ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଏକ ଗଭୀର ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଉଛି—ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଅପବାଦିତ କନ୍ୟା ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଲୋଭ ସହିତ ରନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଲେ ଯୋଗ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଏବଂ କଞ୍ଜୁଷ ଲୋକଙ୍କ ଧନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଅଭ୍ୟାସ ନ ହେଲେ ଜ୍ଞାନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ବିରୋଧ କରିଲେ ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଜୀବିକା ପାଇଁ ତୀର୍ଥ ଖୋଜିଲେ ତୀର୍ଥର ପବିତ୍ରତା ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଏବଂ ଜୀବନ ନିମିତ୍ତେ ନିୟମ ନେଲେ ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ମିଥ୍ୟା କଥା ଏବଂ ଅପବାଦର ଉଚ୍ଚାରଣ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଏକ ଗୁପ୍ତ କଥା ଛଉଟି କାନକୁ କୁହିଲେ ତାହା ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ମନ ଅନ୍ୟତର ଥିଲେ ଉଚ୍ଚାରଣର ଫଳ ମିଳି ନଥାଏ। ଅପାତ୍ରକୁ ଦାନ ଦେଲେ ତାହା ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ; ଶ୍ରଦ୍ଧା ବିନା ସଂସାର ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ପରଲୋକ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ବିନା କରିଲେ ତାହା ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ଜଗତରେ ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ରାଜା; ଯମୁନାରେ ସ୍ନାନ ନ କରିଲେ ମାନବ ଜନ୍ମ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ। ରାଜା, ସମସ୍ତ ଛୋଟ ବଡ଼ ପାପ ଯମୁନା ସ୍ନାନରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ। ଯମୁନାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ପାପ କମ୍ପିଥାଏ; ଏଉଁ ବେଳେ ଏହାର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଯମୁନାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ସମୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ଅଗ୍ନି ପରି ଇଜ୍ଯାଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମେଘରୁ ମୁକ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକିଉଛନ୍ତି। ଶବ୍ଦ, ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ—ଭିଜା କିମ୍ବା ଶୁଖିଲା, ହାଲୁକା କିମ୍ବା ଭାରି—ଯମୁନାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଅଗ୍ନି ଜଳା ପରି ପାପ ଭସ୍ମ ହୁଏ। ଅଜାନି ଅଥବା ଜାନି ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିବା ପାପ ଯମୁନା ସ୍ନାନରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ରାଜା। ପାପୀ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଶୁଧ୍ଧ ଲୋକ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଯମୁନା ସ୍ନାନର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଠାରେ ସମସ୍ତେ ଯୋଗ୍ୟ, ରାଜା; ଯମୁନା ଦେବୀ ସମୟ ସମୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାପ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି। ଏହି ସ୍ନାନ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପ, ଏବଂ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ—ଯମୁନାରେ ସ୍ନାନ କରିବା। ପୁନଃ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇ ଲୋକମାନେ କାଳିନ୍ଦୀ ସ୍ନାନର ନିଷ୍ଠା ଗଢ଼ନ୍ତି, ଏହିପରି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ଦକ୍ଷତା ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ପୁନଃ ଜନ୍ମରୁ ଆସେ, ରାଜା। ଯମୁନାରେ ସ୍ନାନ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ରକାରୀ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ସଂସାରର ମଳକୁ ଦୂର କରିବାରେ ଦକ୍ଷ। ଯମୁନାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ, ରାଜା, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ଶୁଭ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ପରି। ଯମୁନା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ବିଶେଷ କରି ମଥୁରା ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ; ମଥୁରାରେ କାଳିନ୍ଦୀ ଅଧିକ ଉପକାର ଦେଇଥାଏ। ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ଯମୁନା ପବିତ୍ର ଏବଂ ମହାପାପ ଦୂର କରେ; ମଥୁରା ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ଦେବୀ ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଯଦି କାଳିନ୍ଦୀରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଡୁବିଯାଏ, ହରିଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ ହଜାର ମିଳିଅନ୍ ବର୍ଷ ରହିପାରିବେ। ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ଶତ-ଶତ ବର୍ଷ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ରାଜା, ରାଜନୀୟ ଯମୁନାର ଶୁଧ୍ଧ ଜଳ ପିଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଗୋମୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ହଜାର ହଜାର ଅର୍ପଣର କଣ ଆବଶ୍ୟକ? ହଜାର ହଜାର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଦର୍ଶନର କଣ ଆବଶ୍ୟକ? ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ମିଳିଅନ୍ ଗୁଣା ଫଳଦାୟୀ ହୁଏ। ଏହି ଶିକ୍ଷା ପରେ, ନାରଦ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ଏକ ପୁରାତନ କଥା କହିବି। କୃତ ଯୁଗରେ, ନିଷଧ ନଗରୀରେ— ଏଠାରେ ହେମକୁଣ୍ଡଳା ନାମକ ଜଣେ ବଣିକ ଥିଲେ, ଧନରେ କୁବେର ପରି, ଉତ୍ତମ କୁଳର, ନିତ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ, ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଅଗ୍ନିରେ ଭକ୍ତି ରଖୁଥିଲେ। ସେ କୃଷି ଏବଂ ବ୍ୟପାରରେ ନିରତ, ନିତ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣିବା ବେଚିବା କରୁଥିଲେ, ଗଈ, ଘୋଡ଼ା, ମହିଷ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କର ସେବାରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ। ସେ ମାସ୍ତି, ଦହି, ତକ୍ର, ଗୋମୟ, ଘାସ, କାଠ, ଫଳ, ମୂଳ, ଲୁଣ, ଅଦା, ଲଙ୍ଗ ପିପର—ଏସବୁ ବେଚୁଥିଲେ। ଧାନ, ଶାକ, ତେଲ, ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ, ଧାତୁ, ଇଉଁ ଉପଜା, ଚିନି ଏବଂ ତାହାର ଉପଦ୍ରବ୍ୟ ବେଚୁଥିଲେ। ଏପରି ବଣିକର ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ସେ ନିତ୍ୟ ଆଠ କୋଟି ସୁନା ଚମାଇଥିଲେ। ଏପରି ଧନୀ ହୋଇ, ବୟସ ହୋଇ, ପକା କେଶ ହୋଇ, ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଏହି ସଂସାର ଅସ୍ଥାୟୀ। ତାହାର ଧନର ଏକ ଅଂଶ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ୟୟ କଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ଘର ତିଆରି କଲେ। ସମୁଦ୍ର ପରି ବଡ଼ ଜଳା ଖନନ କଲେ, ଅନେକ ଆଗୁଆ ଏବଂ ପୋକର ତିଆରି କଲେ। ବଟ, ଅଶ୍ୱଥ, ଆମ୍ବ, କୁଲ, ଜମ୍ବୁ, ନିମ୍ବ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଗଛର ଉଦ୍ୟାନ ରଚିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଧନରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ ଉଦ୍ୟାନ ତିଆରି କଲେ। ସୁର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟରୁ ସୁର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପାନୀୟ ଦେଉଥିଲେ; ନଗରୀର ବାହାରେ, ଚାରି ଦିଗରେ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶରଣାଗତ ଘର ତିଆରି କଲେ। ସେ ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଦାନମାନେ ସବୁ ଦେଉଥିଲେ, ରାଜା; ନିତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ଏବଂ ଦାନରେ ନିରତ ଥିଲେ। ଜୀବନରେ କରିଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ; ଦିନେ ଦେବତାର ପୂଜା କରିଥିଲେ, ଅତିଥିମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସମ୍ମାନ ପାଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦୁଇଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ରାଜା; ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରୀକୁଣ୍ଡଳା ଏବଂ ବିକୁଣ୍ଡଳା ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ପାଇଲେ। ଘର ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇ, ସେ ବନକୁ ଯାଇ ତପସ୍ୟା କଲେ; ସେଠି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଦାନର ଦାତା। ତପସ୍ୟାରେ ଶରୀର କ୍ଷୀଣ, ମନ ସଦା ଵାସୁଦେବରେ ଲଗା, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିଲେ କେବେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ। ତାପରେ, ରାଜା, ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ବହୁତ ଅହଂକାର ଭରି, ଯୁବକ, ଶୁଭ୍ର ଦେହ, ଧନର ଅଭିମାନରେ ଅହଂକାରୀ ହେଲେ। ଖରାପ ଚରିତ୍ର, ଅପରାଧରେ ଲିପ୍ତ, ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅପମାନ କଲେ, ମାତା ଏବଂ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ଅନାଦର କଲେ।