ଏହି ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ଗୀତାମାହାତ୍ମ୍ୟ ପର୍ବରେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଗଳ୍ପ ଉନ୍ମୋଚିତ ହୁଏ। ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ ଏକ ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିଷ୍ୟ ତାହା ନିରନ୍ତର ଅନୁସରଣ କରିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ତାଙ୍କର ମନ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଶ୍ରମ ଶାନ୍ତିମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାର ବିପରୀତ ପ୍ରଭାବ, ଭୁଖ, ତିର୍ଷ୍ଣା କିମ୍ବା ଭୟ କିଛି ହେଉନଥିଲା। ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଏକ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ଅନୁଭୂତି ଥିଲା। ମିତ୍ରବାନ୍ କହିଲେ, “ସେ ମୋତେ ଏଭଳି କହିଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗଳ୍ପ ଉନ୍ମୋଚନ କରିଲି; ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ମୁଁ ଛାଗ ଓ ବାଘ ସହିତ ବିଦାୟ ନେଲି। ପଥର ଫଳକ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଲିଖିତ ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ; ଏହାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ପଢ଼ିଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ମିଳେ।” ତେଣୁ, “ଓ ଶୁଭେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସଦା ସେଇ ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ଦୂର ନୁହେଁ।” ଏଭଳି ମିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ପାଇ, ଦେବଶର୍ମାନ୍ ପୂଜା କରି ଓ ନମସ୍କାର କରି, ଇନ୍ଦ୍ରନଗରକୁ ଯାଇଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଦେବାଳୟରେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଜନଙ୍କ ସହିତ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କଲେ, ପ୍ରଥମେ ଏହି ଘଟଣା ବ୍ୟାକ୍ତ କଲେ, ପରେ ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼ିଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଅଧ୍ୟାୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସ ଶେଷରେ ନିର୍ମଳ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଲାଭ କଲେ। ଏହିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଏବେ ମୁଁ ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର ମହିମା କହିବି, ଓ ଇନ୍ଦିରା, ଶୁଣ। ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ପଦ୍ମପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ଗୀତାମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଂଶର ୫୫,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ୧୭୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ପରେ, ଭଗବାନ କହିଲେ, “ଏବେ ମୁଁ ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟର ମହିମା ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହିବି, ଯାହା ଜଗତରେ ପୂଜିତ; ଆଗ୍ରହ ପୂର୍ବକ ଶୁଣ। ପୁରୁକୁତ୍ସା ନଗରରେ ପିଙ୍ଗଳା ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ କୁଳରେ ଜନ୍ମ, ବେଦବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ନିଜ ବଂଶର ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ତ୍ୟାଗ କରି, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଉପରେ ମନ ଲଗାଇଲେ। ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ପ୍ରବୀଣ ହୋଇ, ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠି ରାଜାଙ୍କ ସହ ରହି, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଉପରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋଯୋଗରେ ଭୋଗ କଲେ। ଅତି ଅହଂକାରୀ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୋଷ ଦେଖାଇବାରେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ, ଏହା ଗୁପ୍ତଭାବେ ନିରନ୍ତର କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅରୁଣା ନାମକ ଏକ ନିମ୍ନ କୁଳର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମିକ ସହିତ ଘୁରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଖୋଜି, ବାଧା ବିଚାରି, ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ନିଜ ଘରେ ତାଙ୍କୁ ମିଳିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ହତ୍ୟା କଲେ ଓ ମାଟି ତଳେ ପତିତ କଲେ; ଏଭଳି ଜୀବନ ହରାଇ, ସେ ଯମଲୋକକୁ ଗଲେ। ଅସହ୍ୟ ନରକ ଭୋଗି, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଗୃଧ୍ର ହେଲେ; ଅରୁଣା ମଧ୍ୟ ଗୁଦ୍ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଭୟଙ୍କର ନରକ ଶେଷରେ, ସେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଟିଆପାଖି ହେଲେ, ଧାନ ଚୁଗିବାକୁ ଏଠାଉଁଠି ଘୁରୁଥିଲେ। ଗୃଧ୍ର, ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତା ମନେ ପକାଇ, ଟିଆପାଖିକୁ ମୁଣ୍ଡ ଭିତରେ ଥିବା ପାଣିରେ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ ତାଲନଖରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଗୃଧ୍ର ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଆଘାତ କଲେ; ସହଚରୀ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷର ଖୋପର ଜଳରେ ଜୀବନ ହରାଇଲେ। ସେଠି ସେ ଏବଂ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ପକ୍ଷୀ ଦୁଇଁଜଣ ଡୁବିଲେ; ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଯମଦୂତ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଦୁଷ୍କର୍ମ ମନେ ପକାଇ, ଭୟଭୀତ ଅବସ୍ଥାରେ ପିତୃଲୋକକୁ ନେଇଗଲେ। ଏଠିରେ ଯମ, ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ଘୃଣିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ସେଇ ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ମହାପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାକୁ ଅନୁଭବ କଲେ। ତେଣୁ, ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଅଭିପ୍ରେତ ଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ମନ ମହାପାପରେ ଦୁଃଖିତ ଥିଲା। ଏହା ଦେଖି, ଦୁଇଁଜଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମ ମନେ ପକାଇ, ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଆମେ ଯେଉଁ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଛୁ, ତାହା ନିନ୍ଦନୀୟ; ତଥାପି ଆମେ କିପରି ଏହି ଅଭିପ୍ରେତ ଲୋକକୁ ପାଇଲୁ?” ତେବେ ବୈବସ୍ୱତ କହିଲେ: “ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଏକ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ତପସ୍ବୀ ଥିଲେ, ସେ ସଦା ଏକା, ନିର୍ଲେପ, ଶାନ୍ତ, ରାଗଦ୍ୱେଷ ଶୂନ୍ୟ, ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ଏକ ଅତି ପାପୀ ମଧ୍ୟ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କଲେ, ତାହାର ଫଳରେ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ହେଲା, ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ ଉପଲବ୍ଧି କଲେ। ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ଏହି ଖୋପର ଜଳ ପାଇଥିଲ, ଯାହା ଗୀତା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା, ତୁମେ ଶରୀର ଓ ମନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲ। ଏହିପରି, ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟର ମହିମାରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ତୁମେ ଅଭିପ୍ରେତ ଲୋକକୁ ଯାଅ।” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପାଇ, ସେମାନେ ଖୁସିରେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଚଢ଼ି, ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଗଲେ। ଏହିପରି ଗୀତାମାହାତ୍ମ୍ୟର ୧୭୯ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଉଛି। ପୁନି, ଈଶ୍ୱର କହିଲେ, “ଏବେ ମୁଁ, ଭବାନୀ, ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ କଥା କହିବି, ହସୁଥିବା ତୁମେ ଆଗ୍ରହ ପୂର୍ବକ ଶୁଣ। ପୃଥିବୀରେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳ ହେଉଛି କଶ୍ମୀର, ଏବଂ ତାହାର ରାଜଧାନୀ ସରସ୍ୱତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ। ସେଠି ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ହଂସରେ ବିରାଜିତ, ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଅଂକୁରିତ ଚରଣକମଳର ଶେବା କରିଲେ, ହଂସପଙ୍ଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କୁମୁଦ ପ୍ରସ୍ତରରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ସମ୍ମାନ ମିଳେ।” ଏହିପରି ଗୀତାର ମହିମା ଓ ତାହାର ପାଠର ଫଳ ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ପଦ୍ମପୁରାଣରେ ପବିତ୍ର ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।