ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ମହାନ ବୈଦିକ ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଯଦି ଏକ ଉପଯୋଗୀ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ କାନରେ ମୋକ୍ଷମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ଏହା ଧର୍ମମୟ, ପବିତ୍ର, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ ହୁଏ। ଏହା ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ପାପହର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ଏହା ପୃଥିବୀର ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ ଧନ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାଠ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ମିଳେ, ଏହା ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ୱର୍ଗଦାୟକ, ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଏବଂ ଶୁଭକର। ଏହି ପାଠ ମୁଁଷ୍ୟର ବୁଦ୍ଧି ବଢ଼ାଏ, ଏହା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏବଂ ତୀର୍ଥମାଳାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ଯିଏ ପୁତ୍ରହୀନ, ସେ ପୁତ୍ର ପାଇଁଥାଏ; ଦରିଦ୍ର ଧନ ଲାଭ କରେ। ରାଜା ପୃଥିବୀ ଜୟ କରେ, ବ୍ୟାପାରୀ ଧନ ଲାଭ କରେ, ଦାସ ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ପାଏ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ପାଠ କରି ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଯିଏ ଦିନେ ଦିନେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥମାଳାର କଥା ଶୁଣେ, ସେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ପାଏ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱର୍ଗେ ଆନନ୍ଦ କରେ। ଯେଉଁ ତୀର୍ଥଗୁଡିକ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଯାଇନାହାନ୍ତି, ସେ ମନସିକ ଭାବେ ଏହାକୁ ସମ୍ବେଧନ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଏହିପରି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅନୁଭୂତି କରାଯିବା ଚାହିଁ। ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡିକୁ ବସୁମାନେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ମାରୁତମାନେ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ଏବଂ ଦେବତା ସମାନ ଋଷିମାନେ ନିଜ ନିଜ ପୁଣ୍ୟ କାମନାରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅନୁସରି, ହେ କୌରବ, ନିୟମିତ ଆତ୍ମସଂୟମ ରଖି ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କର; ପୁଣ୍ୟ ଉପରେ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼େ। ଶୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଶ୍ରବଣ ଏବଂ ପୂର୍ବଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ଯିଏ ଏହି ତୀର୍ଥ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଉଦାହୃତ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରି ତୀର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଯିଏ ବିଧି ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହାନ୍ତି, ମନ ଶୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ, ଅଶୁଦ୍ଧ, କିନ୍ତୁ ଚୋର ନୁହେଁ, ତାଳମାନ କୁଟିଲ ନୁହେଁ, ସେ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ, ହେ କୌରବ, ତୁମେ ସଦା ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରୁଛ, ଧର୍ମ ଏବଂ ଅର୍ଥର ସତ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦେଖୁଛ, ତେଣୁ ତୁମର ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜ, ପ୍ରପୂର୍ବଜ, ପିତୃମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ତାପରେ ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତୁମେ ସଦା ଧର୍ମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛ, ତୁମେ ଭୂମିରେ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ଏବଂ ଦିଲୀପଙ୍କ ପରି ମହାନ କୀର୍ତି ଲାଭ କରିବ।" ଏହିପରି କଥା କହି, ଅନୁମତି ଦେଇ, ପ୍ରସନ୍ନ ମନେ ପୂଜ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ତଥାକ୍ଷଣାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଦିଲୀପ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝି, ପୃଥିବୀ ଚାରିପାଖ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କଲେ। ଏହିପରି ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ପ୍ରଣାଳୀ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା; ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ। ଏପରି ଭାବେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରିଥିବା ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶତାଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମ ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏବଂ, ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମେ ଦିଲୀପଙ୍କ ପରି ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଧର୍ମ ଲାଭ କରିବ। ତୁମେ ଋଷିମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କରିବ, ଏହିପରି ଫଳ ତୁମେ ପାଇବ; ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡିକ ଦାନବମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି। ଏହି ତୀର୍ଥର ଉପରେ ଅନ୍ୟ କେହି ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେନାହିଁ, ହେ କୌରବ, ଏହା ଦେବତା ଋଷିମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର କଥା, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସହିତ ଜଡିତ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତେ ଏହି କଥା ପାଠ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଯେଉଁଠାରେ ବଲ୍ମୀକି, କଶ୍ୟପ, ଅତ୍ରି, କୌଣ୍ଡିନ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଗୌତମ, ଅସିତ, ଦେବଳ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଗାଳବ, ଉଦ୍ଦାଳକ, ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଶୌନକ ଓ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ବ୍ୟାସ, ଦୁର୍ବାସା, ଜାବାଲି ଏବଂ ଅନେକ ତପସ୍ବୀ ଋଷିମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଠି ପବିତ୍ରତା ରହିଛି। ଏହି ମହାନ ତପସ୍ବୀମାନେ ତୁମ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ସହ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରି, ତୁମେ ମହାଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପରି ବଡ଼ କୀର୍ତି ଲାଭ କରିବ। ଯଥା ଧର୍ମାତ୍ମା ଯୟାତି, ପୁରୁରବା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଅତିଶୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେବ। ଭଗୀରଥ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ, ବୃତ୍ର ନାଶକ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ବିପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରିଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ତିନି ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରି ଜନତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବ। ନିଜ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ହେ ପଦ୍ମନୟନ, କୀର୍ତ୍ତିରେ ତୁମେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପରି ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବ। ଏହିପରି କଥା କହି, ମହାନ ଋଷି ନାରଦ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ ତଥାକ୍ଷଣାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କଲେ। ଯିଏ ଏହି ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର କଥା ମୋ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପାଠ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ସତ୍ୟ କଥା କହିଦେଲି; ଆଉ କ'ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର? ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷିମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ କିଛି ଲୁଚାଇନାହିଁ। ଏହିପରି ତୀର୍ଥଗୁଡିକ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ସ୍ୱରୂପ, ବିବରଣ କରାଯାଇଛି। ଏଉଁ ତୀର୍ଥ ଯେଉଁଠି ଅନୁଷ୍ଠିତ, ଏହା ସହିତ ସଂଯୋଗ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା ଏବଂ ସେବା କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର; କଳିଯୁଗରେ ଏହିପରି ପାପ ନାଶକ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ତୀର୍ଥରେ ବାସ କରିବା, ଏହାକୁ ଛୁଇଁବା, ଏବଂ ଦିନେ ଦିନେ ଏହାକୁ କହିବା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଲାଭ ହୁଏ। କେବଳ ତୀର୍ଥ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ନାଶ ହୁଏ; ତୀର୍ଥଗୁଡିକ ପବିତ୍ର ଏବଂ ସେବାଯୋଗ୍ୟ। ତୀର୍ଥ ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ନାରାୟଣଙ୍କ ସେବା ହୁଏ; ତୀର୍ଥର ଅବସ୍ଥା ଉପରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁଳସୀ, ଅଶ୍ୱଥ ଏବଂ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ସଦା ସେବିତ ହେବା ଉଚିତ। ବିଶେଷ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେବା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ ବୋଲି ପୁରାତନମାନେ କହିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉପକାର ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଶୁଦ୍ଧି, ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ।