ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଭକ୍ତ ଶିବଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଘୃତରେ ଦୀପ ଜଳାଇ, ଘୃତରେ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଘୃତରେ ଲିପ୍ତ ନାଡିଆ ଦାନ କରି, ଶେଷରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି କରିବା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଜଣେ କପିଳା ଗାୟକୁ ଘଣ୍ଟା ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦେଇ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି ଓ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇ ଏହି ଲୋକକୁ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ। ମଙ୍ଗଳବାର, ବିଶେଷକରି ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯାଏ। ମଙ୍ଗଳବାରର ନବମୀ ଓ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଶୁଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହୁଏ। ଘୃତରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ, ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ହଜାର ହଜାର ଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସି ଶୈବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଲୋକକୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରି ଆସନ୍ତି ନାହିଁ। ସେଠାରେ ସମୟ କାଟି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଅକ୍ଷୟ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ କର୍ମର ଫଳରେ ଏହି ମରଣଶୀଳ ଜଗତରେ ଆସିବାକୁ ପଡ଼େ, ସେ ଧର୍ମିକ ରାଜା ହୁଏ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଏହାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେଉଁଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷି ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠାରେ ଶାପଗ୍ରସ୍ତ ତ୍ରିଣବିନ୍ଦୁ ନାମକ ମହାର୍ଷି ବସୁଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତିରେ ଦ୍ୱିଜ ତାଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ। ଏହାପରେ ସେ ଗଣନାଥଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍। ଶ୍ରାବଣ ମାସର କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ରୁଦ୍ର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇଲେ, ତିନି ପ୍ରକାର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଗଣନାଥଙ୍କ ନିକଟରେ ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସଙ୍ଗମ ଅଛି। ଇଚ୍ଛା ସହିତ କିମ୍ବା ନିରିଚ୍ଛା ସ୍ନାନ କଲେ, ଜନ୍ମଯାପ୍ତ ସଞ୍ଚିତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏହି ନେଇ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପୂଜା ତିଥିରେ ସଂଧ୍ୟା ସ୍ନାନ ଏଠାରେ ସଦା କରିବା ଉଚିତ୍; ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଲେ ତିନି ପ୍ରକାର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ପ୍ରୟାଗରେ ଯେପରି ଶଂକର ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଗଙ୍ଗାରାହ୍ୱ ସଙ୍ଗମରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ସେଇ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ, ଦଶାଶ୍ୱମେଧିକ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ଉପବାସ ରହି ସ୍ନାନ କଲେ, ଶଂକର ନିବାସ ପ୍ରାପ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ। ପୂଜା ତିଥିରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଦଶାଶ୍ୱମେଧର ପଶ୍ଚିମେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୃଗୁ ଋଷି ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଥିଲେ। ସେ ଏକ ପିଲାମାଟି ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଦକ୍ଷିଣେ ଥିଲା। ସେଠାରେ ଉମା ଓ ଶଂକର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ତାପରେ, ଗୌରୀ ଦେବୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: "ଏଠାରେ କିଏ ଅଛନ୍ତି? ସେ ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବ? ମହାପ୍ରଭୁ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।" ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: "ଏହା ଭୃଗୁ ନାମକ, ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଋଷିମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ। ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ମୋତେ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି ଓ ଏକ ବର ଚାହୁଁଛନ୍ତି।" ଏହିପରି ଦେଖି ଦେବୀ ହସିଲେ ଓ କହିଲେ: "ଧୂଆଁ ଉଠୁଛି, ତଥାପି ଆପଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହନ୍ତି; ତେଣୁ ଆପଣକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା କଷ୍ଟକର। ଅଧିକ ଚିନ୍ତା ଦରକାର ନାହିଁ।" ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: "ତୁମେ ବୁଝିପାରିନାହ, ମହାଦେବୀ; ଏହା କ୍ରୋଧରୁ ହେଉଛି। ମୁଁ ସତ୍ୟ ଦେଖେଇ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି।" ଏହିପରି କହି ଦେବଦେବଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି ବୃଷଭ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ଦେବଙ୍କ ସ୍ମରଣ ମାତ୍ରରେ ବୃଷଭ ଶୀଘ୍ର ଆସିଗଲେ। ସେ ମାନବ ଭାଷାରେ କହିଲେ: "ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ; ଏହି ପିଲାମାଟି ଭିତରେ ଅଛିଥିବା ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଦିଅ।" ଏହାପରେ ଯୋଗାଭ୍ୟାସରେ ଲୀନ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ବୃଷଭ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ କ୍ରୋଧିତ ଭୃଗୁ ତାଙ୍କର ହାତ ଉଠାଇ ବୃଷଭଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ସେ କହିଲେ: "କେଉଁଠି ଯାଉଛ, ବୃଷଭ? ଆଜି ତୁମକୁ ମୋ ଚକ୍ଷୁ ପାଖରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି।" ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ ବୃଷଭ ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲେ; ଭୃଗୁ ଉପରେ ଚାହିଁ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଏହାପରେ ରୁଦ୍ର ହସିଲେ, ଏବଂ ଭୃଗୁ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ଭୂମିରେ ଲୁହି ପଡ଼ିଲେ। ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି କହିଲେ: "ଏ ପ୍ରଭୁ, ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥାନ, ଦିବ୍ୟ ଦେହୀ, ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି ଦୋଷ କଥା ଦେଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" "କିଏ ମାନବମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଅନେକ ଗୁଣ କହିପାରିବେ? ଶେଷନାଗ ବାସୁକି ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କହିପାରିବେ ନାହିଁ। ତଥାପି, ହେ ଶଂକର, ମୋର ଭକ୍ତି ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ମୋ ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶରଣ ନେଇଛି।" "ଆପଣ ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍; ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ଲୟ ଆପଣ; ଆପଣ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ। ଯମ, ନିୟମ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ, ବେଦାଭ୍ୟାସ—ଏସବୁ ଏକ ହଜାରମାନ୍ୟ ଭକ୍ତିର ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।" "ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଔଷଧ, ତଳବାର, ଅଞ୍ଜନ, ପାଦୁକା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧି—ଏହି ସବୁ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଚିହ୍ନ।" "ଯଦି କିଏ ଚଳନା ସହିତ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରେ, ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଦିଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏବଂ ସଂସାର ବନ୍ଧନ ଛେଦିବା ପାଇଁ।" "ମୁଁ ପରସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପରଧନରେ ଲଗ୍ନ, ଅପମାନ, ବେଦନା ଓ ଦୁଃଖରେ ଜଳିଯାଉଛି, ଅନ୍ୟଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁନି—ଏ ପରମେଶ୍ୱର, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।" "ମୃଷା ମାନରେ ଦଗ୍ଧ, ଅସ୍ଥାୟୀ ଧନରେ ମନ ଲାଗିଥିବା, କୠର, ଅଧର୍ମ ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା, ପତିତ—ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ, ଦେବଦେବ।" "ମୋର ଆଶା କେବଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଉପରେ ଅଟକିଛି; କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡିକ ଶୂନ୍ୟ।