ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ସଠି ହଜାର ଧନୁର୍ଦ୍ଧ ଦୂରରେ ସୁରକ୍ଷା କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ିଥିବା ସୂର୍ୟଦେବ ସବିତା ସଦା ଯମୁନା ନଦୀକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ବିଶେଷକରି, ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ପ୍ରୟାଗକୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଏବଂ ହରି ଦେବଗଣଙ୍କ ସହିତ ଏହି ପବିତ୍ର ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯାହା ବହୁ ଗରିମାପୂର୍ଣ୍ଣ। ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ମହେଶ୍ୱର ସଦା ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଦେବତା ଏହି ସୁଭକ୍ଷେତ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯାହା ଶୁଭ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ। ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଧର୍ମରେ ବେଡ଼ିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏକ ଅତି ଛୋଟ ପାପ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅଟକାଇ ଦେଇଥାଏ। ପ୍ରୟାଗକୁ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଏହି ପବିତ୍ର ଭୂମିକୁ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ତାହାର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳିଥାଏ। ଏହି ପବିତ୍ର ମାଟିର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ପଞ୍ଚ ପବିତ୍ର ପୋକର ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ବହିଯାଏ। ପ୍ରୟାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ମନୁଷ୍ୟର ପାପ ତୁରନ୍ତ ଧୋଇଯାଏ; ଏବଂ ହଜାର ଯୋଜନା ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି— ଯଦି କିଏ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ତାହାର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଦେଖିଲେ ଶୁଭ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିପାରେ। ଏହି ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଏବଂ ତାହାର ଜଳ ପିଇବା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ନିଜର ସାତ ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର କରେ; ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି, କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ଅହିଂସାରେ ଦୃଢ଼— ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ଗୋ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିବେଶିତ—ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ସେ ନିଜ ମନରେ ଯେଉଁ ଇଛା ଚିନ୍ତା କରେ, ତାହା ପ୍ରଚୁର ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ସୁରକ୍ଷା କରୁଥିବା ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଇ— ଏକ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଏଠାରେ ଏକ ମାସ ରହି ଆତ୍ମା ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ଚାହିଥିବା ଫଳ ପାଇଏ ଏବଂ ପ୍ରୟାଗରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଯମୁନା ଦେବୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କନ୍ୟା, ତିନି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ନଦୀମାନେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ମହେଶ୍ୱର ଦେବ ସଦା ନିଜ ଉପସ୍ଥିତି ଦେଇଛନ୍ତି; ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପ୍ରୟାଗ ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ। ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ—ଏଠି ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗ ଖଣ୍ଡର ଏକାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁଣି କହିଲେ: ରାଜନ୍, ପ୍ରୟାଗର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଆଉ ଶୁଣ, ଯାହାକୁ ଯାଇଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦୁଃଖି, ଦରିଦ୍ର ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରୟାଗ ଛଡ଼ି ଅବିନାଶୀ ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଯମୁନାର ସଙ୍ଗମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଏଠି ଜୀବନ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଶୁଭ ରଥରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପୁରୁଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ତାହାର ଚାହିଦା ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏହା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି। ସେ ଏକାଧିକ ଦେବ ରତ୍ନରେ ଘିରା, ଅନେକ ପତାକା ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ସୁନ୍ଦର ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି। ସଙ୍ଗୀତ ଏବଂ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ସେ ଜାଗି ଉଠନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ପୃଥିବୀ ଜନ୍ମକୁ ବିସ୍ମୃତି ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରି ଆସନ୍ତି, ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଶ୍ରୀମୟ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ସେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏହାକୁ ଚିନ୍ତା କରି ଯେଉଁଠି ରହନ୍ତି, ନିଜ ଦେଶ, ଜଙ୍ଗଲ, ବିଦେଶ କିମ୍ବା ଘରେ—ସେ ପ୍ରୟାଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି। ଏଠିର ମାଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଋଷି, ତପସ୍ୱୀ ଏବଂ ସିଦ୍ଧମାନେ ଏହି ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର ଶୋଭାମୟ ତଟରେ ଏକ ଆନନ୍ଦମୟ ପରିବାରରେ, ହଜାର ନାରୀ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ସହିତ ସେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ନିଜ ପୁଣ୍ୟ ଫଳରେ। ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; ପଛରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରି ଆସି, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ନାଥ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ପୁଣିପୁଣି ଧର୍ମକାମନା କରି, ଏହି ଜଗତରେ ଗୁଣ ଏବଂ ଧନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ। ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଏବଂ ବାଣୀରେ ସତ୍ୟ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଦାନ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରତ୍ନ, ମୁକୁତା, ଧାନ ଦେଇଥିଲେ, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ପିତୃତର୍ପଣ କିମ୍ବା ଦେବପୂଜା ପାଇଁ— ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ତାଙ୍କୁ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ତାହାର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ଦେବାଳୟରେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିଜ ଜନ ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଚେତନ ରହିବା ଉଚିତ; ପ୍ରୟାଗରେ ଯେଉଁମାନେ କପିଳା ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି— ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ, ରୂପା ଚରଣ, ଗଳାରେ ବସ୍ତ୍ର, ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଗାଈ ଏବଂ ଶିଳା ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ସତ୍ପାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ପ୍ରୟାଗରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ— ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶାନ୍ତ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ବେଦ ଅଭିଜ୍ଞ ହେବା ଦରକାର; ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଯମୁନା ସଙ୍ଗମରେ ଏହି ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସହିତ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ, ଏହି ଗାଈର ଶରୀରରେ ଯେତେ ଲୋମ ଅଛି, ସେତେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।