜପୁତ୍ର, ଯିଏ ସବୁଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ବାହୁଶାଳୀ, ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ କୁକୁରକୁ ଛାଡ଼ି, ବିଜୟମାଳା ଘୋଷଣା କରି ଥମ୍ହି ରହିଲେ। ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ଏହି ଦୁଇଟି କୁକୁର ଅପୂର୍ବ ଗତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ରୁତ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଶଶକ ଅତିଶୟ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଏକ ବଡ଼ ଗହ୍ବର ଭିତରେ ପଡ଼ିଗଲା, କିନ୍ତୁ ତାହା ପଡ଼ିଯିବା ସତ୍ୱେ କୁକୁର ଶଶକକୁ ଧରିପାରିଲା ନାହିଁ। ପରେ ଶଶକ ଦୀରେ ଦୀରେ ଉଠି ଦୌଡ଼ିଗଲା, କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ କୁକୁର କ୍ରୋଧରେ ଫେନା ହେଉଥିବା ଶଶକକୁ ଧରି ଦେଲା। ଏହି ସମୟରେ ଶଶକ ଲଫି ଯିବା ବେଳେ, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ କୁକୁର ତାହାକୁ ଗଳା ଧରି ଧରିଲା। "ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ଜିତିଛୁ!" ବୋଲି ସମସ୍ତେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେଇ କୁକୁର ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଶଶକକୁ ମୁହଁରୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା। ଏହି ସମୟରେ ଦାନ୍ତର ଅନେକ ଘାଉ ଏବଂ ରକ୍ତପ୍ରବାହ ହେଉଥିବା ଶଶକ ମାଟି ଭିତରେ ଗୋଟିଏ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୁଚିଗଲା। ରାଜାଙ୍କ କୁକୁର ରାଜସିକ ଶୂନ୍ୟତା ସହିତ ଧନ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ମାଟିକୁ ଘ୍ରାଣ କରୁଥିଲା, ଲୁଚିଥିବା ଶଶକ ଭୟରେ କେବଳ ହାତ ଦୂରିକୁ ଏଗୋଇଥିଲା। ଏହି ସ୍ଥାନ ଏମିତି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଞ୍ଚଳ, ଯେଉଁଠାରେ କପୂର, କଦଳୀ, ବନଶୁକର ଓ ବାଘର ଚିହ୍ନ ରହିଥାଏ, ବାତାସ ଗାଢ଼ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଭୂଷିତ ଗାଳ ମାଧ୍ୟମରେ ବହୁଥାଏ। ଏଠାରେ ଫୁଲିଥିବା କେତକୀ କୁସୁମର ରେଣୁ ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ଷୁ ରଙ୍ଗିତ ଓ ଛାୟା ଚାହିଁଥିବା ମାନ୍ୟଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଦିଆଯାଏ। ଏଠାରେ ନଡିଆ ଫଳ ନିଜେ ଝରିପଡ଼େ, ଗଛରେ ରହୁଥିବା ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ପାକା ଆମ୍ବ ଖାଇ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ସିଂହ ଏଠାରେ ହାତୀ ସହ ଖେଳେ, ନାଗ ମୟୂର ଘଉଁ ଭିତରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ଆଶ୍ରମରେ ବତ୍ସା ନାମକ ଏକ ଶାନ୍ତ, ସଂୟମୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅବିରତ ଭାବେ ଗୀତାର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ପାଠ କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ଧୋଇଥିବା ପାଣିରେ ଶଶକ ଧୋଇ ମାଟି ଭିତରେ ପଡ଼ି ରହିଲା, ଏବଂ ଶଶକ ମୁସ୍କିଲରେ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ କେବଳ ସେଇ ପବିତ୍ର ମାଟି ସ୍ପର୍ଶ କରିବାରେ, ତାଙ୍କ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଶେଷ ହେଲା, ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଚଢ଼ି ଶଶକ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଗଲା। ସେଇ କୁକୁର ମଧ୍ୟ, ମାଟିର ଛିଟା ଲଗି ଦେହ ଅଳଙ୍କୃତ, ଭୋକ ଓ ତିରିଷ୍ଣା ରହିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ କୁକୁର ଶରୀର ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସେଉଁଠାରେ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ଅଳଙ୍କୃତ, ସେଇ କୁକୁର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶିଷ୍ୟ ସ୍ୱକଣ୍ଢରା ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ ହସିଲେ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଶତ୍ରୁତା ଚିନ୍ତା କରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହସ ଆଖିରେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଗମ୍ଭୀର ଭକ୍ତି ସହ ବନ୍ଦନା କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା କୁହ, କିପରି ଏହି ନିମ୍ନ ଜନ୍ମର ଅଜ୍ଞାନୀ ଶଶକ ଓ କୁକୁର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ?" ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ: "ବତ୍ସା ନାମକ ଦ୍ୱିଜ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ସଂୟମ ଓ ଶାନ୍ତି ସହିତ ଗୀତାର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ନିତ୍ୟ ପାଠ କରୁଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ନିତ୍ୟ ପଢ଼େ। ମୋର ପଦପଦ୍ମ ଧୋଇଥିବା ପବିତ୍ର ପାଣିରେ ଗଡ଼ି ଶଶକ ଓ କୁକୁର ଦୁହେଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।" ତାପରେ ରାଜା ପଚାରିଲେ: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କାହିଁକି ହସିଲେ, କୌଣସି ଗୁପ୍ତ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ କି?" ଶିଷ୍ୟ କହିଲେ: "ଏକ ବଡ଼ ସହର ଅଛି, ନାମ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ଏକ ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଠାରେ କେଶବ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ଜୁଆ ଖେଳରେ ପ୍ରବୀଣ। ତାଙ୍କ ଶ୍ତ୍ରୀ ଅନ୍ୟପୁରୁଷ ପ୍ରେମରେ ପଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ଧୋଖା ଦେଲେ। ରାଗରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଦ୍ୱେଷରୁ ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଲା। ଏହି ନାରୀହତ୍ୟା ଦୋଷରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶଶକ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଅଞ୍ୟାୟ କାରଣରୁ ଶ୍ତ୍ରୀ କୁକୁରୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଦ୍ୱେଷ ଅନେକ ଜନ୍ମ ଓ ଶରୀର ବଦଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୁଲିଯାଏ ନାହିଁ।" ଏପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ କଥା ବୁଝି ରାଜା ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୀତା ଅଧ୍ୟୟନ କରି ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଗୀତାମାହାତ୍ମ୍ୟର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଉଛି, ଯାହା ପଦ୍ମପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ଅଂଶ ଅଟ୍ଠାଏଁଶି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ତାପରେ ଭଗବାନ ଈଶ୍ୱର ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ହିମାଚଳନନ୍ଦିନୀ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଗୀତାର ପନ୍ଦରତମ ଅଧ୍ୟାୟର ମହିମା କହିବି, ମନୋযোগ ସହ ଶୁଣ।" ଗୌଡ଼ ଦେଶରେ କୃପାଳୁ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ନରସିଂହ ପରି ପ୍ରବଳ; ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ତଳୱାରରେ ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀମାନଙ୍କର ଦାନଧାରା ଗ୍ରୀଷ୍ମର ତୀବ୍ର ତାପକୁ ମଧ୍ୟ ରୋକିପାରୁଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧର ଭୟରେ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ପର୍ବତମାନେ ତାଙ୍କ ଦୟାଶୀଳ ସୁରକ୍ଷାରେ ରାଜାଙ୍କ ହାତୀମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନରେ ଉପ୍ତେଜିତ ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଦୌଡ଼ରେ ଭୂମି ଚିରି ଅସମତଳ ହେଉଥିଲା, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏଉଁଠାରେ ନାଗରାଜ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଟିକା ରଚନା କଲେ। ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସୈନିକ ଥିଲେ, ଯିଏ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଦୁହିଁରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କ ନାମ ସରଭଭେରୁଣ୍ଡ, ଯାହାଙ୍କ ବାହୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଥିଲା।