ପୁରାତନ କାଳରେ, ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ, ଯିଏ ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିରେ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ, ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନର ସଂଗଠନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ବୀମାନେ ସଦା ପ୍ରିୟ ରଖିଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତିନି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରି ତୃପ୍ତ କରିଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଅନ୍ତିମ ଶାନ୍ତିକୁ ଲାଭ କରିପାରିନଥିଲେ। ଉତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରି, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ତପସ୍ବୀମାନେ, ତଥ୍ୟରେ ଅବিচଳିତ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବହୁ ଶୁଭ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ସେବା କରିଥିଲେ। ଏଭଳି କ୍ରିୟା କରିବା ସମୟରେ, ବହୁ ସମୟ ପରେ, କ୍ରିୟାରେ ମୁକ୍ତ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ପୃଥିବୀରେ ଦୀର୍ଘ ଅତୀତରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଅନୁଭବ ପ୍ରତି ଚେଷ୍ଟା ନଥିଲା, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ନାକର ଟିପ୍ରେ ଏକାଗ୍ର ଥିଲା, ମନ ଶାନ୍ତ ଥିଲା, ତିନି ଆନନ୍ଦମୟ ପରମ ବ୍ରହ୍ମାରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରି ଯଥାଯଥି ଅତିଥି-ସତ୍କାର କରିଥିଲେ। ଶୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ତାଙ୍କୁ ନମ୍ରତାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ନିଜ ପାଇଁ ନିର୍ବାଣ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ସେ ଏହି ପୁରାତନ ନଗରରେ ମିତ୍ରବନ ବିଷୟରେ କହିଲେ, ଯିଏ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଅଜାପାଳାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ। ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସେ ଏହି ଭବ୍ୟ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ବିଶାଳ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ହଲେ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲରେ ଭରି ଥିଲା, ପବନରେ ଦୋଳି ଥିଲା, ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଅଛି, ମଦୋନ୍ମତ ମଧୁମାକି ଗାନ କରୁଥିଲେ। ସେଉଁଠି ନଦୀ କାନ୍ଥରେ, ପାଥର ଉପରେ ବସିଥିବା ମିତ୍ରବନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ତୃପ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ ହସ ଥିଲା। ସ୍ୱାଭାବିକ ଶତ୍ରୁତା ବିପରୀତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଛାଡି ଦେଇଥିଲେ, ମୃଦୁ ପ୍ରକାଶ ରୂପେ ରବି ଉଦୟ ହୋଇଥିଲେ, ମୃଦୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ। ଶାନ୍ତ ହରିଣ ଝୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ, ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ ଅବସ୍ଥା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କୃପା ଏକ ନେକ୍ତର ଭଳି ପୃଥିବୀରେ ବର୍ଷି ଯାଉଥିଲା। ନମ୍ରତାରେ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଉତ୍ସାହ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ମନ ଉଦ୍ଧତ ହେଲା, ମୁଣ୍ଡ ଅଳ୍ପ ନମାଇ, ମିତ୍ରବନଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ତାପରେ ଏହି ବିଦ୍ୱାନ୍, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ, ମିତ୍ରବନଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଦେବଶର୍ମାନ୍ କହିଲେ: "ମୁଁ ଆତ୍ମକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ଏହି ଇଚ୍ଛାରେ, ଆପଣ ମୋତେ ସଫଳତାର ଉପାୟ ଶିଖାନ୍ତୁ।" ଭଗବାନ କହିଲେ: କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବିଚାର କରି, ମିତ୍ରବନ କହିଲେ: "ବିଦ୍ୱାନ୍, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପୁରାତନ କଥା କହିବି।" ଗୋଦାବରୀ ତୀରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ନାମକ ଏକ ନଗର ଅଛି; ଏଠାରେ ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଦମ ନାମକ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ। ଏଠି ଏକ ରାଜା ଅଛି, ନାମ ବିକ୍ରମ, ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସେବା ନେଇ, ଦିନକୁ ଦିନ ଉପହାର ନେଇ, କେବଳ ପେଟ ଭରିବା ପାଇଁ ବଞ୍ଚିଥିଲେ। ସମୟର ଫାନ୍ଦରେ ବାନ୍ଧା, ସେ ଯମର ନିବାସକୁ ନେଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ନରକର ସମସ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ପ୍ରାପ୍ତି ହେଲାପରେ, ଦୁର୍ଦମ ଏକ ଅସଦ୍ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କୁ ଗୌରବ ଦେଲା। ସେ ଏକ ଦୁର୍ଗମ ପରିବାରର ଅବଗ୍ୟାତ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କଲେ; ସମୟ କ୍ରମେ ସେ ଶିଶୁବାସ୍ଥା ଛାଡି ଯୁବତୀ ହେଲା। ସେ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଉନ୍ନତ ଅଂଶ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନୁରାଗରେ ନେତ୍ର ମଦୋନ୍ମତ, ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ପତିକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଚାହିଲେ। ଜୀବିକା ପାଇଁ, ସେ ଘର ଛାଡି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଏକ ନିମ୍ନ ଜାତିର ପ୍ରେମିକ ସହିତ ରହିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭବତୀ କଲେ, ଏବଂ ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ହେଲା; ଏହି କନ୍ୟା ପୂର୍ବପାପର ପ୍ରଭାବରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମଦାତାର ସ୍ତ୍ରୀ ହେଲା। ସମୟ କ୍ରମେ, ସେ ବୃଦ୍ଧ ହେଲା ଏବଂ ଡାକିନୀ ହେଲା; ଦୁଷ୍ଟ ମହିଳା ସହିତ ସଙ୍ଗତି ଦ୍ୱାରା, ମନ ଦୁଷ୍ଟ ହେଲା। ରକ୍ତର ରୁଚି ଚାହିଁ, ସେ ରୋଗୀ ଏବଂ ଶିକାରୀମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷିତ କରି, ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣା କରୁଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଥିଲେ। ମୃତ୍ୟୁ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଶିକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବାଘ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଜୀବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ହିଂସାର ପ୍ରଭାବରେ, ଦୁଷ୍ଟ ନରକ ଅନୁଭବ କଲେ। ସମୟ କ୍ରମେ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, ମୃତ୍ୟୁର ଶକ୍ତିରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ନରକରୁ ମୋ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଅନୁଶାସନ କରିବାକୁ କଷ୍ଟଦାୟକ। ବିଦ୍ୱାନ୍, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଚରାଇଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଚିତା ଦେଖିଲି, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିବା ଏକାଗ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଥିଲା। ସେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ମେଁଦା ଝୁଣ୍ଡ ଛାଡି ପଳାଇଲି। ଏହି ଚିତା, ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ମନେ କରି, ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ମେଁଦା ଶୀଘ୍ର ନଦୀ କାନ୍ଥ ନିକଟକୁ ଗଲା। ଏଠି, ସେ ଭୟ ଛାଡି ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାକୁ ଅନିୟମିତ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ସେ ଦୃଢ଼ ରହିଲେ, ଚିତା ଶାନ୍ତ ହେବାରେ ବସିଲେ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଶୂନ୍ୟ। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ମେଁଦା କହିଲେ: "ଓ ଚିତା, ଚାହିଁଲେ ଖାଉ, ଆଦରରେ ମାଂସ ନିଅ।" "ଏହା ତୁମର ସ୍ୱଭାବ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ତୁମେ ଶତ୍ରୁତା କାହିଁକି ଛାଡି ଦେଉନାହିଁ?" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଚିତା ଇର୍ଷ୍ୟା ଶୂନ୍ୟ ଭାବରେ କହିଲେ: "ଏଠି ମୋ ଘୃଣା ଚାଲିଗଲା, ଭୋକ ଓ ତିର୍ଷ୍ଣା ମଧ୍ୟ ଚାଲିଗଲା; ତେଣୁ ତୁମେ ନିକଟରେ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହିଁ ନାହିଁ।" ଏଭଳି ମୁକ୍ତ ହେଇ, ସେ ପୁନି କହିଲେ: "ମୁଁ କିପରି ଭୟହୀନ ହେଲି? ତୁମେ ଏହାର କାରଣ ଜାଣୁଛ?" ଯଦି ଜାଣୁଛ, ଦୟାକରି କହ।" ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଦ୍ୱୀପବାସୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ମୁଁ ଜାଣିନି, ମା। ଆସ, ଆଗରେ ଥିବା ବଡ଼ମାନ୍ୟକୁ ପଚରିବା।" ତାପରେ ସେମାନେ ଆଗକୁ ଗଲେ। ଉଭୟ ନିକଟକୁ ଆସି, ମୁଁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି; ସେମାନେ ସହିତ, ମୁଁ ବନର ମାଙ୍କି ମହାପୁରୁଷକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି। ମୋ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନର ମାଙ୍କି ଆଦରରେ କହିଲେ: "ମେଁଦା ଚରାଇବା, ଏଠି ପୁରାତନ କଥା ଶୁଣ।