ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ, ଗୀତା ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ସତୀ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟୁଟ ଶୃଙ୍ଖଳା ଭିତରେ ରହିଛି। ଭଗବାନ ଈଶ୍ୱର ଭାବାନୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟର ମହିମା କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜ୍ୟ। ମନୋଯୋଗ ସହିତ ଶୁଣ।” ପୁରୁକୁତ୍ସା ନଗରରେ ପିଙ୍ଗଳ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସଂସ୍କାରିତ ପରିବାରର ଏବଂ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜ ବଂଶୀୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦକୁ ଛାଡ଼ି, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ତାଳ-ମୃଦଙ୍ଗ ଆଦିରେ ମନ ଲଗାଇଲେ। ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ହୋଇ, ସେ ବିଶେଷ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲେ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଦରବାରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ରହି, ଅନ୍ୟର ଜନନୀମାନେ ଉପରେ ମନ ଲଗାଇ, ତାଙ୍କ ସହ ଭୋଗ କଲେ। ଅତ୍ୟଧିକ ଅହଂକାର ଓ ଅନିୟମିତ ଚରିତ୍ରରେ ଲିନ୍ ହୋଇ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଚିହ୍ନଟ କରି, ସେ ସେହି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଗୁପ୍ତଭାବେ କରୁଥିଲେ। ପିଙ୍ଗଳଙ୍କ ଜୀବନସାଥୀ ଅରୁଣା ନାମକ ଜଣେ ନିମ୍ନ କୁଳର ମହିଳା ଥିଲେ। ସେ ନିଜ ପ୍ରେମିକଙ୍କ ସହ ଘୂରିଘୂରି, ବିବିଧ ବାଧା ମାନି, ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ନିଜ ଘରେ ପିଙ୍ଗଳଙ୍କୁ ମିଳିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ହତ୍ୟା କରି, ମାଟି ତଳେ ପୁତେଇଦେଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ପିଙ୍ଗଳ ଜୀବନ ହରାଇ, ଯମଲୋକକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଅସହ୍ୟ ନରକ ଭୋଗି, ପିଙ୍ଗଳ ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଗୃଧ୍ର ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅରୁଣା ମଧ୍ୟ ଗୁଦ୍ରୋଗରେ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ଭୟଙ୍କର ନରକ ଭୋଗି, ସେହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ପୋଉଁ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଧାନ ଚିଞ୍ଚିବାକୁ ଏଠାରୁ ସେଠା ଘୂରୁଥିଲେ। ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ମନେପକାଇ, ଗୃଧ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ପୋଉଁ ପଡ଼ି ଯାଉଥିବା ବେଳେ ଏକ ଖୋପାଳ ଭରି ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଚିରିଦେଲା। ଗୃଧ୍ର ମଧ୍ୟ ଏଗିଇ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା, ଏବଂ ଦୁଇଁଜଣ ଏହି ମଣିଷ ମୁଣ୍ଡର ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଜୀବନ ହରାଇଲେ। ଏହିଭଳି ଦୁଇଁଜଣ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ଦୁଷ୍କର୍ମ ସ୍ମରଣ କରି, ଭୟକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଯମଦୂତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପିତୃଲୋକକୁ ନିତେ ଲାଗିଲେ। ଯମ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ କିନ୍ତୁ ଦେଖିଲେ ଯେ, ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଏହି ଖୋପାଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମହାପୁଣ୍ୟ ହୋଇଛି। ଏହିପରି ବଡ଼ ଅପରାଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯମ ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଲୋକରେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ଦୁଇଁଜଣ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇ, ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମ ସ୍ମରଣ କରି, ବୈୱସ୍ବତ ଯମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ପ୍ରଣାମ କରି ପଚାରିଲେ, “ଆମେ ଏତେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛୁ, ତଥାପି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଲୋକ କିପରି ପାଇଲୁ?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ବୈୱସ୍ବତ କହିଲେ, “ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଏକ ତପସ୍ବୀ ଥିଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ, ଏକା ଓ ନିର୍ମୋହ, ଶାନ୍ତ ଓ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷ ଶୂନ୍ୟ, ସେ ସଦା ଗୀତାର ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ ପାଠ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣର ପୁଣ୍ୟରେ ଏବଂ ଏହି ଖୋପାଳ ଜଳ ଗୀତା ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟର ପବିତ୍ରତାରେ ଏବଂ ଦେହ-ମନ ଶୁଦ୍ଧି ହୋଇ, ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ମୁକ୍ତ ହେଇଛ। ଏହିପରି ମହିମା ଗୀତାର ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟର, ତେଣୁ ଏବେ ଇଚ୍ଛିତ ଲୋକକୁ ଯାଅ।” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପାଇ, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ବିଷ୍ଣୁଧାମକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହିପରି ଗୀତା ମହାତ୍ମ୍ୟର ଅନନ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା ଶେଷ ହେଲା। ପୁନି ଏକଥା ଶୁଣ, ଭବାନୀ, ମୁକ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ ଗୀତାର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟର ମହିମା କଥା କହିବି। ଭୂମିରେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳ କଶ୍ମୀର, ଏବଂ ତାହାର ରାଜଧାନୀ ସରସ୍ୱତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ। ସେଠାରେ ସ୍ଥିତ ଥିବା ବାଣୀଦେବୀ, ହଁସ ଉପରେ ବସି ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀ ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧୃତ ହେଇ, ସେ ଜଣେ ଭକ୍ତକୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ କୁଙ୍କୁମ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା ହୁଏ, ହଁସ ପଂଖ ଉଠାଇ ଚାରିଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଦେଇ ପୂଜିତ କରାଯାଏ। ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ କୃପାରେ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ କଥା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଭାଷା ତୁରନ୍ତ ଓ ଅବିରତ ଭାବରେ ବୁଝିପାରାଯାଏ, ଯେପରି ଉତ୍ସବ ଦିନ ହେଉଛି। ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ଘର ଆଙ୍ଗଣରେ କୁଙ୍କୁମ ଧୂଳି ଉଠି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ରଞ୍ଜିତ ଦେଖାଯାଏ। ସେଠାରେ ଶୌର୍ୟବର୍ମା ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ। ସିଂହଳ ଦ୍ୱୀପରେ ସିଂହପରାକ୍ରମ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯାହାକୁ ବିକ୍ରମଭେତାଳ କୁହାଯାଏ, ସେ କଳାବିଦ୍ୟାର ଧନାଗାର ଥିଲେ। ଦୁଇଁଜଣ ରାଜା ଆପଣା ଆପଣା ଦେଶର ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଉତ୍ତମ ଉପହାର ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଦେଖି ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରି, ମିତ୍ରତା ବଢ଼େଇଲେ। ଏକ ଦିନ ଶୌର୍ୟବର୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହରେ ଦୁଇଟି ସୂର କୁକୁର ଉପହାର ଭେଟିଲେ, ଯାହା ଦେଖି ବିକ୍ରମଭେତାଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୌର୍ୟବର୍ମାଙ୍କୁ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ମାଣିକ୍ୟ ଓ ଚାମର ଭରି ଅନେକ ଉପହାର ପଠାଇଲେ। ଏକ ଦିନ ରାଜା ଶୌର୍ୟବର୍ମା ଚାର୍ମିକ ଚାମର ଦ୍ୱାରା ବିଳମ୍ବିତ ହେଉଥିବା ଦୋଳିରେ ଚଢ଼ି, ସୁନା ଶୃଙ୍ଖଳ ଓ ଢୋଲ-ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି ସହିତ ଶିକାର କ୍ରୀଡା ପାଇଁ ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ବାହାର ଉଦ୍ୟାନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପଣ ରଖି, ଏକ ଶଶକ ଛାଡ଼ିଦିଆଯିବା ସହ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହ ଓ ହୁଲାହୁଲି ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହିଭଳି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେଶ, ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ କୃପା, ରାଜାଙ୍କ ମୂଲ୍ୟବାନ ମିତ୍ରତା ଓ ଗୀତା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟର ମହିମା ଏଠାରେ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି।