ହେ ରାଜନ୍, ଏକ ଭକ୍ତ ଯଦି ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରେ, ସେ ସମତୁଳ୍ୟ ହୁଏ; ତୀର୍ଥ ଭକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରପଥକୁ ଅଧିଗମନ କରେ। ଦିନ ଓ ରାତି ଉପବାସ କରିଲେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ; ଏକ ରାତି ଉପବାସ କରିଥିବା ଲୋକ ଏହି ଫଳ ପାଏ। ନିୟମିତ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ଥିଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ଏହିପରି, ରାଜନ୍, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍। ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି—ଏହା ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ମହାନ୍; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ତେଜୋମୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ଓ ନିଜ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ଏହିପରି, ସୋମତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ତୀର୍ଥଭକ୍ତ ଏହି ଫଳ ପାଏ। ସେ ସୋମଲୋକକୁ ଅଧିଗମନ କରେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ପରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ରାଜା, ଦଧୀଚିଙ୍କ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍। ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ତୀର୍ଥ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ଓ ପାପନାଶକ, ସାରା ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେଠାକୁ ସରସ୍ୱତା ଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଶିରୋମଣି ହୋଇଥିଲେ। ଏଠି ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଅଧିଗମନ କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାପରେ କନ୍ୟା ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ନିୟମିତ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରିଲେ, ତୀର୍ଥଭକ୍ତ ଏହି ଫଳ ପାଏ। ସେ ଶତଦେବ କନ୍ୟା ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାଏ; ପରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସେ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍। ଏଠାରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଓ ତପସ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଋଷିମାନେ ପ୍ରତିମାସ ଏଠିକୁ ଆସନ୍ତି; ସେମାନେ ମହାପୁଣ୍ୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ। ଯେତେବେଳେ ରାହୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରସଣ କରେ, ଏହି ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଏକଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ନିତ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ। ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ଆକାଶରେ ଚଳିତ ତୀର୍ଥ, ପବିତ୍ର କୁଆଁ, ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଓ ଧର୍ମଶୀଳ ଦେବସ୍ଥାନ—ଏହି ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରତି ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଏଠି ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ସଙ୍ଗମରେ ପ୍ରତିମାସ ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଏକତ୍ରିକରଣ ଦ୍ୱାରା ଏହା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେଠି ସ୍ନାନ କରି ଓ ଜଳ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଯେତେବେଳେ ରାହୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରସଣ କରିଥାଏ ଓ ଅମାବାସ୍ୟା ଅଟୁଟ, ଏହି ସମୟରେ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହା ଶୁଣ। ସେ ଏକହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ପାଏ—କେବଳ ସ୍ନାନ ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ପୁରୁଷ ବା ନାରୀ ଯେଉଁ ପାପ କରିଥିବେ, କେବଳ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସେ ସବୁ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ପଦ୍ମରଙ୍ଗ ରଥରେ ଯାଏ, ଏବଂ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମକଚକ୍ରୁକ ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କ ନିକଟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏଠି, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଙ୍ଗାପୁଷ୍କରିଣୀ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଏଠି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଛାତ୍ରମାନେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଠି ସ୍ନାନ କରିଲେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ; ପୃଥିବୀରେ ନୈମିଷ, ଆକାଶରେ ପୁଷ୍କର ପବିତ୍ର। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ତିନି ଲୋକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ; କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ପବିତ୍ର ଧୂଳି ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍କର୍ମୀଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶାକୁ ନେଇଯାଏ—ସରସ୍ୱତୀର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥାନ୍ତି; ମୁଁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବି, ମୁଁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିବି। ସେଠାରେ ଜଣେ କେବଳ ଏକ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ବେଦମାନ୍ୟ, ପବିତ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ସେବିତ। ଏଠି ବସିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାରଣ୍ଡା ଓ କରଣ୍ଡକା ମଧ୍ୟ, ରାମପୁଷ୍କରିଣୀ ଓ ମକଚକ୍ରୁକ ମଧ୍ୟ—ଏହି ଅଞ୍ଚଳ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ସମନ୍ତପଞ୍ଚକ, ଯାହା ପିତାମହଙ୍କ ଉତ୍ତର ବେଦୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ତାପରେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ପୁରାତନ ଧର୍ମତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ମହାପୁଣ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେଠି ତାଙ୍କ ନାମରେ ତୀର୍ଥ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା; ସେଠି ସ୍ନାନ କରି ଏକ ଧ୍ୟାନୀ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ। ସେ ନିଜ ବଂଶକୁ ସପ୍ତମ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର କରେ—ଏହିପରି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପରେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଳାପାବନକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍। ସେଠି ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ପହଞ୍ଚି, ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କଲେ, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରେ ଓ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ। ଏହାପରେ, ରାଜନ୍, ସେ ସୌଗନ୍ଧିକାବନକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଓ ତପସ୍ୟାଧିକ ଋଷିମାନେ ବସନ୍ତି। ସେଠି ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଓ ମହାନାଗମାନେ ବସନ୍ତି; କେବଳ ସେଠି ପ୍ରବେଶ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ପରେ, ରାଜନ୍, ସେ ନଦୀ ଅଛି, ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା ପ୍ଲକ୍ଷାଦେବୀ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ। ସେଠି ଉଳୁକ ଗହ୍ୱର ଜଳରେ ଅଭିଷେକ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରିଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏଠି ଇଶାନାଧ୍ୟୁଷିତ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ; ଉଳୁକ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଏଠି ଷଡ୍ଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ—ଏହିପରି ନିଶ୍ଚିତ। ସେ ଏଠି ସ୍ନାନ କରି ଏକହଜାର କପିଳ ଯଜ୍ଞ ଓ ଏକ ବାଜିମେଧ ଫଳ ପାଏ; ପୁରାତନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଛନ୍ତି। ତାପରେ ଶତକୁମ୍ଭା ଓ ପଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ଏହିଠାରେ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କଲେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ସେଠି ଦୁର୍ଲଭ ତୀର୍ଥ ତ୍ରିଶୂଳପାତ୍ର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ସହ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି, ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ଗାଣପତ୍ୟ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତାପରେ ରାଜଧାନୀରେ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଦେବୀଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍। ସେ ଦେବୀ ଶାକମ୍ଭରୀ ଭାବେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ହଜାର ଦେବବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାକାହାର କରି ନିଜକୁ ଅନୁଷ୍ଠିତ କରିଥିଲେ, ହେ ଭାରତ।