ଏହି ଉପବନରେ, ନଦୀ କୂଳରେ ଥିବା ଏକ ପାଥର ଉପରେ ବସିଥିବା ମିତ୍ରବନଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଆନନ୍ଦ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେଠି ପ୍ରାକୃତିକ ଶତ୍ରୁତା ମଧ୍ୟ ବିଲିନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ବିପରୀତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକାତ୍ମତାରେ ବସୁଥିଲେ। ଉଦ୍ୟାନ ମାଧ୍ୟରେ ମୃଦୁ ପଶୁମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ହଳୁକା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ଛାଡ଼ି ଥିଲା। ଶାନ୍ତ ହରିଣମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରସନ୍ନତାର ଅବସ୍ଥା ରହିଥିଲା, ଦୟା ଏମିତି ଭାବରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ମଧୁର ରସ ପରି ବର୍ଷିତ ହେଉଥିଲା। ସେ ବିନମ୍ର ଭାବରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ, ମନ ଉତ୍ସାହିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା, ମୃଦୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ, ଏବଂ ମିତ୍ରବନଙ୍କ ଠାରୁ ସମ୍ମାନ ମଧ୍ୟ ପାଇଲେ। ଏହା ପରେ ସେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ମନୁଷ୍ୟ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ମିତ୍ରବନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଦୟାଳୁ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଦେଵଶର୍ମାଣି କହିଲେ: “ମୁଁ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ଏହି ଇଚ୍ଛାରେ ଆପଣ ମୋତେ ସଫଳତା ପାଇଁ କେମିତି ଉପାୟ କରିବି, ତାହା ଶିଖାନ୍ତୁ।” ପୁଣି ଭଗବାନ କହିଲେ: ଏକ କ୍ଷଣ ବିଚାର କରି, ମିତ୍ରବନ କହିଲେ, “ବିଦ୍ୱାନ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳର ଘଟଣା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି।” ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ କୂଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ନାମକ ଏକ ସହର ଅଛି, ସେଠି ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ନାମକ ଜଣେ ଥିଲେ। ଏଠାରେ ବିକ୍ରମ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ଦିନେ ଦିନେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରି, କେବଳ ଉଠିବା ପାଇଁ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ। ସେ କାଳର ଫାନ୍ଦରେ ବନ୍ଧି ଯମଲୋକକୁ ନେଇଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ନରକର ସମସ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କଲେ। ପୁଣି ସେ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରୀ ଦ୍ୱିଜ ଗୃହରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କ ସହିତ ରହିଲା। ସେ ଏକ ଦୁର୍ଲଭାବାସିନୀ ନିମ୍ନବଂଶଜା ଝିଅଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ସମୟ ଅତିକ୍ରମିତ ହେବା ପରେ ସେ ଝିଅ ଶିଶୁବୟସ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯୁବତୀ ହେଲେ। ସେ ସୁନ୍ଦର ଅଂଗ, ମଦମାତା ନୟନ ଓ ଆକର୍ଷକ ଶରୀର ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଉପାର୍ଜନ ପାଇଁ ସେ ଘର ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଏକ ନିମ୍ନଜାତି ପ୍ରେମିକ ସହିତ ରହିଲେ। ସେ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ, ଏବଂ ଏକ କନ୍ୟା ସନ୍ତାନ ହେଲା; ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପାପ ଫଳରେ ସେଇ କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ଜୀବନସାଥୀ ହେଲେ। ସମୟ ଅତିକ୍ରମିତ ହେବା ପରେ ସେ ବୃଦ୍ଧା ହେଲେ ଏବଂ ଡାକିନୀ ହେଲେ; ଦୁଷ୍ଟ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମନ ଖରାପ ହେଲା। ସେ ରକ୍ତର ଆସ୍ବାଦ ପାଇଁ ଆସକ୍ତ ହେଲେ, ରୋଗୀ ଓ ଶିକାରୀମାନେ ତାଙ୍କ ଶିକାର ହେଲେ, ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ଦେଖିବା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ। ପରଲୋକରେ ପହଞ୍ଚି ସେ ଶିକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘିଣୀ ଭାବେ ପୁନଃଜନ୍ମ ନେଲେ; ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉପରେ ହିଂସା କରିବା ଫଳରେ ଭୟଙ୍କର ନରକ ଭୋଗିଲେ। ସମୟ ଅତିକ୍ରମିତ ହେଲାପରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ମୃତ୍ୟୁର ଚେପଟରେ ପଡ଼ି, ନରକରୁ ମୋ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାକୁ ଅନୁଶାସନ କରିବା ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଥିଲା। ବିଦ୍ୱାନ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ରଖିଥିବାବେଳେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଚିତା ଦେଖିଲି, ଯାହା ସବୁକିଛି ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଥିଲା। ସେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ଛାଗମାନେ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଗଲି। ସେଇ ଚିତା ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ସ୍ମରଣ କରି ଧାଉଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଛାଗ ତୁରନ୍ତ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲା। ସେଠି, ସେ ଭୟ ବିସରି ଶତ୍ରୁତା ଛାଡ଼ିଦେଲା; ସେ ଦୃଢ଼ ହେଇ ରହିଗଲା, ଏବଂ ଚିତା ମୌନ ହୋଇ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ବସିଲା। ସେଉଁଠାରେ ଛାଗ ଦେଖି, କହିଲା: “ଚିତା, ଚାହେଁ ଯେପରି ଭୋଜନ କର, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ମାଂସ ନିଅ।” “ଏହି ତୁମର ସ୍ଵଭାବ ନୁହେଁ, ତେଣୁ କାହିଁକି ଶତ୍ରୁତା ଛାଡ଼ିଦେଉନାହିଁ?” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଚିତା ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଉତ୍ତର ଦେଲା: “ଏଠି ମୋ ଦ୍ୱେଷ ଯାଇଛି, ଭୁକ୍କି ଓ ତିର୍ଷ୍ଣା ମଧ୍ୟ ହରାଇଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ନିକଟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।” ଏଭଳି ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଛାଗ ପୁଣି ପଚାରିଲା: “ମୁଁ କିପରି ନିର୍ଭୟ ହେଲି? ଏହାର କାରଣ ତୁମେ ଜାଣିଛ କି? ଜାଣିଥିଲେ, ଦୟାକରି କହ।” ତେଣୁ ଦ୍ୱୀପବାସୀ ଚିତା କହିଲା: “ମୁଁ ଜାଣେନି, ମାଆ। ଆଗରେ ଥିବା ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ପଚାରିବା ଯାଉ, ଚଳ।” ଏହିଭଳି ଦୁଇଁଜଣ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ମୁଁ ବିଶ୍ମିତ ହୋଇ ପଚାରିଲି; ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ବନର ମାଙ୍କଡ଼ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ପଚାରିଲି। ମୋ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ସେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ମାଙ୍କଡ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କହିଲେ: “ଛାଗପାଳକ, ପ୍ରାଚୀନ କଥା ଏଠି ଶୁଣ। ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଏଗାଡ଼ି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଏଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ତ୍ରିନେତ୍ର ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ଏଠି ଜଣେ ଶୁଭକର୍ମୀ ବିଦ୍ୱାନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲ ଆଣି ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ। ନଦୀର ଜଳ ନେଇ ଲିଙ୍ଗକୁ ଅଭିଷେକ କରୁଥିଲେ, ସେ କେବଳ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଜଣେ ଅତିଥି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ସେ ଫଳ ଆଣି ଅତିଥି ପାଇଁ ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ; ଏହି ଅତିଥି ତାଙ୍କ ଆତିଥ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଏହି କର୍ମର ମୂଳ କ’ଣ? ଫଳ ଉପଭୋଗ କରି ବସିଛ, ଏହା କି ସେବ୍ୟତା ନା କିଛି ଅନ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅଛି?” ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ବିଦ୍ୱାନ, ଏହି କର୍ମର ଫଳ କ’ଣ ମୁଁ ତଥାପି ଜାଣେନି; କୌତୁହଳରେ ମୁଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସେବା କରୁଛି। ଏହି ଜଟାଧରଙ୍କୁ ସେବା କରିବାର ଫଳ ଏପରି ଫଳିଛି, ଯେପରି ଆପଣ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି।” ଏପରି ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ତପସ୍ବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ସେ ପାଥର ଉପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଗୀତ ଲେଖିଲେ। ସେ ଏହି ଗୀତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଢ଼ିବାକୁ ଓ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବାକୁ ଶିଖାଇଲେ; ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ପୂରଣ ହେଲା।