ଭାରତବଂଶୀ ରାଜନ୍ୟ, ସେଠାରେ ମଣିଷ ଯଦି ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇ ନିଏ, ସେ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଏଉଁଠି ଆଉ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସାମ୍ସାରିକ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ । ଏଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଏବଂ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସ୍ନାନ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଲୋମାପନୟନ ତୀର୍ଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଚୁଲି କାଟି ଦେଇ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଏଠାରେ ଦଶାଶ୍ୱମେଧିକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଣିଷ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏଠାରୁ ମଣିଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାନବ ଲୋକକୁ ଯାଏ । ଏଠାରେ ଶ୍ୟାମ କ୍ରିଷ୍ଣମୃଗମାନେ ଶିକାରିଙ୍କ ତୀର ଲାଗି ଜିଅନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ଏହି ହ୍ରଦକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇଥିଲେ । ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ମନେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୁଏ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ । ମାନବ ଲୋକର ପୂର୍ବେକୁ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରେ ବିଶ୍ରୁତ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟମୟ ନଦୀ ଅପଗା ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ ବସିଥାନ୍ତି । ଏଠାରେ ଯିଏ ଶ୍ୟାମାକ ଅନ୍ନ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେକୁ ଭକ୍ତିସହିତ ଦାନ କରେ, ସେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ । ଏଠାରେ ଜଦି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜିବେ, ଏହା କୋଟି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜିବା ସମାନ; ସ୍ନାନ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କ ପୂଜା କଲେ, ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ରହିଲେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ପୃଥିବୀରେ ବ୍ରହ୍ମାନୁସ୍ଵର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏଠାରେ ଯିଏ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ପୁଷ୍କରିଣୀରେ ସ୍ନାନ କରେ, କପିଳ ମହାତ୍ମାଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପହଞ୍ଚି, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଭକ୍ତିଶୀଳ ମନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପାଏ; ଏହି ଦୁର୍ଲଭ କପିଷ୍ଠଳ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପାପ ଦଗ୍ଧ କରି, ସେ ଲୋକରୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୁଏ ଏବଂ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲୋକକୁ ଯାଏ । କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ବୃଷଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଏଠାରେ ତିନି କୋଟି ପ୍ରମୁଖ ତୀର୍ଥ ଅଛି । ଏଠାରେ ରୁଦ୍ର କୋଟି, ସମନ୍ତକ କୁଆଁ ଓ ହ୍ରଦ ଅଛି; ଏଠି ଇଳାସ୍ପଦ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି । ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ କେବେ ଦୁର୍ଗତି ନାହିଁ ଏବଂ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ । କିମ୍ଦାନ ଓ କିମ୍ଜପ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଦାନ ଓ ଯଜ୍ଞର ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସହିତ କୁଅଁର ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ । ସରକାର ପୂର୍ବରେ ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି । ଏଠି ରାମଜନ୍ମ ନାମକ ଶୁଭ୍ର ତୀର୍ଥ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏଠି ସ୍ନାନ କରି ଯିଏ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ନାରଦଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଦୁର୍ଲଭ ଲୋକପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦଶମୀରେ ପୁଣ୍ଡରୀକ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ । ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପଦ୍ମ ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ ପରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ । ଏଠି ପବିତ୍ର ବୈତରଣୀ ନଦୀ ଅଛି, ଯାହା ପାପ ଦୂର କରେ; ଏଠି ସ୍ନାନ କରି ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ପରେ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳକୀବନକୁ ଯାଏ । ଏଠି ଦେବମାନେ ହଜାର-ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି । ଦୃଷଦ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ । ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ହଜାର ଗାଁଠି ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ । ପାଣିଖ୍ୟା ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ଏବଂ ଋଷିମାନେଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଏହା ପରେ ମିଶ୍ରକ ନାମକ ବିଶ୍ରୁତ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍; ଏଠି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥମାନେ ମିଶିଛି । ବ୍ୟାସଙ୍କ କଥାନୁସାରେ, ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ସମାନ ଫଳ ମିଳେ । ପରେ ଵ୍ୟାସବନକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍, ସଂଯମ ଓ ମିତାହାର କରି, ମନୋଜବ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ । ମଧୁବନୀକୁ ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ଯାଏ, ସେ ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚି, ସ୍ନାନ କରି ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଦେବୀଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ହଜାର ଗାଈ ଫଳ ମିଳେ; କୌଶିକୀ ଏବଂ ଦୃଷଦ୍ୱତୀ ସଂଗମେ ସ୍ନାନ କଲେ, ନିୟମିତ ଆହାର କରି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ । ପରେ ଵ୍ୟାସସ୍ଥଳୀ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ୟାସ ମୁନି ପୁଅ ଶୋକରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ଦେବମାନେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଥିଲେ । ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ; ଋଣାନ୍ତ କୁଆଁକୁ ପହଞ୍ଚି ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ତିଳ ଦାନ କଲେ, ଋଣମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ; ବେଦି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ହଜାର ଗାଈ ଫଳ ମିଳେ । ଦୁଇଟି ଦୁର୍ଲଭ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି—ଅହଃ ଓ ସୁଦିନ; ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ ସୂର୍ୟ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ । ପରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୃଗଧୂମ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍; ଏଠି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ ଏବଂ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ପୂଜା କଲେ...