ଏକଥାରେ ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଜଣେ ନିତ୍ୟ କୁଶ ଶୟନା ଉପରେ ବସି, ନିୟମିତ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ ରଖି, ଦିନକୁ ଏକଥର ଖାଇବା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ସେ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗର ନାୟକ ହୋଇଥାନ୍ତି। ସେ ଶତ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷିତ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗର ମହାନ ନାୟକ ହୋଇଯାନ୍ତି। ସେ ଦଶ ହଜାର ଗ୍ରାମର ଭୋଗୀ ହୋଇଥାନ୍ତି, ସେଠାରେ ସଦା ଧନ ଓ ଧାନ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ସେ ସଦା ଦାନଶୀଲ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି। ଏପରେ, ଅନେକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିବା ପରେ, ସେ ପୁନଃ ସେହି ପବିତ୍ର ତ୍ରୁତିକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ସୁମଧୁର ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ, ଏକ ନିୟମିତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି, ଉପବାସ କରି, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଜଣେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ କୋଟିତୀର୍ଥରେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେ ହଜାର କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ବର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲା ପରେ, ସେ ସ୍ବର୍ଗରୁ ତଳକୁ ତଳିଯାନ୍ତି। ସେ ପୁନଃ ଏକ ସୁନ୍ଦର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମଣି, ମୁକ୍ତା ଭରିତ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ତା'ପରେ ଭୋଗବତୀ ନଗରକୁ, ଯାହା ଭାସୁକିର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅଛି, ଯାନ୍ତି। ସେଠାରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ତ୍ରୁତି ଅଛି, ଯାହା ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ସେ ଧନୀ, ସୁନ୍ଦର, କୌଶଳୀ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଧର୍ମିକ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଚାରି ବେଦ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀତାର ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ଅଛି, ସେ ସବୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଅହିଂସାର ପୁଣ୍ୟ କେବଳ ସେଠାକୁ ଯିବା ଦ୍ୱାରା ମିଳିଯାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ସେଠି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ସିନ୍ଧୁ ଯେଉଁଠାରେ ମିଶିଯାଏ, ସେଠି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଠାରୁ ଦଶ ଗୁଣା ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଯେଉଁଠାରେ ଧନ୍ୟ ଗଙ୍ଗା, ଅନେକ ତ୍ରୁତି ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଭରିତ, ମିଳିଥାଏ—ସେଠି ତା'କୁ ସିଦ୍ଧି କ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହିବା ଦରକାର, କିଏ ମୃତ୍ୟୁ ଲୋକକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥାନ୍ତି, ନାଗମାନେ ତଳେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି। ସ୍ବର୍ଗରେ, ଗଙ୍ଗା ଦେବମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି; ଏହିପରି, ତିନି ମାର୍ଗ ଭାବରେ ଗଙ୍ଗା ଚିହ୍ନିତ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦେହଧାରୀର ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗାରେ ରହିଥାଏ, ସେ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ବର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ତ୍ରୁତି ମଧ୍ୟରୁ ଗଙ୍ଗା ସର୍ବୋତ୍ତମ, ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏଉଁ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତଠାରେ ସହଜରେ ମିଳିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ତିନି ତ୍ରୁତିରେ ଦୁର୍ଲଭ। ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାର, ପ୍ରୟାଗ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମ—ଏଠି ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକ ସ୍ବର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି; ଏଠି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ପାପରେ ଦୁଃଖିତ ମନ ନେଇ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ଚାହିଁଥାନ୍ତି, ଗଙ୍ଗା ପରି ସମାନ ଉପାୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ। ସେ ଶୁଦ୍ଧ ମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶୁଦ୍ଧି, ଶୁଭ ମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶୁଭ; ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶିର ଉପରୁ ପତିତ ହୋଇ, ଗଙ୍ଗା ଶୁଭ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି। ତା'ପରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ପୁନଃ ଶୁଣ। ଏହା ଶୁଣିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର ତୀରରେ ମନସା ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ତ୍ରୁତି ଅଛି। ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି, ଏଠି ଯେଉଁଠି ଯିବେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଗାଁ, ଜମି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରି ଯେତେ ଫଳ ମିଳିଥାଏ, ସେହି ପବିତ୍ର ତ୍ରୁତିକୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ଏହି ଫଳ ପୁନଃ ମିଳିଥାଏ। ଚାହିଁ କିମ୍ବା ଅଚାହିଁ, ଯେଉଁ ଜଣେ ଗଙ୍ଗାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେ ସ୍ବର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି, ନରକ ଦେଖିବାକୁ ପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଅପ୍ସରାମାନେ ଗାନ କରି ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପରେ, ସେ ହଂସ ଓ କଦଳୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଥରେ ଯାନ୍ତି। ବହୁ ବର୍ଷ, ଛଅ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲା ପରେ, ସ୍ବର୍ଗରୁ ତଳିଯାନ୍ତି। ଏପରେ, ସେ ଏକ ମହାନ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଧନ, ମଣି, ମୁକ୍ତା ଅଛି। ଷଠି ହଜାର ତ୍ରୁତି ଓ ଷଠି ଶତ ତ୍ରୁତି ମାଘ ମାସରେ ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଯମୁନା ସଙ୍ଗମକୁ ଯାନ୍ତି। ଏଠି ଶତ ହଜାର ଗାଁ ଦାନ କରିବାର ଫଳ, ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘ ମାସରେ ତିନି ଦିନ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମିଳିଯାଏ। ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠି ପଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି କ୍ରିୟା ସଫଳ କରିଥାଏ, ସେ ଦୋଷ ହୀନ, ରୋଗ ହୀନ, ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭରିତ ହୋଇଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଯେତେ କେଶ ରହିଛି, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ବର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ତା'ପରେ, ସ୍ବର୍ଗରୁ ତଳିଯାଇ, ଜାମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ନାୟକ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିବା ପରେ, ସେ ପବିତ୍ର ତ୍ରୁତିକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସଙ୍ଗମରେ ପାଣିକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ରାହୁ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ର ମୁକ୍ତି ପାଇଥିବା ପରି, ସେ ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ସୋମ ଲୋକରେ ସୋମ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଷଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ଷଠି ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସ୍ବର୍ଗରେ ରହି, ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ଯଦି ସ୍ବର୍ଗରୁ ତଳିଯାନ୍ତି, ସେ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଯେଉଁ ଜଣେ ତଳକୁ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଉପରକୁ ପାଦ ରଖି ଅଗ୍ନି ମୂଳରେ ପାନ କରନ୍ତି, ସେ ଏକ ଲାଖ ବର୍ଷ ସ୍ବର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ତା'ପରେ, ସ୍ବର୍ଗରୁ ତଳିଯାଇ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିବା ପରେ, ସେ ପବିତ୍ର ତ୍ରୁତିକୁ ଆସନ୍ତି; ଯେଉଁ ଜଣେ ତାଙ୍କ ଶରୀର କାଟି ପକ୍ଷୀମାନେ ଖାଇବାକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତା'ପାଇଁ ଫଳ ଶୁଣ: ଏକ ଲାଖ ବର୍ଷ ସେ ସୋମ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ତା'ପରେ, ସ୍ବର୍ଗରୁ ତଳିଯାଇ, ଗୁଣ, ସୁନ୍ଦରତା, ବୁଦ୍ଧି, ଏବଂ ଅତି ପ୍ରିୟ ଶରୀର ଭରିତ ଧର୍ମିକ ରାଜା ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିବା ପରେ, ସେ ପୁନଃ ପବିତ୍ର ତ୍ରୁତିକୁ ଆସନ୍ତି, ଯମୁନାର ଉତ୍ତର ତୀର ଓ ପ୍ରୟାଗର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ।