ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ନାରଦ ମୁନି କହିଛନ୍ତି—ଏଠାରେ ଏମିତି ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁକ୍ତିକୁ ଆଶା କରୁଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ସେବା କରନ୍ତି। ଏଠାକୁ ଯେ କେହି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେ ଆବାର ଏହି ସଂସାର ସାଗରରେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ, ଯେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ସେଠିରେ ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ରହିବା ଉଚିତ, ସେ ଯୋଗୀ ହେଉନ୍ କି ନୁହଁନ୍ତୁ, ପାପୀ କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଯେ କେହି ହେଉନ୍ତୁ। ମନକୁ ଏମିତି ପଥରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯାହା ମୁକ୍ତିକୁ ନେଇଯିବ ନାହିଁ, ଯେପରି ବିଶ୍ୱର କଥା, ପିତାମାତା ବା ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ। ନାରଦ ଏହିପରି କହିଲେ—ଏଠି ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଚିହ୍ନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଶୁଭ ଓଁକାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କେବଳ ଏହାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହା ଉଚ୍ଚତମ ଜ୍ଞାନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଞ୍ଚୟଜ୍ଞ ବେଦୀ, ଯାହାକୁ ବାରାଣସୀରେ ଋଷିମାନେ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ଭାବେ ସେବନ୍ତି। ସେଠି ମହାଦେବ ନିଜେ ପଞ୍ଚୟଜ୍ଞ ବେଦୀର ରୂପେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରୁଦ୍ର ତିଁଠିରେ ଜୀବମାନେ ମୁକ୍ତି ଦେବାକୁ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ପଶୁପତିଙ୍କ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ପଞ୍ଚୟଜ୍ଞ ବେଦୀ କୁହାଯାଏ, ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଚିହ୍ନ ଓଁକାର ଏଠି ବିଦ୍ୟମାନ। ଶାନ୍ତିର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣତା, ଶାନ୍ତି ନିଜେ, ଜ୍ଞାନ, ପରମ ଓ ଅନ୍ୟ, ସ୍ଥିରତା ଓ ନିବୃତ୍ତି—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଲିଙ୍ଗର ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ। ପଞ୍ଚ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଓଁକାରକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଲିଙ୍ଗକୁ ପଞ୍ଚୟଜ୍ଞ ବେଦୀ କୁହାଯାଏ। ପରମ ପଞ୍ଚୟଜ୍ଞ ବେଦୀ ରୂପେ ଲିଙ୍ଗ ଭାବେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଶରୀର ଶେଷରେ ଜ୍ଞାନୀ ପରମ ଜ୍ୟୋତିରେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ସେଠି ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ସିଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଈଶାନଙ୍କୁ ପୂଜି ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ମତ୍ସ୍ୟୋଦରୀ ନଦୀର ପବିତ୍ର ତୀରରେ, ଏକ ଗୁପ୍ତ ଓ ଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ, ରାଜନ୍, ପରମ ଓଁକାରେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି, ଯାହା ଗାଈର ଚର୍ମର ଆକାରର। ସେଠି କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର, ପରମ ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ଓଁକାର ଓ କନ୍ଦର୍ପେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ଏହି ଗୁପ୍ତ ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ବାରାଣସୀରେ ଅଛି, ହେଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ କୃପା ବିନା କେହି ଏମାନଙ୍କୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମା କଥା କହିବି। ସେଠି ଏକ ସମୟରେ ଏକ ଦାନବ ହାତୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଶିବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଥିଲା। ସେଠି ନିରନ୍ତର ଶିବ ପୂଜା କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା। ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଦୟାମୟ ତ୍ରିନୟନ ମହାଦେବ ଲିଙ୍ଗରୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ ହାତୀ ରୂପୀ ଦାନବକୁ ଅବହେଳା କରି ତାଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳରେ ସେଉଁଠି ହତ୍ୟା କଲେ। ଏହି ଦାନବର ଚର୍ମକୁ ନିଜ ଉପରେ ପିନ୍ଧିଲେ, ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେ କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ସେଠି ଋଷିମାନେ ପରମ ସିଦ୍ଧିକୁ ପାଇଲେ, ହେଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ସେମାନେ ଏହି ଦେହରେ ଅବସ୍ଥା କରି ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ—ସେମାନେ ରୁଦ୍ର, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ନାୟକ, ଏବଂ ଶିବ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି କଳିଯୁଗର ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଲୋକମାନେ କୃତ୍ତିବାସ ଲିଙ୍ଗରେ ଶରଣ ନେଇ ସଦା ସ୍ଥିର ଅଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି ସେମାନେ କୃତ୍ତିବାସକୁ କେବେ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ, ଏଥିରେ କିଛି ସଂଶୟ ନାହିଁ। ଏଠି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କଠିଏ ଜନ୍ମ ନେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ। କୃତ୍ତିବାସଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଏଠି ଏକ ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧ ଜନଙ୍କ ନିବାସ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହା ଦେବାଦିଦେବ ମହାଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୁପ୍ତ ରହିଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏଠି ବେଦାନୁଗତ, ସଂଯମୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ପାଠ କରନ୍ତି, ତ୍ରୟମ୍ବକ, କୃତ୍ତିବାସଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାନୁ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ଏଠି ବାରାଣସୀରେ ବସୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ ସିଦ୍ଧମାନେ ଗୀତ ଗାନ କରନ୍ତି, ଏଠି କୃତ୍ତିବାସଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଆକାଂକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ପାଇ ତପସ୍ବୀମାନେ ରୁଦ୍ର ପାଠ କରନ୍ତି ଏବଂ ମନରେ ମହେଶଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ବାରାଣସୀ ମଧ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ମହାମୁନିମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଏବଂ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି। ଭବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଯୋଗର ଶୁଦ୍ଧ ଆଶ୍ରୟକୁ ନମସ୍କାର; ମୁଁ ପ୍ରାଚୀନ ପାହାଡ଼ର ନାଥ ସ୍ଥାନୁଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି। ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥିର କରି ସ୍ମରଣ କରୁଛି, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଅନେକ ରୂପରେ ଜାଣୁଛି। ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଶ୍ୱର୍ଗ ଖଣ୍ଡର ଚତୁର୍ତ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠିରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ନାରଦ ପୁନି କହିଲେ—ତାପରେ ଏଠି ଅନ୍ୟ ଏକ ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, କପର୍ଦ୍ଦୀଶ୍ୱର। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସେଠି ସ୍ନାନ କରି ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କଲେ, ରାଜନ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ଏବଂ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସେଠି ପିଶାଚମୋଚନ ବୋଲି ଅନ୍ୟ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଏଠି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ମୁକ୍ତି ଦେଇ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର କରନ୍ତି। ଏକ ଦାନବ ଭୟଙ୍କର ବାଘ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଠିକୁ ଆସିଥିଲା। ସେ କପର୍ଦ୍ଦୀଶ୍ୱର ନିକଟରେ ଏକ ଏକାକୀ ହରିଣୀକୁ ଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା। ହୃଦୟରେ ଭୟଭିତ ହରିଣୀ ସେ ଲିଙ୍ଗକୁ ବାରମ୍ବାର ପରିକ୍ରମା କଲା। ଅତି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଦୌଡ଼ି ଦୌଡ଼ି ଶେଷରେ ବାଘର ଚେଷ୍ଟାରେ ପଡ଼ିଗଲା। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଘ ତାଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ଆଘାତ କଲା। ପରେ ବାଘ ଅନ୍ୟ ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଗଲା ଏବଂ ବଡ଼ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଲା। ମୃତ ହରିଣୀ କପର୍ଦ୍ଦୀଶ୍ୱର ନିକଟରେ ପଡ଼ିରହିଲା। ଏବେ ଆକାଶରେ ଏକ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଦେଖାଗଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ତିନି ଆଖି, ନୀଳ କଣ୍ଠ, ମାଥାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ, ବୃଷଭ ଉପରେ ଆସିଥିବା ମହାଦେବ ଦେଖାଗଲେ।