ତ୍ରିପୁର ଧ୍ୱଂସକାରୀ ଭଗବାନ ଶିବ ଦ୍ୱାରା ଏକ ନଗରୀ ଶ୍ରୀଶୈଳରେ ତଳେ ପଡ଼ିଲା, ଦ୍ୱିତୀୟ ନଗରୀ ଅମରକାଣ୍ଟକ ପର୍ବତରେ ତଳେ ପଡ଼ିଥିଲା। ରାଜନ୍, ଯେତେବେଳେ ତ୍ରିପୁର ଦହିଗଲା, ସେଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ବିସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ଏବଂ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ନଗରୀ ସେଠି ତଳେ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହିକାରଣରୁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଜ୍ୱାଳେଶ୍ୱର ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ସେଠାରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତ ହୋଇ ଦ୍ୱାରା ଦେବ, ଅସୁର ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଭୟରେ ବିପୁଳ କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ। ରୁଦ୍ର ସେଇ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରରେ ଅବରୋଧ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଯିଏ ଅମରକାଣ୍ଟକ ପର୍ବତକୁ ଯାଏ, ସେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଲୋକର ଭୋଗ କରି ଏକ ହଜାର କୋଟି ବର୍ଷ ଓ ତିରିଶ କୋଟି ବର୍ଷ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ଅନୁଭବ କରେ। ତା’ପରେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ସେ ଧର୍ମିକ ରାଜା ହୁଏ ଓ ଏକ ଛତ୍ର ତଳେ ପୃଥିବୀର ଶାସନ କରେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଅମରକାଣ୍ଟକ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ। ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଏଠାକୁ ଯାଏ, ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ଦଶଗୁଣ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ରାହୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରସିବାବେଳେ ଯିଏ ଏଠାକୁ ଯୋଗ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଅମରକାଣ୍ଟକ ପର୍ବତରେ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏଠି ଯଜ୍ଞ ପୁଣ୍ଡରୀକର ଫଳ ମିଳେ ଓ ଏଠି ଅଛନ୍ତି ଦେବତା ଜ୍ୱାଳେଶ୍ୱର। ଏଠି ଯିଏ ସ୍ନାନ କରି ଏହି ଦେହ ପରିତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି ଓ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇ ନାହାନ୍ତି। ରାଜନ୍, ଯିଏ ଜ୍ୱାଳେଶ୍ୱରରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ମହାଫଳ ଲାଭ କରେ। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମହାଫଳ ମିଳେ, କାରଣ ଅମର ଦେବମାନେ ଅମରକାଣ୍ଟକ ପର୍ବତରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏଠି ଏକ ଯୋଜନ ଚାରିଦିଗରେ ପବିତ୍ର ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଅମରେଶ୍ୱର ପର୍ବତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ନାନସ୍ଥଳୀରେ ଅନେକ ମହାମୁନି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି। ଯିଏ ଚାହିଁଲେ କିମ୍ବା ଅଚାହିଁଲେ ମଧ୍ୟ ନର୍ମଦା ମହାପୁଣ୍ୟ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ ଓ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ନାରଦ କହିଲେ: ନର୍ମଦାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ପତ୍ରେଶ୍ୱର ନାମକ ଏକ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ସର୍ବପାପହର ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏଠି ଯିଏ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଦେବମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରେ ଓ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଇଚ୍ଛାମତା ରୂପ ଧାରଣ କରି ଖେଳିପାରେ। ଏଠାରୁ ଗର୍ଜନାକୁ ଯିବାକୁ ହେବ, ଯେଉଁଠାରେ ମେଘମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏଠିର ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ତା’ପରେ ମେଘରାବକୁ ଯିବା, ଯେଉଁଠାରେ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଏ, ଏଠି ମେଘନାଦ ଗୋଷ୍ଠୀ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଛନ୍ତି। ଏଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତକୁ ଯିବା, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ସଦା ବିରାଜିତ, ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ପରେ ଅଙ୍ଗାରେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥକୁ ଯିଏ ଯିବେ, ସେଠାରେ ନିୟମିତ ଆହାର ଓ ଶିଳାଚାର ଅବଲମ୍ବନ କରି ଆତ୍ମାକୁ ପବିତ୍ର କରି ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଏଠିଠାରୁ କପିଳା ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା, ସେଠି ସ୍ନାନ କଲେ ଗୋଦାନର ଫଳ ମିଳେ। ତା’ପରେ କାଞ୍ଚୀ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ବିରାଜିତ। ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ ଗୋଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ତା’ପରେ କୁଣ୍ଡଳେଶ୍ୱରକୁ ଯିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଉମା ସହିତ ରୁଦ୍ର ଉପସ୍ଥିତ। ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ପରେ ପିପ୍ପଳେଶ୍ୱରକୁ ଯିବା, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ, ଏଠି ଯିଏ ଯାନ୍ତି ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି। ତା’ପରେ ବିମଳେଶ୍ୱରଠାରେ ଯିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ଶିର ଇଶ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ତଳେ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏଠି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ପରେ ପୁଷ୍କରିଣୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା, ଏଠି କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆସନର ଅର୍ଧ ଫଳ ମିଳେ। ନର୍ମଦା ନଦୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି, ସେ ଚରାଚର ଜୀବମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଓ ମୁନିମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ନର୍ମଦାକୁ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ପ୍ରାଚୀନ ପବିତ୍ର ଜଳ, ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଉଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ତୁମକୁ, ମୁନିମାନେ ପୂଜିତ କରୁଥିବା ତୁମକୁ, ଧର୍ମର ଧାରକ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଯିଏ ଏହି ସ୍ତୁତିକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ ପଢ଼େ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ ବେଦ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଜୟୀ ହୁଏ, ବୈଶ୍ୟ ଲାଭ ପାଏ ଓ ଶୂଦ୍ର ଶୁଭ ଅବସ୍ଥା ଲାଭ କରେ। ଯିଏ ଖାଦ୍ୟ ଚାହେ, ସେ କେବଳ ନର୍ମଦାଙ୍କ ସ୍ମରଣ କରି ଖାଦ୍ୟ ଲାଭ କରେ। ନର୍ମଦା ଦେବୀ ସ୍ୱୟଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ଏହି ନଦୀ ସର୍ବପାପହର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ ଦୋଷ ମିଟାଇଥିବା ପବିତ୍ର। ନାରଦ ଆଉ କହିଲେ: ଏହି ସମୟଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ରାଗଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ ତାପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ନର୍ମଦାକୁ ସେବନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏଠି ଦେବତାଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଶୂଳଭେଦ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦେବପୂଜା କଲେ ଏକ ହଜାର ଗାଁଠି ଦାନର ଫଳ ମିଳେ।