ଏକ ସମୟର କଥା, ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମହାନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିନୟନ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ, ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ତପସ୍ୟା କରି, ଜଙ୍ଗଲର ଫୁଲ ଆଣି ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ। ସେ ନଦୀର ଜଳ ନେଇ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରାଉଥିଲେ ଓ ନିଜ କର୍ମରେ ନିର୍ମଳ ଜୀବନ ବ୍ୟତୀତ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତପସ୍ୟା କରିବା ପରେ ଏକ ଦିନ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଜଣେ ଅତିଥି ଆସିଲେ। ସେ ଅତିଥି ପାଇଁ ଫଳ ଆଣି ତାହା ତିଆରି କରି ଦେଲେ। ଏହି ଅତିଥି ତାଙ୍କର ଆତିଥ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ ଏହି କର୍ମର ମୂଳ କ’ଣ? ତାହାର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରି ବସିଛ, ତେବେ ଏଠାରେ କାହିଁକି ଅଛ? କେବଳ ଅଭ୍ୟାସରୁ କରୁଛ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଆଶା କରୁଛ?” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ସେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ଏହି କର୍ମର ଫଳ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣେ ନାହିଁ; କେବଳ ଜିଜ୍ଞାସାରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସେବା କରୁଛି। ଜଟାଧାରୀଙ୍କ ସେବାର ଫଳ ତୁମ ଦୟାରେ ମୋ ହୃଦୟର ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ ହେଉଛି।” ଏପରି ସତ୍ୟବାଣୀ ଶୁଣି, ଅତିଥି ତପସ୍ବୀ ଖୁସି ହୋଇ ପାଥର ଉପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଗୀତ ଲେଖିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପାଠ କରିବାକୁ ଓ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବାକୁ ଶୀଘ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ସ୍୵େଚ୍ଛାରେ ପୂରଣ ହେବ। ଏପରେ ସେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଯାଇଛନ୍ତି। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ନିରନ୍ତର ଅନୁସରଣ କଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ତାଙ୍କର ମନ ପବିତ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ସେ ଯେଉଁଠାରେ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠାର ଏକାଏକି ଆଶ୍ରମ ଶାନ୍ତିମୟ ଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ, ଭୁଖ, ତୃଷ୍ଣା କିମ୍ବା ଭୟ ଛୁଇଁପାରିଲା ନାହିଁ। ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଏହା ଜଣା। ମିତ୍ରବନ କହିଲେ, “ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ କଥା କହିଲି; ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ଛାଗ ଓ ବାଘ ସହ ଚାଲିଗଲି। ପାଥର ଉପରେ ଲିଖାଯାଇଥିବା ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ; ଏହା ପୁନରାବୃତ୍ତି କରିଲେ ଉଚ୍ଚତମ ତପସ୍ୟାର ସିମା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହିଠି, ମଙ୍ଗଳମୟେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅଧ୍ୟାୟ ସଦା ପଢ଼ିବା ଉଚିତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ଦୂର ନୁହେଁ।” ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇ, ଦେବଶର୍ମାନ୍ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରି ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ, ଇନ୍ଦ୍ରନଗରକୁ ଯାଇଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଦେବାଳୟରେ ଜଣେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ସନ୍ତଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ପ୍ରଥମେ ଏହି ଘଟଣା କହି, ପରେ ଅଧ୍ୟାୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ନିକଟରୁ ଶିଖି, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼ିଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସର ଶେଷରେ ନିର୍ମଳ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା କହାଯାଇଛି; ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ତୃତୀୟର ମହିମା କହିବି, ଏଇନ୍ଦିରା। ଏହିପରି ଗୌରବମୟ ପଦ୍ମମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ଗୀତାମାହାତ୍ମ୍ୟରେ, ସତୀ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ଏହା ପଞ୍ଚପଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଶତ ଛଅତ୍ତି ଅଧ୍ୟାୟ। ଏବେ, ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ଏ ଦେବୀ, ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟର ମହିମା କହିବି, ଯାହା ଜଗତରେ ପୂଜିତ। ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଶୁଣ। ପୁରୁକୁତ୍ସା ନଗରରେ ପିଙ୍ଗଳ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜ କୁଳର ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସଙ୍ଗୀତରେ ମନ ଲଗାଇ ଢୋଳ ଓ ଅନ୍ୟ ମାଦଳ ମାନେ ବଜାଇବାରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ। ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ମାଦଳ ବଜାଇବାରେ ପ୍ରବୀଣ ହୋଇ, ସେ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରି ରାଜାଙ୍କ ଦରବାରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠାରେ ରାଜାଙ୍କ ସହ ରୁହି, ପରସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରି, ସେମାନେ ସହ ଅନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏହାରେ ବିପୁଳ ଅହଂକାରରେ ଭରି ଜାଇ, ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଦେଖାଇବାରେ ଏବଂ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଚଳିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଅରୁଣା ନାମକ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ନିମ୍ନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସେ ଏକ ରାତିରେ ନିଜ ଘରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମିକଙ୍କ ସହ ମିଳି, ବିଧିବାଧା ଭାବି, ମଧ୍ୟରାତିରେ ତାଙ୍କୁ ମିଳିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ହତ୍ୟା କଲେ ଓ ମାଟି ତଳେ ପତିତ କଲେ। ଏହିପରି ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ସେ ଯମଲୋକକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଦୁର୍ଦ୍ଦାମ ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରି, ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଗୃଧ୍ର ହିସାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅରୁଣା ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖଦ ଅନୁଭବ କରି, ଏକ ଟିକିପିଟି ରୋଗରେ ଦେହ ଛାଡ଼ି, ସେଉଁଠି ଏକ ଟିଆ ପକ୍ଷୀ ହିସାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଧାନ ବାହାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଗୃଧ୍ର, ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତା ମନେ ପକାଇ, ତିଆକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା, ଯେଉଁଠାରେ ତିଆ ଏକ ମଣିଷର ଖୋପଡ଼ ଭିତର ଜଳରେ ପଡ଼ିଥିଲା। ଗୃଧ୍ର ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ତାଙ୍କ ସହ ଜଳରେ ପଡ଼ି, ଦୁଇଜଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଏହିପରି, ଯମଦୂତମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଗୃହଣ କରି ପିତୃଲୋକକୁ ନେଇଗଲେ; ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଦୁଷ୍କର୍ମ ମନେ ପକାଇ ଭୟରେ ଥିଲେ। ଏଠାରେ ଯମ, ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଘୃଣିତ କର୍ମ ଦେଖି, ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ସମୟର ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ହୋଇଥିବା ବୁଝିଲେ। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ଯଦିଓ ସେମାନଙ୍କ ମନ ମହାପାପରେ ଦୁଃଖିତ ଥିଲା। ତା’ପରେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ, ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମ ମନେ କରି, ସେମାନେ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ପ୍ରଣାମ କରି ପଚାରିଲେ, “ଆମେ ପୂର୍ବେ ଯେତେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଛୁ, ତାହା ଅପରାଧ। ତେବେ, କ’ଣ କାରଣରୁ ଆମେ ଏହି ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କଲୁ?