ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଯେଉଁଠି ଏହି ପୁନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ସଉଭାଗ୍ୟ ମିଳେ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରିବା ପରି ଲାଗେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦର୍ଶନ କରି ଲୋକ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ନର୍ମଦା ନଦୀର ସଙ୍ଗମଠାରୁ ଆମରକଣ୍ଟକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ କୋଟି କୋଟି ତୀର୍ଥ ଜଳରେ ବିରାଜିତ। ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ତୀର୍ଥରୁ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଚାଲିତା ପ୍ରଥା କୋଟି କୋଟି ଋଷି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ, ଜ୍ଞାନ ଲୋଭୀ, ଦେବତାମାନେ ଅନୁସରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଚାହିଦା ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହି କଥାକୁ ଯିଏ ଭକ୍ତିସହିତ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ତାଙ୍କୁ ନିଜେ ଦୂଷିତ କରି ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ନର୍ମଦା ନିଜେ ସେଉଁଠି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଲୋକ ଉପରେ ରୁଦ୍ର ଏବଂ ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଅସନ୍ତାନ ନାରୀ ପୁଅ ପାଉଥାଏ, ଅଭାଗିନୀ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ହୁଅନ୍ତି। ଅବିବାହିତ ଝିଅ ବର ପାଉଥାଏ, ଏବଂ ଯେ କୌଣସି ଫଳ ଚାହୁଁଛି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏଠାରେ ଆଉ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ କିଛି ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜୟୀ ହୁଏ, ବୈଶ୍ୟ ଧନ ଲାଭ କରେ, ଶୂଦ୍ର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥା ପାଉଥାଏ। ମୂର୍ଖ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ; ଏହି କଥାକୁ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ତିନି ବେଳେ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାପି ନରକ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି ନାହିଁ। ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ଏଭଳି ଭାବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ନର୍ମଦାର ପରମ ତୀର୍ଥ ଓ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆସିଥିବା ଶାପ ଜନିତ ଭୟର କଥା ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥାପିତ କଲି। ସେ ଭୟ ରେବା ଜଳବିନ୍ଦୁର ଅଗ୍ନିରେ ଧ୍ଵଂସ ହୋଇଗଲା; ରେବା ଜଳବିନ୍ଦୁର ସ୍ପର୍ଶରେ ଲୋକ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଏହିଠାରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ, କିଏ ଏହିପରି ଅନେକ କନ୍ୟାମାନେ ଉପରେ ଶାପ ଦେଲେ? ସେମାନେ କାହାର ପୁଅ-ଜଣ, କ’ଣ ନାମ ଓ କେତେ ବୟସ୍ ଥିଲା? କିପରି ରେବା ଜଳସ୍ପର୍ଶ ଓ ଶାପର ପରିଣତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ? କେଉଁଠି ସେମାନେ ସ୍ନାନ କଲେ? ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ନର୍ମଦା ତୀର୍ଥର ମହିମା ବିଶ୍ମୟଜନକ; କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ 'ନର୍ମଦା' କିମ୍ବା କେବଳ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାଏ। ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ରେବା ତୀର୍ଥର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା କଥା କହିଛନ୍ତି; ତେବେ ଦୟାକରି ପୁନି ଏହି କଥାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଏହିଠାରୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରେବା ତୀର୍ଥର ପରାକ୍ରମ ଓ ଏହି କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଚମତ୍କାର କଥା ଖୋଲି କହନ୍ତୁ। ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ରାଜଶିଂହ, ଏହି ଧର୍ମମୟ କଥାକୁ ଶୁଣ, ଯେପରି ଲକଡ଼ା ଭିତରେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚି ରହିଥାଏ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଠାରୁ ଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଗନ୍ଧର୍ବ ଶୁକ ନାମକ ଜଣେ ଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ସଙ୍ଗୀତ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ପ୍ରମୋହିନୀ ଗୁଣବତୀ ଥିଲେ। ସୁଶୀଳା, ସୁଶୀଳଙ୍କର କନ୍ୟା, ସଙ୍ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ସ୍ୱର ଓ ରାଗରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତଙ୍କର କନ୍ୟା ସୁତରା, ସୁପ୍ରଭାଙ୍କର କନ୍ୟା ଚନ୍ଦ୍ରିକା—ଏହିମାନେ ସେହି ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାମ। ଏହି ପାଞ୍ଚ ଯୁବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର, ସେମାନେ ସଦା ଏକାଠି ଦେଖା ଦେଉଥିଲେ, ଜଣେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁ ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଚେହେରା ଚାନ୍ଦ୍ରବଦନ, କେଶ ମନୋହର, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଣି ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ମନୋହର ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ, ସୌନ୍ଦର୍ୟର ସାର ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଦେହ, ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲେ। ବସନ୍ତ ଋତୁର ପଦ୍ମପରି ଉଦ୍ଭିଦ୍ଧ ଅଂଶ, ତରୁଣ୍ୟ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନବପଲ୍ଲବ ଲତାପରି ଆକର୍ଷକ। ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ସୁନା ଅଳଙ୍କାର, ସୁନା ଚମ୍ପକ ମାଳା, ସୁନା ରଙ୍ଗର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ସେମାନେ ସ୍ୱର, ରାଗ ଓ ତାଳରେ ଦକ୍ଷ, ଵାଦ୍ୟ ଓ ବାଁଶୀ, ବିଣା ଚାଳନାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ନୃତ୍ୟ ଓ ତାଳର ସୂକ୍ଷ୍ମତା, ଚିତ୍ରାଙ୍କନ ଓ ଅନେକ କଳାରେ ଦକ୍ଷ। ଏପରି ଏହି କନ୍ୟାମାନେ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ମନ ଲଗାଉଥିଲେ, ପିତାମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତେ କୁବେରଙ୍କ ନିବାସରେ ବସୁଥିଲେ। ଏକଥର, ଉତ୍ସୁକତାବଶତଃ, ଏହି ପାଞ୍ଚ କନ୍ୟା ବସନ୍ତ ମାସରେ ଏକାଠି ହୋଇ ଉଦ୍ୟାନରୁ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଘୁଞ୍ଚି ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଗୌରୀଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଏହି ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରିୟା କନ୍ୟାମାନେ ଏକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ହ୍ରଦକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ସୁନା ଓ ନୀଳ ପଦ୍ମ ତୁଳିଲେ। ବେରିଲ ଓ ସ୍ଫଟିକ ରେ ପାତିଥିବା ଘାଟରେ ସ୍ନାନ କରି, ତୀରେ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ମୌନ ଭାବେ ମାଟିର ଏକ ଗୌରୀ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କଲେ, ତାହାକୁ ସୁନା ଓ ମୁକ୍ତା ଅଳଙ୍କାର ଦେଇ ଶୃଙ୍ଗାର କଲେ। ସନ୍ଧାନ, ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ, କୁମ୍କୁମ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ୍ମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ଦେଇ ଭକ୍ତିସହିତ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବ ବିଧାନରେ, ଉତ୍ତମ ସ୍ୱରେ, ସହଜ ଧ୍ୱନିକୁ ମିଶାଇ ସଙ୍ଗୀତ କଲେ; ମୃଗନୟନୀ କନ୍ୟାମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଇଲେ। ସେହି ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହର ବାତାବରଣରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ସେଇ ସମୟରେ, ଏକ ବୃଦ୍ଧ ଋଷିଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ, ବେଦ ଜ୍ଞାନର ଧନ, ପବିତ୍ର ଅଚ୍ଛୋଦା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କର ରୂପ ଅସୀମ, ମୁହଁ ଚମକୁଥିଲା, ଚକ୍ଷୁ ଉଦ୍ଭିଦ୍ଧ ପଦ୍ମ ପରି, ଯୁବା, ଚୌଡ଼ା ବକ୍ଷସ୍ଥଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହସ୍ତ, ତେଜସ୍ବୀ ଦେହ, କଳା ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ଚର୍ମ—ସେ ମନ୍ମଥ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ଉପବୀତଧାରୀ, କେଶ ଚିରିବା ଭାବରେ ବାନ୍ଧିଥିଲେ, ଦଣ୍ଡ ଧରି, କୃଷ୍ଣାଜିନ ଓ ସୁନା ମୁଞ୍ଜା ଦେଇ ପାସ୍କରିଥିଲେ, ସମୁଦ୍ର ପରି ଗମ୍ଭୀର ଦୃଷ୍ଟି, ସେ ଅଲଗା ଭାବରେ ଦାଡ଼ିଥିଲେ।