ପାହାଡ଼ର ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ଦେବୀ, ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ "ନୃସିଂହ! ନୃସିଂହ!" ବୋଲି ଡାକିଥାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏହି ନାମର ଶବ୍ଦ ଏମିତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଶୁଣାଯାଏ। ସେଉଁଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ସୁନା ଚୋର, ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ—ଏମାନେ ବି ଯଦି ସିନ୍ଧୁ ନଦୀରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ତେବେ ଶ୍ରୀନୃସିଂହଙ୍କ କୃପାରେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଦଶରାତ୍ରି ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ମନୁଷ୍ୟ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ—ମୋର କଥା ଅସତ୍ୟ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ, ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଣୀର ବଂଶଜ ହେବା ସତ୍ୱେ, ଏଠାରେ ବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଦେଶୀ ଭାବେ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେବେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବେଦରୁ ବହିଷ୍କୃତ ହେବେ। ସେମାନେ ମାଂସ ଭୋଜନ କରନ୍ତି ଓ ସଦା ମଦ୍ୟପାନ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଧର୍ମି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ, ଏହି କଥାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା ବିନା ବେଦରୁ ବାହାରେ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ। ଏହି ସହରର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ବିଶାଳ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଯାହାକୁ ନୃସିଂହ କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର କଥା ଶୁଣିଲେ ମାନବ ତୁରନ୍ତ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏହା କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବେ, ପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଂଶରେ, ଏହା ନୃସିଂହ ଉତ୍ପତ୍ତି ନାମକ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏହାପରେ, ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—"ଏପରି ଉତ୍ପତ୍ତିର ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କୁହିଦେଲି; ବର୍ତ୍ତମାନ, ମୋତେ ଶୁଣ, ଇନ୍ଦିରା, ଅନ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟମାନଙ୍କର ମହିମା କଥା ମଧ୍ୟ।" ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ପୁରନ୍ଦର ନାମକ ଏକ ସହର ଥିଲା, ଯାହା ଆଦର୍ଶମାନେ ପରିଚିତ। ସେଠାରେ ଦେବଶର୍ମା ନାମକ ଏକ ମହାପୁରୁଷ ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେ ଆତିଥ୍ୟ ଦେବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ, ବହୁ ଯଜ୍ଞର ଆୟୋଜକ ଏବଂ ତାପସମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ସେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତଥାପି ଶାଶ୍ୱତ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଲାଗି ଦିନେ ଦିନେ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ତାପସମାନଙ୍କୁ ବହୁ ବିଧିରେ ସେବା କରିଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଅନେକ ସମୟ ବିତିଗଲା। ଏକ ଦିନ ଏପରି ଜଣେ ଜନ୍ମକର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ମହାପୁରୁଷ ଭୂମିରେ ଆସିଲେ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ଆଶା ଛାଡ଼ି, ନାସାଗ୍ରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଆନନ୍ଦମୟ ପରବ୍ରହ୍ମର ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ। ଦେବଶର୍ମା ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଚରଣ ଧରିଲେ, ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଆତିଥ୍ୟ କରିଲେ। ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜର ମୋକ୍ଷ ଉପାୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ତାହାପରେ ତାପସେ ଏହି ପୁରାତନ ସହରରେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଅଜାପାଳଙ୍କ ଗୁରୁ ମିତ୍ରବନ ବିଷୟରେ କହିଦେଲେ। ଦେବଶର୍ମା ତାଙ୍କ ପାଦସ୍ପର୍ଶ କରି, ସେଇ ଶୁଭ୍ର ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ବିଶାଳ ଏକ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ—ଏଠି ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଗଛରୁ ଗନ୍ଧ ବିକୀର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରମତ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ମଧୁର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ। ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ନଦୀ ତଟରେ ପାଥର ଉପରେ ବସିଥିବା ଆନନ୍ଦିତ ମିତ୍ରବନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ଚାହାଣି ଶାନ୍ତି ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ଭରିଥିଲା। ସେଠି ବିପରୀତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଭାବିକ ଶତ୍ରୁତା ଛାଡ଼ି ଦୟା ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲେ, ଦୃତିୟ ମୃଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦର ଅନୁଭୂତି ଥିଲା। ଦେବଶର୍ମା ନମ୍ରତା ସହିତ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ମନ ଉଲ୍ଲସିତ ହେଲା, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ, ଏବଂ ମିତ୍ରବନ ତାଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ। ତାପରେ, ଏହି ଏକାଗ୍ର ମନ ଦେବଶର୍ମା ମିତ୍ରବନଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଆଦର ସହ କଥା ଚାଲିଲେ। ଦେବଶର୍ମା କହିଲେ, "ମୁଁ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣର ବିଧି ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।" ତେବେ ଭଗବାନ କହିଲେ, ମିତ୍ରବନ କିଛି ଚିନ୍ତା କରି କହିଲେ, "ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପୁରୁଣା ସମୟର ଏକ ଘଟଣା କୁହେଁ। ଗୋଦାବରୀ ତଟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ନାମକ ଏକ ସହର ଅଛି। ସେଠି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ନାମକ ଜଣେ ପଣ୍ଡିତ ଥିଲେ। ଏଠାରେ ବିକ୍ରମ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ବିଭିନ୍ନ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ମାତ୍ର ଉଦରପୂରଣ ପାଇଁ ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତି। ସେ କାଳର ଦୂର୍ବଳ ଫାନ୍ଦରେ ବନ୍ଧି, ଯମଲୋକକୁ ନେଯାଯି, ନରକର ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ପରେ ଦୁଶ୍ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱିଜ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲା। ସେ ଏକ ନିମ୍ନ କୁଳର ଦୁର୍ଲଭା ଯୁବତୀକୁ ବିବାହ କଲେ। ସମୟ କେତେ ବିତିଲା, ସେ ଯୁବତୀ ଏବେ ଯୌବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଉନ୍ମଦ ଦୃଷ୍ଟି, ମଧୁର ଶରୀର, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍୵ାମୀକୁ ଅସହ୍ୟ କରି, ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଚାହିଲେ। ଜୀବିକା ଲାଗି ଘର ଛାଡ଼ି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଏକ ନିମ୍ନ କୁଳର ପ୍ରେମିକ ସହ ବସିଲେ। ସେଠାରୁ ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲା; ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ପାପ ଫଳରୁ ସେଇ କନ୍ୟା ପୁନି ସେ ମହିଳାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀ ହେଲେ। ସମୟ କେତେ ବିତିଲା, ସେ ମହିଳା ବୃଦ୍ଧା ହେଲେ ଓ ଡାକିନୀ ହେଲେ; ଦୁଷ୍ଟ ନାରୀ ସଂଗରୁ ମନ ଦୁଷ୍ଟ ହେଲା। ରକ୍ତ ସ୍ୱାଦ ଆଶାରେ, ଅସୁସ୍ଥ ଏବଂ ଶିକାରୀମାନେଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରି, ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଲୋକେ ଦେଖିବା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ। ପରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶିକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉପରେ ହିଂସାର କାରଣରୁ ଭୟଙ୍କର ନରକର ଫଳ ଭୋଗିଲେ। ସମୟ ପରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ମୃତ୍ୟୁର ଦଳରେ ପଡ଼ି ନରକରୁ ମୋ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କୁ ସଂସ୍କାର କରିବା ଦୁର୍ଲଭ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଦେଖୁଥିଲି, ସେଇ ସମୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଚିତା ଦେଖିଲି, ଯେଉଁଥି ମାନେ ସବୁକିଛି ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।