ଏକ ସମୟର କଥା, ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଜନ୍ମଜାତ ଦ୍ୱିଜ ପରିବାରରେ ଜଣେ ଜଣ୍ମ ନେଲେ, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲା ଏବଂ ସେ ଆଦର ପାଇଥିଲେ। ସେ ଏକ ନୀଚ ଜାତିର କଠିନ ସ୍ୱଭାବର ଅପ୍ରାପ୍ୟ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ସମୟ କ୍ରମେ ସେ କନ୍ୟା ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥା ଛାଡ଼ି ଯୌବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଉନ୍ନତ ସ୍ନିଗ୍ଧ ସ୍ତନ, ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭ, ଏବଂ କାମରେ ମଦମତ ଚକ୍ଷୁ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କଲେ। ସେ ନିଜ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଗୃହ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଏକ ନୀଚ ଜାତିର ପ୍ରେମିକ ସହିତ ରହିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭ ହେଲା ଏବଂ ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପୂର୍ବ ଅପରାଧର ପ୍ରଭାବରେ ସେଇ କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ଜୀବନସାଥୀ ହେଲେ। ସମୟ ବିତିଲା, ସେ ବୃଦ୍ଧା ହେଲେ ଏବଂ ଦାକିନୀ ରୂପେ ପରିଣତ ହେଲେ। ଦୁଷ୍ଟ ମହିଳାଙ୍କ ସଙ୍ଗରୁ ମନ ଅଧମ ହେଲା। ରକ୍ତର ସ୍ୱାଦ ପ୍ରତ୍ୟାଶା କରି, ସେ ଦୁଃଖଦାୟକ ଅରଣ୍ୟରେ ରୋଗୀ ଓ ଶିକାରୀମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ଖାଇଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲେ। ପରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି ଶିକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଜୀବମାନେ ଉପରେ ହିଂସା କରିବାର ଫଳରେ, ଭୟଙ୍କର ନରକ ଭୋଗ କରିଥିଲେ। ଅବଶେଷରେ, ମୃତ୍ୟୁର ଚାପରେ ଦୃଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ନରକ ଛାଡ଼ି ମୋର ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାକି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅବଶାସ୍ତ ହେଉଥିଲେ। ଜଙ୍ଗଲରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଶୁଣା କରିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍ତାକୁ ଦେଖିଲି, ଯାହା ସବୁକିଛି ନାଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା। ସେ ଚିତ୍ତା ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଭୟରେ ମେଷମାନେ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଯାଇଥିଲି। ସେ ଚିତ୍ତା ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ସ୍ମରଣ କରି ଧାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମେଷ ଦ୍ରୁତ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ, ସେ ଭୟ ଓ ଶତ୍ରୁତାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରହିଲେ, ଚିତ୍ତା ଉପବେଶ କରି ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ସେ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ମେଷ କହିଲେ, "ଓ ଚିତ୍ତା, ଆପଣ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁଯାୟୀ ମୋ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତୁ। ଏହି ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ନୁହେଁ, ତେବେ ଆପଣ ଶତ୍ରୁତା କାହିଁକି ଛାଡ଼ି ଦେଉନାହାନ୍ତି?" ଏହି ଶୁଣି, ଚିତ୍ତା ଇର୍ଷ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଏଠାରେ ମୋର ଦ୍ୱେଷ ଯାଇଛି, ଭୁଖ ଓ ତିଆସ ମିଟିଯାଇଛି। ତେଣୁ ତୁମେ ନିକଟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।" ଏପରି ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମେଷ ପୁଣି ପଚାରିଲେ, "ମୁଁ କିପରି ନିର୍ଭୟ ହେଲି? ଏହାର କାରଣ ତୁମେ ଜାଣିଛ?" ତାହାହେଲେ କୃପାକରି କୁହ। ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଦ୍ୱୀପବାସୀ ଚିତ୍ତା କହିଲେ, "ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ, ମା। ଆଗରେ ଥିବା ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ପଚାରିବାକୁ ଚଳ।" ସେମାନେ ସେଠାକୁ ଗଲେ। ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଜଣ ଆସିଲେ, ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ମୁଁ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲି। ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ବନରେ ବାନର ନାୟକଙ୍କୁ ପଚାରିଲି। ବିଦ୍ୱାନ ବାନର ମୋ ପ୍ରଶ୍ନରେ ସମ୍ମାନ ସହ କହିଲେ, "ମେଷପାଳକ, ଏଠାରେ ଥିବା ପୁରାତନ କଥା ଶୁଣ।" "ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ମହାପୂଜାସ୍ଥଳ ଅଛି, ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ତିନି ଆଖି ଥିବା ଲିଙ୍ଗ ଅର୍ପିତ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ଶୁଭ କର୍ମର ବିଦ୍ୱାନ ପୁରୁଷ ତପସ୍ୟା କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ କୁସୁମ ନେଇ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ନଦୀର ଜଳ ନେଇ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରାଉଥିଲେ ଏବଂ କେବଳ ନିଜ କର୍ମରେ ବଞ୍ଚି ରହୁଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଏକ ଅତିଥି ଆସିଲେ।" "ସେ ଫଳ ନେଇ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଲେ। ଅତିଥି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, 'ଏହି କର୍ମର ମୂଳ କ'ଣ? ଫଳ ଭୋଗ କରି ମଧ୍ୟ ଏଠି କାହିଁକି ଅଛ? ଅଭ୍ୟାସରୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଆଶାରେ କରୁଛ?'" "ସେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ସ୍ପଷ୍ଟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ମୁଁ ଏହି କର୍ମର ଫଳ ଜାଣିନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଉତ୍ସୁକତାରେ ମାତ୍ର ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସେବା କରୁଛି। ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ଦୟା କରିଛନ୍ତି, ଏହି ସେବାର ଫଳ ମୋ ହୃଦୟକାମନା ପୂରଣ କରିଥାଏ।'" "ଏପରି ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ତପସ୍ବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପାଷାଣ ଉପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଲେଖିଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାହା ପଢ଼ିବା ଓ ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ ଶିଖାଇଲେ, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ସ୍୵େଚ୍ଛାରେ ପୂରଣ ହେବ।" "ଏପରି କହି, ଜ୍ଞାନୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ସେ ନିରନ୍ତର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ତାଙ୍କ ମନ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ସେ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଆଶ୍ରମ ଶାନ୍ତ ଥିଲା। ଦୁଃଖ, ଭୁଖ, ତିଆସ, ଭୟ କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ। ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ପାଠ କରୁଥିବା ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଜାଣ।" ମିତ୍ରବାନ୍ କହିଲେ, "ତାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା କହିଦେଲି; ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୁଁ ମେଷ ଓ ବାଘ ସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲି।" "ପାଷାଣ ଉପରେ ଲିଖା ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍। ଏହା ପୁନଃପୁନଃ ପଢ଼ିଲେ, ତପସ୍ୟାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିମା ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏହିପରି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଅଧ୍ୟାୟ ସଦା ପଢ଼। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ଦୂର ହେବ ନାହିଁ।" ଏପରି ମିତ୍ରଙ୍କ ନିଜ ଉପଦେଶରେ, ଦେବଶର୍ମାନ୍ ପୂଜା ଓ ପ୍ରଣାମ କରି ଇନ୍ଦ୍ର ପୁରୀକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ମନ୍ଦିରରେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ସହିତ ମିଶି, ପ୍ରଥମେ ଏହି ଘଟଣା ଜଣାଇ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼ିଲେ। ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ, ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଅଧ୍ୟାୟ ପାଠ କରି ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସର ଶେଷରେ ନିର୍ମଳ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା କହିଯାଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର ମହିମା କଥାହେବି, ଇନ୍ଦିରା, ଶୁଣ।